Okresowość funkcji trygonometrycznych

Sinus i cosinus powtarzają swoje wartości co 2π2\pi, a tangens i cotangens co π\pi. Mnożnik przy xx skraca albo wydłuża ten odstęp, a nic innego go nie zmienia.

f(x+T)=f(x)f(x + T) = f(x)

sinus i cosinus

sin⁡(x+2π)=sin⁡x\sin(x + 2\pi) = \sin x

tangens i cotangens

tg⁡(x+π)=tg⁡x\operatorname{tg}(x + \pi) = \operatorname{tg} x

okres funkcji sin(bx)

T=2π∣b∣\displaystyle T = \frac{2\pi}{|b|}
TT to okres: najmniejsza liczba dodatnia, po której dodaniu do argumentu wartość funkcji się nie zmienia. Dla tangensa i cotangensa z mnożnikiem okres to π∣b∣\tfrac{\pi}{|b|}.

Skąd się bierze okres?

Sinus i cosinus to współrzędne punktu na okręgu jednostkowym. Po pełnym obrocie, czyli po 2π2\pi, punkt wraca na swoje miejsce, więc obie funkcje przyjmują znowu te same wartości. Wykres to jeden kawałek długości 2π2\pi powielony w obie strony.

Jasny pas to jeden okres. Na lewo od niego leży jego dokładna kopia.

Tangens to iloraz sin⁡xcos⁡x\tfrac{\sin x}{\cos x}. Po pół obrotu punkt trafia na drugi koniec średnicy: obie jego współrzędne zmieniają znak, a ich iloraz zostaje taki sam. Dlatego tangens powtarza się już co π\pi:

  1. tg⁡(x+π)=−sin⁡x−cos⁡x=sin⁡xcos⁡x=tg⁡x\displaystyle \operatorname{tg}(x + \pi) = \frac{-\sin x}{-\cos x} = \frac{\sin x}{\cos x} = \operatorname{tg} x
Każda gałąź między dwiema asymptotami to jeden okres tangensa.

Mnożnik przy xx zmienia tempo. W funkcji sin⁡2x\sin 2x argument rośnie dwa razy szybciej, więc pełny obrót kończy się już po π\pi. Okres dzieli się przez mnożnik:

  1. T=2π∣b∣ dla sin⁡bx, cos⁡bx\displaystyle T = \frac{2\pi}{|b|} \ \text{dla} \ \sin bx, \ \cos bx
  2. T=π∣b∣ dla tg⁡bx, ctg⁡bx\displaystyle T = \frac{\pi}{|b|} \ \text{dla} \ \operatorname{tg} bx, \ \operatorname{ctg} bx
Niebieska krzywa y=sin⁡2xy = \sin 2x mieści dwa pełne okresy tam, gdzie przerywana y=sin⁡xy = \sin x mieści jeden.

Jak wyznaczyć okres funkcji krok po kroku

Wyznacz okres funkcji f(x)=3sin⁡(2x−π3)+1f(x) = 3\sin\left(2x - \tfrac{\pi}{3}\right) + 1. Wzór wygląda na skomplikowany, ale o okresie decydują w nim tylko dwie rzeczy: rodzaj funkcji i liczba przy xx.

Zadanie f(x)=3sin⁡(2x−π3)+1f(x) = 3\sin\left(2x - \tfrac{\pi}{3}\right) + 1 T0=2πT_0 = 2\pi b=2b = 2 T=πT = \pi
  1. Rozpoznaj funkcję podstawową

    Zacznij od okresu samej funkcji, bez żadnych liczb wokół niej. Są tylko dwa przypadki:

    sin⁡, cos⁡\sin, \ \cos Okres 2π

    Nasza funkcja: sin⁡\sin

    y=sin⁡xy = \sin x, jeden okres

    Pełna fala: wzrost, spadek i powrót.

    T0=2πT_0 = 2\pi

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 2

    tg⁡, ctg⁡\operatorname{tg}, \ \operatorname{ctg} Okres π

    y=tg⁡xy = \operatorname{tg} x, jedna gałąź

    Jedna gałąź między asymptotami.

    T0=πT_0 = \pi

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 4

    W naszej funkcji jest sinus, więc punktem wyjścia jest T0=2πT_0 = 2\pi.

  2. Znajdź liczbę przy x

    Spójrz tylko na nawias. Argument 2x−π32x - \tfrac{\pi}{3} ma przy xx liczbę 2.

