Trójkąty przystające mają wszystkie boki i kąty odpowiednio równe. Żeby to wykazać, nie trzeba sprawdzać sześciu równości: wystarczą trzy dobrze dobrane elementy, opisane jedną z trzech cech.
△ABC≅△DEF
BBBbok, bok, bok
Trzy pary równych boków.
BKBbok, kąt, bok
Dwie pary równych boków i równy kąt między nimi.
KBKkąt, bok, kąt
Para równych boków i równe kąty przy jego końcach.
Znak ≅ czytamy „przystaje do”. Kolejność liter w zapisie mówi, który wierzchołek odpowiada któremu: tu A odpowiada D, B odpowiada E, a C odpowiada F.
Czym są trójkąty przystające?
Dwa trójkąty są przystające, gdy jeden da się nałożyć na drugi, przesuwając go, obracając albo odbijając. Mają wtedy odpowiednio równe wszystkie trzy boki i wszystkie trzy kąty, a także pola, obwody i wysokości.
Cecha przystawania to zestaw trzech elementów, który już wyznacza trójkąt. Jeśli te trzy elementy są równe w obu trójkątach, pozostałe trzy muszą być równe także. Dlatego w dowodzie wystarczy wskazać jedną cechę.
ABCDEF
Drugi trójkąt jest obrócony, ale boki z tą samą liczbą kresek są równe. Po nałożeniu A trafia na D, B na E, a C na F.
Jak udowodnić przystawanie trójkątów krok po kroku
Odcinki AB i CD przecinają się w punkcie S, który jest środkiem każdego z nich. Udowodnij, że ∣AC∣=∣BD∣.
Zadanie∣AS∣=∣SB∣,∣CS∣=∣SD∣∠ASC=∠BSDBKB△ASC≅△BSD
Narysuj figurę i zaznacz, co jest równe
Szukane odcinki AC i BD są bokami trójkątów ASC i BSD. Skoro S jest środkiem obu odcinków, w tych trójkątach są dwie pary równych boków.
ABCDS
Jedna kreska: ∣AS∣=∣SB∣. Dwie kreski: ∣CS∣=∣SD∣.
Znajdź równy kąt między tymi bokami
Kąty ASC i BSD leżą naprzeciw siebie przy przecięciu dwóch prostych. To kąty wierzchołkowe, więc są równe. Każdy z nich leży między dwoma bokami, które już znasz.
∠ASC=∠BSD
ABCDS
Niebieskie łuki zaznaczają równe kąty wierzchołkowe. Każdy leży między dwoma bokami z kreskami.
Wybierz cechę przystawania
Masz dwie pary równych boków i równy kąt między nimi.
BBBTrzy pary boków
Wymaga trzeciej pary boków, czyli ∣AC∣=∣BD∣, a tego właśnie trzeba dowieść.
Zapisz przystawanie w dobrej kolejności wierzchołków
Dopasuj wierzchołki: A odpowiada B, bo ∣AS∣=∣SB∣, a C odpowiada D, bo ∣CS∣=∣SD∣. Punkt S odpowiada sam sobie.
△ASC≅△BSD(BKB)
Odczytaj równość odpowiadających sobie boków
W trójkątach przystających odpowiadające sobie boki są równe. Bok AC łączy pierwszy i trzeci wierzchołek trójkąta ASC, więc odpowiada mu bok łączący pierwszy i trzeci wierzchołek trójkąta BSD, czyli BD.
ABCDS
Niebieskie boki AC i BD odpowiadają sobie w trójkątach przystających.
Z tego samego przystawania wynika też, że ∠CAS=∠DBS. To kąty naprzemianległe, więc dodatkowo AC∥BD.
Odpowiedź: z przystawania △ASC≅△BSD (cecha BKB) wynika ∣AC∣=∣BD∣.
Więcej przykładów
Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.
Przykład 1. Trzy pary boków
Trójkąt ABC ma boki ∣AB∣=5, ∣BC∣=7, ∣CA∣=8, a trójkąt DEF boki ∣DE∣=8, ∣EF∣=5, ∣FD∣=7. Czy trójkąty są przystające?
