Wariacje bez powtórzeń

Wariacja bez powtórzeń to wybór kk różnych elementów z nn, w którym liczy się kolejność: podium, stanowiska w zarządzie, cyfry kodu. Liczysz ją jako iloczyn kk malejących czynników, zaczynając od nn.

Vnk=n!(n−k)!V_n^k = \frac{n!}{(n-k)!}

dwa miejsca, bez silni

Vn2=n(n−1)\displaystyle V_n^2 = n(n-1)

kolejność się nie liczy

(nk)=Vnkk!\displaystyle \binom{n}{k} = \frac{V_n^k}{k!}

ustawiasz wszystkie elementy

Vnn=Pn=n!\displaystyle V_n^n = P_n = n!
nn to liczba wszystkich elementów, a kk liczba tych, które wybierasz i ustawiasz, 0≤k≤n0 \leq k \leq n. Każdy element bierzesz najwyżej raz. n!n! to silnia.

Skąd się bierze wzór na wariacje?

Z czterech osób A, B, C, D wybierz przewodniczącego i zastępcę. Przewodniczącym może zostać każda z czterech osób. Zastępcą zostaje już tylko jedna z trzech pozostałych, bo nikt nie pełni dwóch funkcji naraz. Zgodnie z zasadą mnożenia wyborów jest 4⋅3=124 \cdot 3 = 12.

Tabela par z liter A, B, C, D: wiersz to przewodniczący, kolumna to zastępca; dwanaście par poza przekątną, przekątna pusta
A B C D
A AB AC AD
B BA BC BD
C CA CB CD
D DA DB DC
Wiersz to przewodniczący, kolumna to zastępca. Przekątna jest pusta, bo jedna osoba nie pełni obu funkcji. Pary AB i BA to dwa różne wybory, więc liczy się wszystkie 12 pól.

Przy kk miejscach i nn elementach rozumujesz tak samo: nn wyborów na pierwsze miejsce, n−1n - 1 na drugie, i tak dalej. Na ostatnie, kk-te miejsce zostaje n−k+1n - k + 1 elementów:

  1. Vnk=n⋅(n−1)⋅…⋅(n−k+1)\displaystyle V_n^k = n \cdot (n-1) \cdot \ldots \cdot (n-k+1)

Ten iloczyn to początek silni n!n!. Brakuje w nim tylko czynników od n−kn - k do 1, czyli (n−k)!(n-k)!. Dlatego wystarczy podzielić n!n! przez (n−k)!(n-k)!. Dla przykładu z czterema osobami:

  1. V42=4!2!=4⋅3⋅2⋅12⋅1=4⋅3=12\displaystyle V_4^2 = \frac{4!}{2!} = \frac{4 \cdot 3 \cdot 2 \cdot 1}{2 \cdot 1} = 4 \cdot 3 = 12

Gdyby funkcje były takie same, pary AB i BA byłyby jednym wyborem. Wtedy każdą dwójkę liczysz raz, a nie 2!=22! = 2 razy, i dostajesz kombinacje: (42)=12:2=6\binom{4}{2} = 12 : 2 = 6.

Jak policzyć wariacje krok po kroku

W finale biegu startuje 8 zawodników. Na ile sposobów można rozdać złoty, srebrny i brązowy medal? Policzymy to w czterech krokach.

Zadanie 3 medale, 8 biegaczy3 \text{ medale}, \ 8 \text{ biegaczy} n=8, k=3n = 8, \ k = 3 V83=336V_8^3 = 336
  1. Sprawdź, czy to wariacja

    Wybierasz 3 zawodników z 8. Nikt nie dostaje dwóch medali, a kolejność się liczy: złoto dla Ani i srebro dla Basi to inny wynik niż odwrotnie. To znaki wariacji bez powtórzeń.

    1. n=8,k=3n = 8, \quad k = 3

    (A,B,C)(A, B, C) kolejność się liczy

    Nasze zadanie: podium\text{podium}

    Każdy element bierzesz najwyżej raz i ustawiasz go na konkretnym miejscu. Liczysz VnkV_n^k.

