Promień okręgu wpisanego w trójkąt

Promień okręgu wpisanego to pole trójkąta podzielone przez połowę jego obwodu. Wzór działa w każdym trójkącie. Najwięcej pracy wymaga zwykle samo pole.

r=Ppr = \frac{P}{p}

półobwód trójkąta

p=a+b+c2\displaystyle p = \frac{a + b + c}{2}

pole, gdy znasz promień

P=r⋅pP = r \cdot p

trójkąt prostokątny, c to przeciwprostokątna

r=a+b−c2\displaystyle r = \frac{a + b - c}{2}
rr to promień okręgu wpisanego, PP to pole trójkąta, a pp to półobwód, czyli połowa sumy boków aa, bb, cc. We wzorze Herona półobwód oznacza się też literą ss.

Skąd się bierze wzór na promień okręgu wpisanego?

Okrąg wpisany w trójkąt dotyka wszystkich trzech boków. Jego środek leży w punkcie, w którym przecinają się dwusieczne kątów trójkąta. Promień poprowadzony do punktu styczności jest prostopadły do boku, więc jest wysokością.

Połącz środek okręgu z wierzchołkami. Trójkąt rozpadnie się na trzy mniejsze trójkąty. Podstawą każdego z nich jest jeden bok, a wysokością promień rr.

Każdy z trzech trójkątów ma pole równe połowie iloczynu swojego boku i promienia rr. Promienie są równe, więc wszystkie trzy wysokości też.

Dodaj pola trzech trójkątów i wyłącz rr przed nawias:

  1. P=12ar+12br+12cr\displaystyle P = \frac{1}{2}ar + \frac{1}{2}br + \frac{1}{2}cr
  2. P=r⋅a+b+c2=r⋅p\displaystyle P = r \cdot \frac{a + b + c}{2} = r \cdot p
  3. r=Pp\displaystyle r = \frac{P}{p}

Jak obliczyć promień okręgu wpisanego krok po kroku

Trójkąt ma boki długości 13 cm, 14 cm i 15 cm. Obliczymy promień okręgu wpisanego w ten trójkąt. Trójkąt nie jest prostokątny, więc pole trzeba policzyć z samych boków.

Zadanie a=13, b=14, c=15a = 13,\ b = 14,\ c = 15 p=21p = 21 P=84P = 84 r=4r = 4
  1. Oblicz półobwód

    Dodaj trzy boki i podziel sumę przez 2. Półobwód przyda się dwa razy: we wzorze na pole i we wzorze na promień.

    1. p=13+14+152=422\displaystyle p = \frac{13 + 14 + 15}{2} = \frac{42}{2}
    2. p=21p = 21
  2. Oblicz pole trójkąta

    Sposób liczenia pola zależy od tego, co wiesz o trójkącie. Tutaj znasz tylko boki.

    a, b, ca,\ b,\ c Znasz trzy boki

    Nasz trójkąt: 13,14,1513, 14, 15

    Użyj wzoru Herona. Półobwód masz już z kroku 1.

    Rozwiązanie krok po kroku: niżej w tym kroku

    γ=90∘\gamma = 90^\circ Trójkąt prostokątny

    Przyprostokątne aa i bb są podstawą i wysokością, więc P=ab/2P = ab/2.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 1

    a=b=ca = b = c Trójkąt równoboczny

    Wszystkie boki są równe, więc wystarczy wzór z jednym bokiem: P=a23/4P = a^2\sqrt{3}/4.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 2

    Różnice półobwodu i boków to 21−13=821 - 13 = 8, 21−14=721 - 14 = 7 i 21−15=621 - 15 = 6. Podstaw je do wzoru Herona:

    1. P=21⋅8⋅7⋅6=7056P = \sqrt{21 \cdot 8 \cdot 7 \cdot 6} = \sqrt{7056}
    2. P=84P = 84
  3. Podziel pole przez półobwód

    Pole jest w centymetrach kwadratowych, a półobwód w centymetrach, więc promień wychodzi w centymetrach.

    1. r=Pp=8421\displaystyle r = \frac{P}{p} = \frac{84}{21}
    2. r=4 cmr = 4\ \text{cm}
  4. Sprawdź, czy okrąg się mieści

    Okrąg wpisany leży w środku trójkąta, więc jego średnica musi być krótsza od każdej wysokości. Najkrótsza wysokość opada na najdłuższy bok.

    1. hc=2Pc=16815=11,2\displaystyle h_c = \frac{2P}{c} = \frac{168}{15} = 11{,}2
    2. 2r=8<11,22r = 8 < 11{,}2
    Środek okręgu SS leży 4 kratki nad bokiem 14, a okrąg dotyka każdego boku w jednym punkcie. Jedna kratka to 1 cm.

    Odpowiedź: promień okręgu wpisanego wynosi r=4 cmr = 4\ \text{cm}.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Trójkąt prostokątny

Trójkąt prostokątny ma boki 6 cm, 8 cm i 10 cm. Oblicz promień okręgu wpisanego.

Przykład 2. Trójkąt równoboczny

Oblicz promień okręgu wpisanego w trójkąt równoboczny o boku 12 cm.

Przykład 3. Pole z promienia

Trójkąt ma obwód 30 cm, a promień okręgu wpisanego w ten trójkąt ma 3 cm. Oblicz pole trójkąta.

Przykład 4. Wynik z pierwiastkiem

Trójkąt ma boki 5 cm, 7 cm i 8 cm. Oblicz promień okręgu wpisanego.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z okręgiem wpisanym.

Przypadki szczególne

W niektórych trójkątach promień da się policzyć bez osobnego liczenia pola.

Trójkąt prostokątny r=a+b−c2\displaystyle r = \frac{a + b - c}{2}
Wystarczą boki: suma przyprostokątnych minus przeciwprostokątna, podzielone przez 2. Dla trójkąta 3, 4, 5 wychodzi r=1r = 1.
Trójkąt równoboczny r=a36=h3\displaystyle r = \frac{a\sqrt{3}}{6} = \frac{h}{3}
Środek okręgu wpisanego dzieli każdą wysokość w stosunku 2:12 : 1, a promień to krótsza część, jak w przykładzie 2.
Promień z samych boków r=(p−a)(p−b)(p−c)p\displaystyle r = \sqrt{\frac{(p - a)(p - b)(p - c)}{p}}
Wzór Herona podzielony przez półobwód. Dla trójkąta 13, 14, 15 wychodzi 8⋅7⋅6/21=16=4\sqrt{8 \cdot 7 \cdot 6 / 21} = \sqrt{16} = 4.
Okrąg opisany R=abc4P\displaystyle R = \frac{abc}{4P}
Okrąg opisany przechodzi przez trzy wierzchołki i leży na zewnątrz okręgu wpisanego. Jego promień liczysz z innego wzoru. Dla trójkąta 13, 14, 15 to R=8,125R = 8{,}125, czyli trochę ponad dwa razy więcej niż rr.

Gdzie jeszcze przydaje się ten wzór

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.