Wykresy funkcji trygonometrycznych

Sinusoida, cosinusoida i tangensoida. Z wykresu odczytasz okres, zbiór wartości i miejsca zerowe funkcji, a także policzysz rozwiązania równania bez żadnych wzorów.

y=sin⁡x,y=cos⁡x,y=tg⁡xy = \sin x, \quad y = \cos x, \quad y = \operatorname{tg} x

sinus

sin⁡x∈[−1,1],T=2π\sin x \in [-1, 1], \quad T = 2\pi

cosinus

cos⁡x∈[−1,1],T=2π\cos x \in [-1, 1], \quad T = 2\pi

tangens

tg⁡x∈R,T=π\operatorname{tg} x \in \mathbb{R}, \quad T = \pi
TT to okres, czyli długość odcinka, po którym wykres zaczyna się powtarzać. Na osi xx argumenty zapisuje się w radianach, a π≈3,14\pi \approx 3{,}14.

Jak wyglądają wykresy sinusa, cosinusa i tangensa?

Wyobraź sobie punkt, który obiega okrąg jednostkowy. Jego wysokość to sinus kąta, a odległość od osi yy to cosinus. Gdy kąt rośnie, wysokość punktu na przemian rośnie i maleje, więc wykres sinusa jest falą. Po pełnym obrocie, czyli po 2π2\pi, wszystko zaczyna się od nowa.

Sinusoida przechodzi przez początek układu, sięga 1 w π2\tfrac{\pi}{2}, wraca do zera w π\pi i spada do −1 w 3π2\tfrac{3\pi}{2}. Te pięć punktów wystarczy, żeby narysować jeden okres.

Cosinusoida ma dokładnie ten sam kształt, tylko zaczyna się od 1, a nie od 0. To sinusoida przesunięta o π2\tfrac{\pi}{2} w lewo, bo cos⁡x=sin⁡(x+π2)\cos x = \sin\left(x + \tfrac{\pi}{2}\right).

Niebieska linia to y=cos⁡xy = \cos x, przerywana to sinusoida. Każdy szczyt cosinusa leży o π2\tfrac{\pi}{2} na lewo od szczytu sinusa.

Tangens to iloraz sin⁡xcos⁡x\tfrac{\sin x}{\cos x}, więc nie istnieje tam, gdzie cosinus jest zerem: w π2\tfrac{\pi}{2}, −π2-\tfrac{\pi}{2} i co π\pi dalej. Wykres rozpada się na osobne gałęzie, a między nimi stoją asymptoty pionowe. Każda gałąź rośnie od minus do plus nieskończoności.

Przerywane linie to asymptoty x=π2+kπx = \tfrac{\pi}{2} + k\pi. Środkowa gałąź przechodzi przez (−π4,−1)\left(-\tfrac{\pi}{4}, -1\right), (0,0)(0, 0) i (π4,1)\left(\tfrac{\pi}{4}, 1\right), a dwie pozostałe to jej kopie przesunięte o π\pi.

Własności odczytane z wykresów

Wszystko w tej tabeli widać na rysunkach powyżej. Liczba kk to dowolna liczba całkowita.

Własności funkcji sinus, cosinus i tangens
Własność y=sin⁡xy = \sin x y=cos⁡xy = \cos x y=tg⁡xy = \operatorname{tg} x
Dziedzina R\mathbb{R} R\mathbb{R} x≠π2+kπx \neq \tfrac{\pi}{2} + k\pi
Zbiór wartości [−1,1][-1, 1] [−1,1][-1, 1] R\mathbb{R}
Okres 2π2\pi 2π2\pi π\pi
Miejsca zerowe kπk\pi π2+kπ\tfrac{\pi}{2} + k\pi kπk\pi
Wartość 1 dla π2+2kπ\tfrac{\pi}{2} + 2k\pi 2kπ2k\pi π4+kπ\tfrac{\pi}{4} + k\pi
Wartość −1 dla −π2+2kπ-\tfrac{\pi}{2} + 2k\pi π+2kπ\pi + 2k\pi −π4+kπ-\tfrac{\pi}{4} + k\pi
Symetria nieparzysta\text{nieparzysta} parzysta\text{parzysta} nieparzysta\text{nieparzysta}

Jak rozwiązać równanie za pomocą wykresu krok po kroku

Ile rozwiązań ma równanie sin⁡x=12\sin x = \tfrac{1}{2} w przedziale [0,2π)[0, 2\pi)? Wyznacz je. Wykres pokaże, ile rozwiązań szukać, a wartości funkcji podadzą je dokładnie.

Zadanie sin⁡x=12, x∈[0,2π)\sin x = \tfrac{1}{2}, \ x \in [0, 2\pi) 2 punkty wspoˊlne\text{2 punkty wspólne} x1=π6x_1 = \tfrac{\pi}{6} x2=5π6x_2 = \tfrac{5\pi}{6}
  1. Narysuj sinusoidę w danym przedziale

    Zaznacz na osi xx punkty π2\tfrac{\pi}{2}, π\pi, 3π2\tfrac{3\pi}{2} i 2π2\pi. Sinus ma w nich kolejno wartości 1, 0, −1 i 0, a w zerze 0. Połącz te punkty łagodną falą.

