Twierdzenie sinusów

W każdym trójkącie bok podzielony przez sinus kąta leżącego naprzeciw daje tę samą liczbę. Ta liczba to średnica okręgu opisanego na trójkącie. Dzięki temu z jednego boku i dwóch kątów policzysz pozostałe boki.

asin⁡α=bsin⁡β=csin⁡γ=2R\frac{a}{\sin \alpha} = \frac{b}{\sin \beta} = \frac{c}{\sin \gamma} = 2R

gdy szukasz boku

b=asin⁡βsin⁡α\displaystyle b = \frac{a \sin \beta}{\sin \alpha}

gdy szukasz kąta

sin⁡β=bsin⁡αa\displaystyle \sin \beta = \frac{b \sin \alpha}{a}
Bok aa leży naprzeciw kąta α\alpha, bok bb naprzeciw β\beta, a bok cc naprzeciw γ\gamma. RR to promień okręgu opisanego. Twierdzenie działa w każdym trójkącie, nie tylko w prostokątnym.

Skąd się bierze to twierdzenie?

Poprowadź wysokość hh z wierzchołka AA na bok aa. Dzieli ona trójkąt na dwa trójkąty prostokątne, a w każdym z nich hh leży naprzeciw jednego z kątów przy podstawie.

W lewym trójkącie prostokątnym hh leży naprzeciw kąta β\beta, a przeciwprostokątna to cc. W prawym hh leży naprzeciw γ\gamma, a przeciwprostokątna to bb.

Z definicji sinusa w obu trójkątach dostajesz tę samą wysokość zapisaną na dwa sposoby:

  1. h=csin⁡βih=bsin⁡γh = c \sin \beta \quad \text{i} \quad h = b \sin \gamma
  2. csin⁡β=bsin⁡γc \sin \beta = b \sin \gamma
  3. bsin⁡β=csin⁡γ\displaystyle \frac{b}{\sin \beta} = \frac{c}{\sin \gamma}

Ostatnią linijkę dostajesz, dzieląc obie strony przez sin⁡βsin⁡γ\sin \beta \sin \gamma. Wysokość z innego wierzchołka daje w ten sam sposób równość z asin⁡α\tfrac{a}{\sin \alpha}. Że wspólna wartość to 2R2R, wynika z kąta wpisanego: szczegóły znajdziesz na stronie o promieniu okręgu opisanego.

Jak obliczyć bok trójkąta z twierdzenia sinusów krok po kroku

W trójkącie ABCABC bok a=10a = 10, kąt α=45∘\alpha = 45^\circ i kąt β=30∘\beta = 30^\circ. Oblicz bok bb i promień okręgu opisanego na trójkącie.

Dane a=10, α=45∘, β=30∘a = 10,\ \alpha = 45^\circ,\ \beta = 30^\circ b=asin⁡βsin⁡αb = \tfrac{a \sin \beta}{\sin \alpha} b=52b = 5\sqrt{2} R=52R = 5\sqrt{2}
  1. Ustal pary: bok i kąt naprzeciw niego

    Twierdzenie łączy zawsze bok z kątem, który leży naprzeciw tego boku. Masz jedną pełną parę i kąt drugiej pary:

    1. a=10 ↔ α=45∘a = 10 \ \leftrightarrow \ \alpha = 45^\circ
    2. b= ? ↔ β=30∘b = \ ? \ \leftrightarrow \ \beta = 30^\circ
  2. Zapisz proporcję i wyznacz szukany bok

    Najpierw sprawdź, czy twierdzenie sinusów pasuje do danych:

    a, α, βa,\ \alpha,\ \beta Bok i dwa kąty

    Mamy: a, α, βa,\ \alpha,\ \beta

    b=asin⁡βsin⁡αb = \dfrac{a \sin \beta}{\sin \alpha}

    Szukasz boku. Jest jedno rozwiązanie, a trzeci kąt dopełnia sumę do 180°.

    Rozwiązanie krok po kroku: od kroku 1

    a, b, αa,\ b,\ \alpha Dwa boki i kąt naprzeciw jednego

    sin⁡β=bsin⁡αa\sin \beta = \dfrac{b \sin \alpha}{a}

    Szukasz kąta. Sinus może dać dwa kąty, ostry i rozwarty, więc sprawdź oba.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 2

    a, b, γa,\ b,\ \gamma Dwa boki i kąt między nimi

    c2=a2+b2−2abcos⁡γc^2 = a^2 + b^2 - 2ab \cos \gamma

    Nie masz żadnej pełnej pary, więc sinusy nie pomogą. Użyj twierdzenia cosinusów.

