Definicje funkcji trygonometrycznych

Sinus, cosinus, tangens i cotangens kąta ostrego to stosunki boków trójkąta prostokątnego. Każda funkcja dzieli inną parę boków, więc najpierw trzeba wiedzieć, który bok leży naprzeciw kąta, a który przy nim.

sin⁡α=accos⁡α=bctg⁡α=abctg⁡α=ba\begin{aligned} \sin \alpha &= \frac{a}{c} & \qquad \cos \alpha &= \frac{b}{c} \\[6pt] \operatorname{tg} \alpha &= \frac{a}{b} & \qquad \operatorname{ctg} \alpha &= \frac{b}{a} \end{aligned}

tangens przez sinus i cosinus

tg⁡α=sin⁡αcos⁡α\displaystyle \operatorname{tg} \alpha = \frac{\sin \alpha}{\cos \alpha}

jedynka trygonometryczna

sin⁡2α+cos⁡2α=1\sin^2 \alpha + \cos^2 \alpha = 1

drugi kąt ostry

sin⁡(90∘−α)=cos⁡α\sin(90^\circ - \alpha) = \cos \alpha
α\alpha to kąt ostry trójkąta prostokątnego, aa to przyprostokątna leżąca naprzeciw kąta α\alpha, bb to przyprostokątna leżąca przy kącie α\alpha, a cc to przeciwprostokątna, czyli bok naprzeciw kąta prostego.

Czym są funkcje trygonometryczne kąta ostrego?

W trójkącie prostokątnym każdy bok ma swoją rolę względem kąta ostrego α\alpha. Przeciwprostokątna leży naprzeciw kąta prostego i jest najdłuższa. Z dwóch przyprostokątnych jedna leży naprzeciw α\alpha, a druga przy nim, czyli tworzy jego ramię.

naprzeciw α\alpha przy α\alpha przeciwprostokątna
Nazwy boków zależą od kąta. Dla drugiego kąta ostrego przyprostokątne zamieniają się rolami.

Każda funkcja to iloraz dwóch boków. Na rysunkach niżej licznik jest niebieski, a mianownik czarny.

sin⁡α=ac\displaystyle \sin \alpha = \frac{a}{c} naprzeciw przez przeciwprostokątną
cos⁡α=bc\displaystyle \cos \alpha = \frac{b}{c} przy kącie przez przeciwprostokątną
tg⁡α=ab\displaystyle \operatorname{tg} \alpha = \frac{a}{b} naprzeciw przez przy kącie
ctg⁡α=ba\displaystyle \operatorname{ctg} \alpha = \frac{b}{a} przy kącie przez naprzeciw

Wartości zależą tylko od kąta, a nie od wielkości trójkąta. Dwa trójkąty prostokątne z tym samym kątem α\alpha są podobne, więc ich boki są proporcjonalne, a ilorazy boków takie same.

Jak obliczyć funkcje trygonometryczne kąta krok po kroku

Drabina o długości 10 m stoi oparta o pionową ścianę. Jej dolny koniec jest 6 m od ściany. Na jakiej wysokości drabina dotyka ściany? Oblicz sinus, cosinus, tangens i cotangens kąta α\alpha, jaki drabina tworzy z ziemią.

Dane c=10 m, b=6 mc = 10\ \text{m},\ b = 6\ \text{m} a=8a = 8 sin⁡α=0,8, cos⁡α=0,6\sin \alpha = 0{,}8,\ \cos \alpha = 0{,}6 tg⁡α=43, ctg⁡α=34\operatorname{tg} \alpha = \tfrac{4}{3},\ \operatorname{ctg} \alpha = \tfrac{3}{4}
  1. Nazwij boki względem kąta

    Drabina, ściana i ziemia tworzą trójkąt prostokątny z kątem prostym przy ścianie. Kąt α\alpha leży przy ziemi. Drabina leży naprzeciw kąta prostego, ziemia jest ramieniem kąta α\alpha, a ściana leży naprzeciw niego.

    1. c=10 (drabina),b=6 (ziemia)c = 10 \ (\text{drabina}),\quad b = 6 \ (\text{ziemia})
    Ściana to przyprostokątna naprzeciw kąta α\alpha. Jej długość to szukana wysokość.
  2. Oblicz brakujący bok

    Znasz dwa boki, więc trzeci dostajesz z twierdzenia Pitagorasa. Z danych zależy, którą drogą najłatwiej dojść do brakującego boku.

    dwa boki\text{dwa boki} Twierdzenie Pitagorasa

    Nasze dane: b=6, c=10b = 6,\ c = 10

    Trzeci bok wynika z a2+b2=c2a^2 + b^2 = c^2.

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 2

    bok c i kąt\text{bok } c \text{ i kąt} Sinus albo cosinus

    Przyprostokątne to a=csin⁡αa = c \sin \alpha i b=ccos⁡αb = c \cos \alpha.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 3

    bok b i kąt\text{bok } b \text{ i kąt} Tangens

    Druga przyprostokątna to a=btg⁡αa = b \operatorname{tg} \alpha.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 4

    1. a2=c2−b2=100−36=64a^2 = c^2 - b^2 = 100 - 36 = 64
    2. a=8 ma = 8\ \text{m}
  3. Oblicz sinus i cosinus

    Sinus to przyprostokątna naprzeciw kąta przez przeciwprostokątną, a cosinus to przyprostokątna przy kącie przez przeciwprostokątną.

