Twierdzenie Talesa

Gdy ramiona kąta przetniesz dwiema prostymi równoległymi, odcinki na jednym ramieniu są w tym samym stosunku co odpowiadające im odcinki na drugim. Z takiej proporcji wyznaczasz brakujący odcinek.

∣OA∣∣AB∣=∣OA1∣∣A1B1∣\frac{|OA|}{|AB|} = \frac{|OA_1|}{|A_1B_1|}

z całymi odcinkami

∣OA∣∣OB∣=∣OA1∣∣OB1∣\displaystyle \frac{|OA|}{|OB|} = \frac{|OA_1|}{|OB_1|}

odcinki z różnych ramion

∣OA∣∣OA1∣=∣AB∣∣A1B1∣\displaystyle \frac{|OA|}{|OA_1|} = \frac{|AB|}{|A_1B_1|}

twierdzenie odwrotne: gdy proporcja zachodzi

AA1∥BB1AA_1 \parallel BB_1
OO to wierzchołek kąta. Punkty AA i BB leżą na jednym ramieniu, punkty A1A_1 i B1B_1 na drugim, a proste AA1AA_1 i BB1BB_1 są równoległe. Trzy proporcje w tablicy mówią to samo, a twierdzenie odwrotne pozwala z proporcji wywnioskować równoległość.

Co mówi twierdzenie Talesa?

Weź kąt o wierzchołku OO i przetnij jego ramiona dwiema prostymi równoległymi. Na każdym ramieniu powstaną dwa odcinki: bliższy wierzchołka i dalszy. Twierdzenie Talesa mówi, że stosunek bliższego do dalszego jest na obu ramionach taki sam.

Dzieje się tak, bo proste równoległe odcinają od kąta trójkąty podobne: OAA1OAA_1 i OBB1OBB_1. Jeśli na jednym ramieniu dalszy odcinek jest dwa razy dłuższy od bliższego, to na drugim też.

Strzałki na prostych AA1AA_1 i BB1BB_1 oznaczają, że są równoległe. Odcinki bliższe wierzchołka są czarne, dalsze niebieskie.

Jak korzystać z twierdzenia Talesa krok po kroku

Ramiona kąta o wierzchołku OO przecięto prostymi równoległymi AA1AA_1 i BB1BB_1. Wiadomo, że ∣OA∣=4|OA| = 4 cm, ∣AB∣=6|AB| = 6 cm i ∣OA1∣=5|OA_1| = 5 cm. Oblicz ∣A1B1∣|A_1B_1| i ∣OB1∣|OB_1|.

Dane ∣OA∣=4, ∣AB∣=6, ∣OA1∣=5|OA| = 4,\ |AB| = 6,\ |OA_1| = 5 4:6=5:x4 : 6 = 5 : x ∣A1B1∣=7,5|A_1B_1| = 7{,}5 ∣OB1∣=12,5|OB_1| = 12{,}5
  1. Dopasuj odcinki w pary

    Na górnym ramieniu masz bliższy odcinek OAOA i dalszy ABAB. Na dolnym bliższemu odpowiada OA1OA_1, a dalszemu szukany A1B1A_1B_1. Oznacz go przez xx.

    Czarne odcinki 4 i 5 leżą przy wierzchołku, niebieskie 6 i xx dalej od niego.
  2. Zapisz proporcję

    Bliższy do dalszego na górnym ramieniu to bliższy do dalszego na dolnym.

    1. 46=5x\displaystyle \frac{4}{6} = \frac{5}{x}
  3. Pomnóż na krzyż i wyznacz x

    Iloczyn skrajnych wyrazów proporcji jest równy iloczynowi środkowych.

    1. 4x=6⋅5=304x = 6 \cdot 5 = 30
    2. x=7,5x = 7{,}5
  4. Dodaj odcinki, żeby dostać cały

    Odcinek OB1OB_1 składa się z OA1OA_1 i A1B1A_1B_1.