    Zobacz: twierdzenie cosinusów

    Masz bok i dwa kąty. Zapisz równość dwóch ułamków i pomnóż obie strony przez sin⁡β\sin \beta:

    1. asin⁡α=bsin⁡β\displaystyle \frac{a}{\sin \alpha} = \frac{b}{\sin \beta}
    2. b=asin⁡βsin⁡α\displaystyle b = \frac{a \sin \beta}{\sin \alpha}
  3. Podstaw wartości sinusów

    Wstaw sin⁡30∘=12\sin 30^\circ = \tfrac{1}{2} i sin⁡45∘=22\sin 45^\circ = \tfrac{\sqrt{2}}{2}, potem usuń pierwiastek z mianownika.

    1. b=10⋅1222=5⋅22=102\displaystyle b = \frac{10 \cdot \frac{1}{2}}{\frac{\sqrt{2}}{2}} = 5 \cdot \frac{2}{\sqrt{2}} = \frac{10}{\sqrt{2}}
    2. b=1022=52\displaystyle b = \frac{10\sqrt{2}}{2} = 5\sqrt{2}
  4. Policz promień i sprawdź wynik

    Każda pełna para daje tę samą średnicę okręgu opisanego. Policz ją z obu par:

    1. 2R=asin⁡α=1022=102\displaystyle 2R = \frac{a}{\sin \alpha} = \frac{10}{\frac{\sqrt{2}}{2}} = 10\sqrt{2}
    2. 2R=bsin⁡β=5212=102\displaystyle 2R = \frac{b}{\sin \beta} = \frac{5\sqrt{2}}{\frac{1}{2}} = 10\sqrt{2}
    3. R=52\displaystyle R = 5\sqrt{2}
    Trzeci kąt to γ=180∘−45∘−30∘=105∘\gamma = 180^\circ - 45^\circ - 30^\circ = 105^\circ, więc trójkąt jest rozwartokątny, a środek okręgu leży poza nim.

    Odpowiedź: b=52b = 5\sqrt{2}, a promień okręgu opisanego R=52R = 5\sqrt{2}.

Więcej przykładów

Spróbuj najpierw rozwiązać każde zadanie samodzielnie, a potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Kąt naprzeciw krótszego boku

W trójkącie a=43a = 4\sqrt{3}, b=4b = 4 i α=120∘\alpha = 120^\circ. Oblicz kąt β\beta.

Przykład 2. Dwa trójkąty z tych samych danych

W trójkącie a=5a = 5, b=53b = 5\sqrt{3} i α=30∘\alpha = 30^\circ. Oblicz kąt β\beta.

Przykład 3. Takiego trójkąta nie ma

Czy istnieje trójkąt, w którym a=2a = 2, b=6b = 6 i α=30∘\alpha = 30^\circ?

Przykład 4. Promień okręgu opisanego

Bok trójkąta o długości 6 leży naprzeciw kąta 30°. Oblicz promień okręgu opisanego na tym trójkącie.

Przykład 5. Odległość przez rzekę

Punkty AA i BB na brzegu rzeki są oddalone o 100 m. Drzewo CC na drugim brzegu widać z punktu AA pod kątem 60° do odcinka ABAB, a z punktu BB pod kątem 45°. Oblicz odległość ACAC.

Przykład 6. Stosunek boków

Kąty trójkąta mają się do siebie jak 1:2:31 : 2 : 3. Oblicz stosunek długości jego boków.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z twierdzeniem sinusów.

Przypadki szczególne

Wartości sinusów dla typowych kątów znajdziesz w tabeli wartości dla kątów 30°, 45° i 60°.

Dwa możliwe kąty sin⁡β=sin⁡(180∘−β)\displaystyle \sin \beta = \sin(180^\circ - \beta)
Gdy szukasz kąta, sinus ma dwa kąty: ostry i rozwarty. Rozwarty zostaje, jeśli razem z danym kątem daje mniej niż 180°. Tak jest w przykładzie 2, a w przykładzie 1 odpada.
Trójkąt prostokątny csin⁡90∘=c=2R\displaystyle \frac{c}{\sin 90^\circ} = c = 2R
Przeciwprostokątna jest średnicą okręgu opisanego, a sin⁡α=ac\sin \alpha = \tfrac{a}{c} to zwykła definicja sinusa.
Trójkąt równoboczny asin⁡60∘=2R ⇒ R=a33\displaystyle \frac{a}{\sin 60^\circ} = 2R \ \Rightarrow \ R = \frac{a\sqrt{3}}{3}
Wszystkie kąty mają 60°, więc wszystkie ułamki są równe, a promień zależy tylko od boku.
Większy kąt, dłuższy bok α>β ⇔ a>b\displaystyle \alpha > \beta \ \Leftrightarrow \ a > b
Naprzeciw większego kąta leży dłuższy bok. To szybki sposób na sprawdzenie wyniku.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.