W każdym trójkącie bok podzielony przez sinus kąta leżącego naprzeciw daje tę samą liczbę. Ta liczba to średnica okręgu opisanego na trójkącie. Dzięki temu z jednego boku i dwóch kątów policzysz pozostałe boki.
sinαa=sinβb=sinγc=2R
gdy szukasz boku
b=sinαasinβ
gdy szukasz kąta
sinβ=absinα
Bok a leży naprzeciw kąta α, bok b naprzeciw β, a bok c naprzeciw γ. R to promień okręgu opisanego. Twierdzenie działa w każdym trójkącie, nie tylko w prostokątnym.
Skąd się bierze to twierdzenie?
Poprowadź wysokość h z wierzchołka A na bok a. Dzieli ona trójkąt na dwa trójkąty prostokątne, a w każdym z nich h leży naprzeciw jednego z kątów przy podstawie.
ahβγcb
W lewym trójkącie prostokątnym h leży naprzeciw kąta β, a przeciwprostokątna to c. W prawym h leży naprzeciw γ, a przeciwprostokątna to b.
Z definicji sinusa w obu trójkątach dostajesz tę samą wysokość zapisaną na dwa sposoby:
h=csinβih=bsinγ
csinβ=bsinγ
sinβb=sinγc
Ostatnią linijkę dostajesz, dzieląc obie strony przez sinβsinγ. Wysokość z innego wierzchołka daje w ten sam sposób równość z sinαa. Że wspólna wartość to 2R, wynika z kąta wpisanego: szczegóły znajdziesz na stronie o promieniu okręgu opisanego.
Jak obliczyć bok trójkąta z twierdzenia sinusów krok po kroku
W trójkącie ABC bok a=10, kąt α=45∘ i kąt β=30∘. Oblicz bok b i promień okręgu opisanego na trójkącie.
Danea=10,α=45∘,β=30∘b=sinαasinβb=52R=52
Ustal pary: bok i kąt naprzeciw niego
Twierdzenie łączy zawsze bok z kątem, który leży naprzeciw tego boku. Masz jedną pełną parę i kąt drugiej pary:
a=10↔α=45∘
b=?↔β=30∘
Zapisz proporcję i wyznacz szukany bok
Najpierw sprawdź, czy twierdzenie sinusów pasuje do danych:
a,α,βBok i dwa kąty
Mamy: a,α,β
b=sinαasinβ
Szukasz boku. Jest jedno rozwiązanie, a trzeci kąt dopełnia sumę do 180°.
Masz bok i dwa kąty. Zapisz równość dwóch ułamków i pomnóż obie strony przez sinβ:
sinαa=sinβb
b=sinαasinβ
Podstaw wartości sinusów
Wstaw sin30∘=21 i sin45∘=22, potem usuń pierwiastek z mianownika.
b=2210⋅21=5⋅22=210
b=2102=52
Policz promień i sprawdź wynik
Każda pełna para daje tę samą średnicę okręgu opisanego. Policz ją z obu par:
2R=sinαa=2210=102
2R=sinβb=2152=102
R=52
a=10bRO
Trzeci kąt to γ=180∘−45∘−30∘=105∘, więc trójkąt jest rozwartokątny, a środek okręgu leży poza nim.
Odpowiedź:b=52, a promień okręgu opisanego R=52.
Więcej przykładów
Spróbuj najpierw rozwiązać każde zadanie samodzielnie, a potem porównaj wynik z rozwiązaniem.
Przykład 1. Kąt naprzeciw krótszego boku
W trójkącie a=43, b=4 i α=120∘. Oblicz kąt β.
Pełna para to a i α. Wyznacz z proporcji sinus szukanego kąta.
sinβ=absinα=434⋅23=21
Sinus równy 21 mają kąty 30° i 150°. Kąt 150° odpada, bo trójkąt ma już kąt 120°, a razem dałyby więcej niż 180°.
β=30∘
Odpowiedź:β=30∘.
Przykład 2. Dwa trójkąty z tych samych danych
W trójkącie a=5, b=53 i α=30∘. Oblicz kąt β.
Wyznacz sinus szukanego kąta z proporcji.
sinβ=553⋅21=23
Sinus 23 ma kąt ostry 60° i rozwarty 120°.
β=60∘lubβ=120∘
Sprawdź kąt rozwarty: razem z α daje mniej niż 180°, więc też tworzy trójkąt.
30∘+120∘=150∘<180∘
Odpowiedź:β=60∘ lub β=120∘. Dane opisują dwa różne trójkąty.
Przykład 3. Takiego trójkąta nie ma
Czy istnieje trójkąt, w którym a=2, b=6 i α=30∘?
Policz sinus kąta β.
sinβ=26⋅21=23
Sinus żadnego kąta nie przekracza 1. Bok a jest za krótki, żeby zamknąć trójkąt.
23>1
Odpowiedź: Nie istnieje.
Przykład 4. Promień okręgu opisanego
Bok trójkąta o długości 6 leży naprzeciw kąta 30°. Oblicz promień okręgu opisanego na tym trójkącie.
Jedna pełna para wystarczy do obliczenia średnicy.
2R=sin30∘6=216=12
Podziel średnicę przez 2.
R=6
Odpowiedź:R=6.
Przykład 5. Odległość przez rzekę
Punkty A i B na brzegu rzeki są oddalone o 100 m. Drzewo C na drugim brzegu widać z punktu A pod kątem 60° do odcinka AB, a z punktu B pod kątem 45°. Oblicz odległość AC.
Policz kąt przy drzewie. Leży naprzeciw znanego boku AB=100.
Gdy szukasz kąta, sinus ma dwa kąty: ostry i rozwarty. Rozwarty zostaje, jeśli razem z danym kątem daje mniej niż 180°. Tak jest w przykładzie 2, a w przykładzie 1 odpada.
Trójkąt prostokątnysin90∘c=c=2R
Przeciwprostokątna jest średnicą okręgu opisanego, a sinα=ca to zwykła definicja sinusa.
Trójkąt równobocznysin60∘a=2R⇒R=3a3
Wszystkie kąty mają 60°, więc wszystkie ułamki są równe, a promień zależy tylko od boku.
Większy kąt, dłuższy bokα>β⇔a>b
Naprzeciw większego kąta leży dłuższy bok. To szybki sposób na sprawdzenie wyniku.