    1. b=2b = 2
  3. Podziel okres przez |b|

    Mnożnik 2 sprawia, że fala mieści się na odcinku dwa razy krótszym.

    1. T=2π∣b∣=2π2=π\displaystyle T = \frac{2\pi}{|b|} = \frac{2\pi}{2} = \pi
  4. Sprawdź okres z definicji

    Wstaw x+πx + \pi w miejsce xx. Argument sinusa urośnie o 2π2\pi, czyli o pełny obrót.

    1. f(x+π)=3sin⁡(2x+2π−π3)+1\displaystyle f(x + \pi) = 3\sin\left(2x + 2\pi - \frac{\pi}{3}\right) + 1
    2. =3sin⁡(2x−π3)+1=f(x)\displaystyle = 3\sin\left(2x - \frac{\pi}{3}\right) + 1 = f(x)
  5. Zobacz okres na wykresie

    Wykres jest wyższy i podniesiony, ale fala powtarza się co π\pi, tak jak wyszło z obliczeń.

    Wartości wahają się od −2 do 4, a każdy pas ma szerokość π\pi. Oś yy jest tu ściśnięta, żeby cały wykres zmieścił się na ekranie.

    Odpowiedź: okres funkcji to T=πT = \pi.

Więcej przykładów

Spróbuj najpierw rozwiązać każde zadanie samodzielnie, a potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Sinus dużego kąta

Oblicz sin⁡13π6\sin \tfrac{13\pi}{6}.

Przykład 2. Okres funkcji sin 2x

Wyznacz okres funkcji f(x)=sin⁡2xf(x) = \sin 2x.

Przykład 3. Okres funkcji cos x/3

Wyznacz okres funkcji g(x)=cos⁡x3g(x) = \cos \tfrac{x}{3}.

Przykład 4. Okres funkcji tg 3x

Wyznacz okres funkcji h(x)=tg⁡3xh(x) = \operatorname{tg} 3x.

Przykład 5. Ujemny mnożnik

Wyznacz okres funkcji k(x)=sin⁡(−2x)k(x) = \sin(-2x).

Przykład 6. Kąt w stopniach

Oblicz cos⁡1110∘\cos 1110^\circ.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym liczysz okres.

Przypadki szczególne

Pełna postać funkcji T=2π∣b∣ dla asin⁡(bx+c)+d\displaystyle T = \frac{2\pi}{|b|} \ \text{dla} \ a \sin(bx + c) + d
Liczby aa, cc i dd zmieniają wysokość, położenie i poziom fali, ale nie jej długość. To samo dotyczy cosinusa, a dla tangensa w liczniku stoi π\pi.
Ujemny mnożnik T=2π∣b∣\displaystyle T = \frac{2\pi}{|b|}
Funkcje sin⁡(−2x)\sin(-2x) i sin⁡2x\sin 2x mają ten sam okres π\pi. Bez wartości bezwzględnej wyszłoby −π-\pi, a okres nie może być ujemny. Zobacz przykład 5.
Wielokrotności okresu sin⁡(x+4π)=sin⁡x\displaystyle \sin(x + 4\pi) = \sin x
Każda wielokrotność okresu też nie zmienia wartości funkcji, ale okresem nazywa się tylko najmniejszą z tych liczb. Dla sinusa to 2π2\pi, a nie 4π4\pi czy 6π6\pi.
Kąty w stopniach sin⁡(α+360∘)=sin⁡α\displaystyle \sin(\alpha + 360^\circ) = \sin \alpha
W stopniach okres sinusa i cosinusa to 360°, a tangensa i cotangensa 180°. Tak sprowadza się duże kąty do znanych, jak w przykładzie 6.
Kwadrat sinusa sin⁡2x=1−cos⁡2x2\displaystyle \sin^2 x = \frac{1 - \cos 2x}{2}
Po podniesieniu do kwadratu ujemne fragmenty fali stają się dodatnie i powtarzają się co π\pi. Ze wzoru widać to od razu: po prawej stronie stoi cos⁡2x\cos 2x, a jego okres to π\pi.
Cosinus i cotangens cos⁡(x+2π)=cos⁡x,ctg⁡(x+π)=ctg⁡x\displaystyle \cos(x + 2\pi) = \cos x, \quad \operatorname{ctg}(x + \pi) = \operatorname{ctg} x
Cosinus ma ten sam okres co sinus, a cotangens ten sam co tangens. Wzory na okres funkcji z mnożnikiem są dla nich identyczne.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.