Promień okręgu opisanego na trójkącie

Promień okręgu opisanego to iloczyn trzech boków podzielony przez cztery pola trójkąta. Wzór działa w każdym trójkącie, a w prostokątnym i równobocznym upraszcza się do jednego boku.

R=abc4PR = \frac{abc}{4P}

trójkąt prostokątny, c to przeciwprostokątna

R=c2\displaystyle R = \frac{c}{2}

trójkąt równoboczny o boku a

R=a33\displaystyle R = \frac{a\sqrt{3}}{3}

bok i kąt naprzeciw niego

R=a2sin⁡α\displaystyle R = \frac{a}{2\sin\alpha}
RR to promień okręgu opisanego, czyli okręgu przechodzącego przez trzy wierzchołki trójkąta, aa, bb, cc to boki, a PP to pole trójkąta. Wzór jest w tablicach maturalnych CKE.

Czym jest okrąg opisany na trójkącie?

To okrąg, który przechodzi przez wszystkie trzy wierzchołki trójkąta. Przez trzy punkty, które nie leżą na jednej prostej, przechodzi zawsze dokładnie jeden okrąg, więc każdy trójkąt ma swój okrąg opisany.

Środek okręgu leży w tej samej odległości RR od każdego wierzchołka. Dlatego leży na symetralnej każdego boku, czyli na prostej prostopadłej do boku i przechodzącej przez jego środek. Trzy symetralne przecinają się w jednym punkcie i to jest środek okręgu opisanego.

Wzór R=abc/(4P)R = abc/(4P) wynika z twierdzenia sinusów i wzoru na pole przez sinus:

  1. R=c2sin⁡γ,sin⁡γ=2Pab\displaystyle R = \frac{c}{2\sin\gamma},\qquad \sin\gamma = \frac{2P}{ab}
  2. R=c2⋅ab2P=abc4P\displaystyle R = \frac{c}{2} \cdot \frac{ab}{2P} = \frac{abc}{4P}

Jak obliczyć promień okręgu opisanego krok po kroku

Trójkąt ma boki długości 13 cm, 14 cm i 15 cm. Obliczymy promień okręgu opisanego na tym trójkącie i sprawdzimy, gdzie leży jego środek.

Zadanie a=13, b=14, c=15a = 13,\ b = 14,\ c = 15 P=84P = 84 R=65/8R = 65/8
  1. Oblicz pole trójkąta

    Znasz tylko boki, więc pole policz ze wzoru Herona. Półobwód to (13+14+15):2=21(13 + 14 + 15) : 2 = 21, a różnice półobwodu i boków to 8, 7 i 6.

    1. P=21⋅8⋅7⋅6=7056P = \sqrt{21 \cdot 8 \cdot 7 \cdot 6} = \sqrt{7056}
    2. P=84P = 84
  2. Policz licznik i mianownik

    W liczniku mnożysz wszystkie trzy boki, w mianowniku pole razy 4. Nie wymnażaj pochopnie, bo zaraz będziesz skracać.

    1. abc=13⋅14⋅15=2730abc = 13 \cdot 14 \cdot 15 = 2730
    2. 4P=4⋅84=3364P = 4 \cdot 84 = 336
  3. Podziel i skróć ułamek

    Licznik i mianownik dzielą się przez 42. Skróć ułamek, zanim zamienisz go na liczbę dziesiętną.

    1. R=2730336=658\displaystyle R = \frac{2730}{336} = \frac{65}{8}
    2. R=8,125 cmR = 8{,}125\ \text{cm}
  4. Sprawdź, gdzie leży środek okręgu

    Położenie środka zależy od największego kąta trójkąta. Porównaj kwadrat najdłuższego boku z sumą kwadratów dwóch pozostałych: 152=22515^2 = 225, a 132+142=36513^2 + 14^2 = 365.

    c2<a2+b2c^2 < a^2 + b^2 Środek wewnątrz trójkąta

    Nasz trójkąt: 225<365225 < 365

    trójkąt ostrokątny

    Wszystkie kąty są ostre, więc środek okręgu leży w środku trójkąta.

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 5

    c2=a2+b2c^2 = a^2 + b^2 Środek na przeciwprostokątnej

    trójkąt prostokątny

    Przeciwprostokątna jest średnicą okręgu, więc R=c/2R = c/2.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 1

    c2>a2+b2c^2 > a^2 + b^2 Środek poza trójkątem

    trójkąt rozwartokątny

    Jeden kąt jest rozwarty, a środek okręgu leży po drugiej stronie najdłuższego boku.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 3

  5. Sprawdź wynik na rysunku

    Ustaw bok 14 na osi, od punktu (0,0)(0, 0) do (14,0)(14, 0). Trzeci wierzchołek wypada wtedy w punkcie (5,12)(5, 12), a środek okręgu w punkcie (7,33/8)(7, 33/8): na symetralnej boku 14, w tej samej odległości od wszystkich wierzchołków.

    Trzy przerywane promienie mają tę samą długość RR. Jedna kratka to 1 cm.

    Odległość środka od wierzchołka (0,0)(0, 0) policz z twierdzenia Pitagorasa:

    1. R2=72+(338)2\displaystyle R^2 = 7^2 + \left(\frac{33}{8}\right)^2
    2. R2=3136+108964=422564\displaystyle R^2 = \frac{3136 + 1089}{64} = \frac{4225}{64}
    3. R=658\displaystyle R = \frac{65}{8}

    Odpowiedź: promień okręgu opisanego wynosi R=65/8=8,125 cmR = 65/8 = 8{,}125\ \text{cm}.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Trójkąt prostokątny

Trójkąt prostokątny ma boki 6 cm, 8 cm i 10 cm. Oblicz promień okręgu opisanego na tym trójkącie.

Przykład 2. Trójkąt równoboczny

Oblicz promień okręgu opisanego na trójkącie równobocznym o boku 6 cm.

Przykład 3. Trójkąt rozwartokątny

Trójkąt ma boki 3 cm, 5 cm i 7 cm. Oblicz promień okręgu opisanego na tym trójkącie.

Przykład 4. Promień z boku i kąta

W trójkącie bok długości 10 cm leży naprzeciw kąta 30∘30^\circ. Oblicz promień okręgu opisanego na tym trójkącie.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z okręgiem opisanym.

Przypadki szczególne

W tych przypadkach promień wychodzi bez liczenia pola.

Trójkąt prostokątny R=c2\displaystyle R = \frac{c}{2}
Kąt prosty jest wpisany w okrąg i oparty na przeciwprostokątnej, więc przeciwprostokątna jest średnicą. Środek okręgu to środek przeciwprostokątnej, jak w przykładzie 1.
Trójkąt równoboczny R=a33=23h\displaystyle R = \frac{a\sqrt{3}}{3} = \frac{2}{3}h
Środek okręgu opisanego jest tym samym punktem co środek okręgu wpisanego i dzieli wysokość w stosunku 2:12 : 1. Promień okręgu opisanego to dłuższa część.
Bok i kąt naprzeciw niego R=a2sin⁡α\displaystyle R = \frac{a}{2\sin\alpha}
Twierdzenie sinusów daje promień bez pola i bez pozostałych boków, jak w przykładzie 4.
Porównanie z okręgiem wpisanym R≥2r\displaystyle R \ge 2r
Promień okręgu opisanego jest co najmniej dwa razy większy od promienia okręgu wpisanego. Równość zachodzi tylko w trójkącie równobocznym. Dla trójkąta 13, 14, 15 jest 8,125≥88{,}125 \ge 8.

Gdzie jeszcze przydaje się ten wzór

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.