    1. ∣OB1∣=5+7,5=12,5|OB_1| = 5 + 7{,}5 = 12{,}5
  5. Sprawdź wynik

    Sprawdź postać z całymi odcinkami. Na górnym ramieniu ∣OB∣=4+6=10|OB| = 4 + 6 = 10:

    1. ∣OA∣∣OB∣=410=0,4\displaystyle \frac{|OA|}{|OB|} = \frac{4}{10} = 0{,}4
    2. ∣OA1∣∣OB1∣=512,5=0,4\displaystyle \frac{|OA_1|}{|OB_1|} = \frac{5}{12{,}5} = 0{,}4

    Stosunki są równe, więc wynik się zgadza. Odcinki na dolnym ramieniu są 1,25 razy dłuższe niż na górnym: 5=1,25⋅45 = 1{,}25 \cdot 4 i 7,5=1,25⋅67{,}5 = 1{,}25 \cdot 6.

    Odpowiedź: ∣A1B1∣=7,5 cm|A_1B_1| = 7{,}5\ \text{cm}, ∣OB1∣=12,5 cm|OB_1| = 12{,}5\ \text{cm}.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Brakujący odcinek na ramieniu

Ramiona kąta przecięto dwiema prostymi równoległymi. Na jednym ramieniu powstały odcinki 6 cm (przy wierzchołku) i 9 cm, a na drugim odcinek przy wierzchołku ma 8 cm. Oblicz drugi odcinek na tym ramieniu.

Przykład 2. Odcinek równoległy do boku trójkąta

W trójkącie ABCABC prosta równoległa do boku BCBC przecina bok ABAB w punkcie DD, a bok ACAC w punkcie EE. Wiadomo, że ∣AD∣=3|AD| = 3, ∣DB∣=6|DB| = 6 i ∣AE∣=4|AE| = 4. Oblicz ∣EC∣|EC|.

Przykład 3. Podział odcinka w stosunku 3 : 2

Odcinek długości 20 cm trzeba podzielić w stosunku 3 : 2. Jakie długości będą miały obie części?

Przykład 4. Wysokość drzewa z cienia

Pionowy kij wysokości 2 m stoi 6 m od drzewa i rzuca cień długości 3 m. Cień drzewa kończy się dokładnie tam, gdzie cień kija. Oblicz wysokość drzewa.

Przykład 5. Czy proste są równoległe?

Na jednym ramieniu kąta o wierzchołku OO leżą punkty AA i BB, a na drugim A1A_1 i B1B_1. Wiadomo, że ∣OA∣=2|OA| = 2, ∣AB∣=3|AB| = 3, ∣OA1∣=4|OA_1| = 4 i ∣A1B1∣=6|A_1B_1| = 6. Czy proste AA1AA_1 i BB1BB_1 są równoległe?

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z twierdzeniem Talesa.

Przypadki szczególne

Kilka wniosków z twierdzenia Talesa często przydaje się w zadaniach.

Twierdzenie odwrotne ∣OA∣∣AB∣=∣OA1∣∣A1B1∣  ⇒  AA1∥BB1\displaystyle \frac{|OA|}{|AB|} = \frac{|OA_1|}{|A_1B_1|} \;\Rightarrow\; AA_1 \parallel BB_1
Gdy odcinki na ramionach są proporcjonalne, proste są równoległe, jak w przykładzie 5.
Środki boków trójkąta ∣AD∣=∣DB∣  ⇒  ∣AE∣=∣EC∣\displaystyle |AD| = |DB| \;\Rightarrow\; |AE| = |EC|
Prosta równoległa do boku przechodząca przez środek drugiego boku przechodzi też przez środek trzeciego. Odcinek łączący te środki ma połowę długości boku, do którego jest równoległy.
Więcej prostych równoległych ∣OA∣∣OA1∣=∣AB∣∣A1B1∣=∣BC∣∣B1C1∣\displaystyle \frac{|OA|}{|OA_1|} = \frac{|AB|}{|A_1B_1|} = \frac{|BC|}{|B_1C_1|}
Twierdzenie działa dla dowolnej liczby prostych równoległych. Na tym opiera się podział odcinka na równe części z przykładu 3.
Odcinki na prostych równoległych ∣AA1∣∣BB1∣=∣OA∣∣OB∣\displaystyle \frac{|AA_1|}{|BB_1|} = \frac{|OA|}{|OB|}
Długości odcinków leżących na samych prostych równoległych dostajesz z podobieństwa trójkątów OAA1OAA_1 i OBB1OBB_1. Tu w proporcji stoją całe odcinki od wierzchołka.

Gdzie jeszcze przydaje się ten wzór

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.