    {A,B,C}\{A, B, C\} kolejność się nie liczy

    (nk)=n!k!(n−k)!\displaystyle \binom{n}{k} = \frac{n!}{k!(n-k)!}

    Liczy się tylko, kto jest w grupie, na przykład trzy osoby do komisji bez funkcji.

    Przykład: z funkcjami i bez funkcji

    (A,A,B)(A, A, B) element może się powtórzyć

    Vˉnk=nk\displaystyle \bar{V}_n^k = n^k

    Na każde miejsce masz znowu wszystkie nn elementów, jak przy cyfrach kodu, które mogą się powtarzać.

    Przykład: kody z liter

  2. Policz wybory dla każdego medalu

    Złoto może zdobyć każdy z 8 zawodników. Srebro dostaje już jeden z 7 pozostałych, a brąz jeden z 6. Miejsca są trzy, więc czynniki też są trzy.

  3. Pomnóż albo skróć silnie

    Ze wzoru z silniami wychodzi to samo. Rozpisz 8!8! do 5!5! i skróć.

    1. V83=8!(8−3)!=8!5!\displaystyle V_8^3 = \frac{8!}{(8-3)!} = \frac{8!}{5!}
    2. V83=8⋅7⋅6⋅5!5!=8⋅7⋅6\displaystyle V_8^3 = \frac{8 \cdot 7 \cdot 6 \cdot 5!}{5!} = 8 \cdot 7 \cdot 6
    3. V83=336V_8^3 = 336
  4. Sprawdź wynik przez kombinacje

    Policz to inaczej. Najpierw wybierz trzech medalistów bez kolejności, potem rozdaj im medale. Trójkę wybierasz na (83)\binom{8}{3} sposobów, a trzy medale rozdajesz jej na 3!3! sposobów.

    1. (83)=8⋅7⋅63!=56\displaystyle \binom{8}{3} = \frac{8 \cdot 7 \cdot 6}{3!} = 56
    2. 56⋅3!=56⋅6=33656 \cdot 3! = 56 \cdot 6 = 336

    Odpowiedź: medale można rozdać na V83=336V_8^3 = 336 sposobów.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Zarząd klasy

Z 10 osób trzeba wybrać przewodniczącego, zastępcę i skarbnika. Na ile sposobów można to zrobić?

Przykład 2. Liczby o różnych cyfrach

Ile jest liczb trzycyfrowych, w których wszystkie cyfry są różne?

Przykład 3. Z funkcjami i bez funkcji

Z 6 uczniów wybieramy dwuosobową delegację. Ile jest możliwości, gdy (a) jedna osoba jest przewodniczącym, a druga zastępcą, (b) obie osoby mają takie same zadania?

Przykład 4. Kody z liter

Ile trzyliterowych kodów można ułożyć z liter A, B, C, D, E, gdy (a) litery nie mogą się powtarzać, (b) litery mogą się powtarzać?

Przykład 5. Równanie z wariacjami

Z nn osób można wybrać kapitana i zastępcę na 56 sposobów. Ile jest osób?

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z wariacjami.

Przypadki szczególne

Te wartości znasz bez liczenia silni.

Wszystkie elementy Vnn=n!0!=n!\displaystyle V_n^n = \frac{n!}{0!} = n!
Gdy ustawiasz wszystkie nn elementów, wariacja jest permutacją. W mianowniku zostaje 0!=10! = 1. Na przykład V44=4!=24V_4^4 = 4! = 24.
Jedno miejsce Vn1=n\displaystyle V_n^1 = n
Wybierasz jeden element z nn, więc masz nn możliwości. Na przykład V71=7V_7^1 = 7.
Dwa miejsca Vn2=n(n−1)\displaystyle V_n^2 = n(n-1)
Najczęstszy przypadek w zadaniach: kapitan i zastępca, wyjazd i powrót. Na przykład V102=10⋅9=90V_{10}^2 = 10 \cdot 9 = 90.
Żadnego miejsca Vn0=n!n!=1\displaystyle V_n^0 = \frac{n!}{n!} = 1
Nie wybierasz nic, a to da się zrobić na jeden sposób.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.