Ustaw boki od najkrótszego do najdłuższego i porównaj pary.
5=5,7=7,8=8
Dopasuj wierzchołki: AB odpowiada EF, BC odpowiada FD, CA odpowiada DE.
△ABC≅△EFD
Odpowiedź: tak, na mocy cechy BBB.
Przykład 2. Przekątna równoległoboku
Przekątna AC dzieli równoległobok ABCD na dwa trójkąty. Udowodnij, że △ABC≅△CDA.
W równoległoboku przeciwległe boki są równe.
∣AB∣=∣CD∣,∣BC∣=∣DA∣
Przekątna jest wspólnym bokiem obu trójkątów.
∣AC∣=∣CA∣
Odpowiedź:△ABC≅△CDA na mocy cechy BBB.
Przykład 3. Wysokość trójkąta równoramiennego
W trójkącie równoramiennym ABC o ramionach ∣AB∣=∣AC∣ poprowadzono wysokość AH. Udowodnij, że ∣BH∣=∣CH∣.
Trójkąt ABH jest prostokątny, więc z twierdzenia Pitagorasa.
∣BH∣2=∣AB∣2−∣AH∣2
Tak samo w trójkącie ACH, a ramiona są równe.
∣CH∣2=∣AC∣2−∣AH∣2=∣BH∣2
Trzy pary boków są równe: cecha BBB.
△ABH≅△ACH
Wysokość z wierzchołka trójkąta równoramiennego jest więc jednocześnie środkową.
Odpowiedź:∣BH∣=∣CH∣.
Przykład 4. Odcinki w trójkącie równobocznym
W trójkącie równobocznym ABC na bokach AB i AC wybrano punkty D i E tak, że ∣AD∣=∣AE∣. Udowodnij, że ∣BE∣=∣CD∣.
Porównaj trójkąty ABE i ACD.
∣AB∣=∣AC∣,∣AE∣=∣AD∣
Kąt przy A jest wspólny i leży między porównywanymi bokami.
∠BAE=∠CAD
Cecha BKB.
△ABE≅△ACD
Odpowiedź:∣BE∣=∣CD∣, bo to odpowiadające sobie boki.
Przykład 5. Bok i dwa kąty
W trójkącie ABC mamy ∣AB∣=10, ∠A=40∘, ∠B=75∘. W trójkącie DEF mamy ∣DE∣=10, ∠D=40∘, ∠F=65∘. Czy trójkąty są przystające?
Policz trzeci kąt z sumy kątów trójkąta.
∠E=180∘−40∘−65∘=75∘
Bok 10 leży w obu trójkątach między kątami 40° i 75°.
∣AB∣=∣DE∣,∠A=∠D,∠B=∠E
Odpowiedź: tak, na mocy cechy KBK: △ABC≅△DEF.
Najczęstsze błędy
Unikaj ich w każdym dowodzie z przystawaniem trójkątów.
W kilku sytuacjach wystarczy mniej danych albo dane w innym układzie.
Dwa kąty i bok naprzeciw jednego z nichKKB⇒KBK
Trzeci kąt wynika z sumy kątów trójkąta, więc znasz kąty przy obu końcach boku i dochodzisz do cechy KBK, jak w przykładzie 5. Ważne, żeby bok leżał naprzeciw tego samego kąta w obu trójkątach.
Trójkąty prostokątne90∘ dany z goˊry
Wystarczą dwie pary przyprostokątnych (cecha BKB z kątem prostym) albo przeciwprostokątna i jedna przyprostokątna: trzeci bok daje wtedy twierdzenie Pitagorasa.
Trójkąty równobocznea1=a2⇒≅
Wszystkie boki są równe, więc dwa trójkąty równoboczne o równym boku zawsze są przystające.
Przystawanie a podobieństwok=1
Trójkąty przystające to trójkąty podobne w skali 1. Mają równe kąty, jak podobne, i dodatkowo równe boki.