    1. sin⁡α=ac=810=0,8\displaystyle \sin \alpha = \frac{a}{c} = \frac{8}{10} = 0{,}8
    2. cos⁡α=bc=610=0,6\displaystyle \cos \alpha = \frac{b}{c} = \frac{6}{10} = 0{,}6
    3. sin⁡α=0,8,cos⁡α=0,6\sin \alpha = 0{,}8,\quad \cos \alpha = 0{,}6
    Sinus: niebieski bok 8 dzielisz przez czarny bok 10.
  4. Oblicz tangens i cotangens

    Tangens i cotangens dzielą przez siebie same przyprostokątne. Przeciwprostokątna nie jest tu potrzebna.

    1. tg⁡α=ab=86=43\displaystyle \operatorname{tg} \alpha = \frac{a}{b} = \frac{8}{6} = \frac{4}{3}
    2. ctg⁡α=ba=68=34\displaystyle \operatorname{ctg} \alpha = \frac{b}{a} = \frac{6}{8} = \frac{3}{4}

    Odpowiedź: drabina dotyka ściany na wysokości 8 m8\ \text{m}, a sin⁡α=0,8\sin \alpha = 0{,}8, cos⁡α=0,6\cos \alpha = 0{,}6, tg⁡α=43\operatorname{tg} \alpha = \tfrac{4}{3}, ctg⁡α=34\operatorname{ctg} \alpha = \tfrac{3}{4}.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Trójkąt 3, 4, 5

Trójkąt prostokątny ma boki 3, 4 i 5. Oblicz wszystkie funkcje trygonometryczne kąta α\alpha leżącego naprzeciw boku 3.

Przykład 2. Boki z sinusa

W trójkącie prostokątnym sin⁡α=0,6\sin \alpha = 0{,}6, a przeciwprostokątna ma 10. Oblicz obie przyprostokątne.

Przykład 3. Wysokość z kąta i przeciwprostokątnej

Drabina o długości 5 m tworzy z ziemią kąt 60∘60^\circ. Na jakiej wysokości dotyka ściany?

Przykład 4. Wysokość wieży

Stoisz 50 m od podstawy wieży i widzisz jej szczyt pod kątem 30∘30^\circ do poziomu. Jak wysoka jest wieża? Wysokość oczu pomiń.

Przykład 5. Boki z tangensa

W trójkącie prostokątnym tg⁡α=2,4\operatorname{tg} \alpha = 2{,}4, a przyprostokątna przy kącie α\alpha ma 5. Oblicz pozostałe boki i sin⁡α\sin \alpha.

Przykład 6. Funkcje drugiego kąta ostrego

W trójkącie 3, 4, 5 z przykładu 1 oblicz sinus i tangens drugiego kąta ostrego β\beta.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z funkcjami trygonometrycznymi w trójkącie.

Przypadki szczególne

Dla trzech kątów wartości wynikają z prostych trójkątów i warto je znać na pamięć. Pełną tabelę znajdziesz w tablicy wartości trygonometrycznych.

Kąt 30° sin⁡30∘=12,cos⁡30∘=32\displaystyle \sin 30^\circ = \frac{1}{2},\quad \cos 30^\circ = \frac{\sqrt{3}}{2}
Połowa trójkąta równobocznego o boku 2 ma boki 1, 3\sqrt{3} i 2. Bok 1 leży naprzeciw kąta 30∘30^\circ, więc tg⁡30∘=33\operatorname{tg} 30^\circ = \tfrac{\sqrt{3}}{3}.
Kąt 45° sin⁡45∘=cos⁡45∘=22\displaystyle \sin 45^\circ = \cos 45^\circ = \frac{\sqrt{2}}{2}
Połowa kwadratu o boku 1 ma przyprostokątne 1 i 1 oraz przekątną 2\sqrt{2}. To jedyny kąt ostry, dla którego sinus równa się cosinusowi, a tg⁡45∘=1\operatorname{tg} 45^\circ = 1.
Kąt 60° sin⁡60∘=32,cos⁡60∘=12\displaystyle \sin 60^\circ = \frac{\sqrt{3}}{2},\quad \cos 60^\circ = \frac{1}{2}
Ten sam trójkąt co dla 30∘30^\circ, tylko z drugim kątem. Sinus i cosinus zamieniają się miejscami, a tg⁡60∘=3\operatorname{tg} 60^\circ = \sqrt{3}.
Drugi kąt ostry sin⁡β=cos⁡α,tg⁡β=ctg⁡α\displaystyle \sin \beta = \cos \alpha,\quad \operatorname{tg} \beta = \operatorname{ctg} \alpha
Kąty ostre trójkąta prostokątnego dają razem 90∘90^\circ, a przyprostokątne zamieniają się dla nich rolami, jak w przykładzie 6.

Gdzie jeszcze przydają się te definicje

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.