    Jeden okres sinusoidy. Prawy koniec, 2π2\pi, nie należy do przedziału.
  2. Dorysuj prostą i policz punkty wspólne

    Rozwiązania równania sin⁡x=12\sin x = \tfrac{1}{2} to miejsca, w których sinusoida przecina poziomą prostą y=12y = \tfrac{1}{2}. Ile ich jest, zależy od wysokości prostej:

    c>1 lub c<−1c > 1 \text{ lub } c < -1 Brak rozwiązań

    y=sin⁡xy = \sin x i prosta y=1,3y = 1{,}3

    Prosta leży nad wykresem albo pod nim, bo sinus nie wychodzi poza [−1,1][-1, 1].

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 5

    c=1 lub c=−1c = 1 \text{ lub } c = -1 Jedno rozwiązanie

    y=sin⁡xy = \sin x i prosta y=1y = 1

    Prosta dotyka fali tylko w szczycie albo tylko w dołku.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 2

    −1<c<1-1 < c < 1 Dwa rozwiązania

    Nasza prosta: c=12c = \tfrac{1}{2}

    y=sin⁡xy = \sin x i prosta y=12y = \tfrac{1}{2}

    Prosta przecina falę dwa razy w każdym okresie: raz na zboczu w górę i raz w dół.

    Rozwiązanie krok po kroku: od kroku 1

    Prosta y=12y = \tfrac{1}{2} leży między −1 a 1, więc są dwa rozwiązania.

  3. Odczytaj pierwsze rozwiązanie z wartości sinusa

    Z wykresu widać tylko, gdzie mniej więcej leży punkt. Dokładną wartość daje tabela wartości: sinus ma wartość 12\tfrac{1}{2} dla kąta 30°, czyli π6\tfrac{\pi}{6}.

    1. x1=π6\displaystyle x_1 = \frac{\pi}{6}
  4. Znajdź drugie rozwiązanie z symetrii wykresu

    Pierwszy łuk sinusoidy jest symetryczny względem prostej x=π2x = \tfrac{\pi}{2}. Drugi punkt leży więc tak samo daleko od π\pi jak pierwszy od zera.

    1. x2=π−π6=5π6\displaystyle x_2 = \pi - \frac{\pi}{6} = \frac{5\pi}{6}
  5. Sprawdź oba rozwiązania

    Oba punkty muszą leżeć w przedziale [0,2π)[0, 2\pi), a sinus ma w nich mieć wartość 12\tfrac{1}{2}.

    Zielone punkty to rozwiązania. Oba leżą na pierwszym, dodatnim łuku sinusoidy.

    Odpowiedź: równanie ma dwa rozwiązania: π6\tfrac{\pi}{6} i 5π6\tfrac{5\pi}{6}.

Więcej przykładów

Spróbuj najpierw rozwiązać każde zadanie samodzielnie, a potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Miejsca zerowe sinusa

Wyznacz miejsca zerowe funkcji y=sin⁡xy = \sin x w przedziale [0,2π][0, 2\pi].

Przykład 2. Minimum cosinusa

Dla jakiego argumentu z przedziału [0,2π][0, 2\pi] funkcja y=cos⁡xy = \cos x ma najmniejszą wartość? Ile ona wynosi?

Przykład 3. Asymptoty tangensa

Podaj równania dwóch asymptot wykresu y=tg⁡xy = \operatorname{tg} x najbliższych osi yy.

Przykład 4. Gdzie sinus jest dodatni

Dla jakich x∈[−2π,2π]x \in [-2\pi, 2\pi] funkcja y=sin⁡xy = \sin x przyjmuje wartości dodatnie?

Przykład 5. Równanie bez rozwiązań

Ile rozwiązań ma równanie cos⁡x=2\cos x = 2?

Przykład 6. Wykres przesunięty w górę

Podaj zbiór wartości funkcji y=sin⁡x+1y = \sin x + 1.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich przy każdym szkicowaniu i odczytywaniu wykresu.

Przypadki szczególne

Sinus jest nieparzysty sin⁡(−x)=−sin⁡x\displaystyle \sin(-x) = -\sin x
Sinusoida jest symetryczna względem początku układu. Więcej na stronie o sinusie kąta przeciwnego.
Cosinus jest parzysty cos⁡(−x)=cos⁡x\displaystyle \cos(-x) = \cos x
Cosinusoida jest symetryczna względem osi yy. Więcej na stronie o cosinusie kąta przeciwnego.
Cosinus to przesunięty sinus cos⁡x=sin⁡(x+π2)\displaystyle \cos x = \sin\left(x + \frac{\pi}{2}\right)
Wystarczy umieć narysować jedną falę. Druga to ta sama krzywa przesunięta o π2\tfrac{\pi}{2}.
Asymptoty tangensa x=π2+kπ\displaystyle x = \frac{\pi}{2} + k\pi
W tych punktach cosinus jest zerem, więc tangens nie istnieje. Wykres zbliża się do asymptoty, ale nigdy jej nie przecina, a gałęzi po obu stronach nie łączy się linią.
Tangens nie ma ograniczeń tg⁡x∈R\displaystyle \operatorname{tg} x \in \mathbb{R}
Zbiór [−1,1][-1, 1] dotyczy tylko sinusa i cosinusa. Równanie tg⁡x=c\operatorname{tg} x = c ma rozwiązanie dla każdej liczby cc, jedno w każdej gałęzi.
Okres tangensa tg⁡(x+π)=tg⁡x\displaystyle \operatorname{tg}(x + \pi) = \operatorname{tg} x
Tangens powtarza się dwa razy częściej niż sinus i cosinus: co π\pi, a nie co 2π2\pi. Okresy funkcji przekształconych opisuje strona o okresowości.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.