Permutacje bez powtórzeń

Permutacja to jedno ustawienie wszystkich elementów zbioru w kolejności. Gdy elementów jest nn i wszystkie są różne, takich ustawień jest n!n!, czyli iloczyn liczb od 1 do nn.

Pn=n!P_n = n!

silnia rozpisana na czynniki

n!=1⋅2⋅3⋅…⋅n\displaystyle n! = 1 \cdot 2 \cdot 3 \cdot \ldots \cdot n

na przykład dla 4 elementów

P4=4!=24\displaystyle P_4 = 4! = 24

k<nk < n ustawiasz tylko k z n elementów

Vnk=n!(n−k)!\displaystyle V_n^k = \frac{n!}{(n-k)!}
nn to liczba elementów, wszystkich różnych, a n!n! (czytaj: n silnia) to silnia. Z definicji 0!=10! = 1.

Skąd się bierze wzór na permutacje?

Ustaw w rzędzie trzy litery A, B i C. Na pierwsze miejsce możesz wziąć każdą z trzech. Na drugie zostają dwie, a na trzecie już tylko jedna. Każdy wybór na pierwszym miejscu łączy się z każdym wyborem na drugim, więc liczby wyborów się mnożą, zgodnie z zasadą mnożenia:

  1. P3=3⋅2⋅1=6P_3 = 3 \cdot 2 \cdot 1 = 6

Przy nn elementach rozumujesz tak samo: nn wyborów na pierwsze miejsce, n−1n - 1 na drugie i tak dalej aż do jednego na ostatnie. Iloczyn n⋅(n−1)⋅…⋅1n \cdot (n-1) \cdot \ldots \cdot 1 to właśnie n!n!.

Jak policzyć permutacje krok po kroku

Pięć osób staje w kolejce do kasy. Na ile sposobów mogą się ustawić? Policzymy to w czterech krokach.

Zadanie 5 osoˊb w kolejce5 \text{ osób w kolejce} P5P_5 P5=120P_5 = 120
  1. Sprawdź, czy to permutacja

    Ustawiasz wszystkie pięć osób, każda jest kimś innym, a kolejność w kolejce ma znaczenie. To trzy znaki permutacji bez powtórzeń.

    1. n=5n = 5

    k=nk = n ustawiasz wszystkie elementy

    Nasze dane: 5 z 55 \text{ z } 5

    Wszystkie elementy są różne i każdy dostaje swoje miejsce. Liczysz n!n!.

    k<nk < n ustawiasz tylko część

    Vnk=n!(n−k)!\displaystyle V_n^k = \frac{n!}{(n-k)!}

    Na przykład podium dla 3 z 8 biegaczy: 8⋅7⋅6=3368 \cdot 7 \cdot 6 = 336.

    Więcej: wariacje bez powtórzeń

    xi=xjx_i = x_j niektóre elementy są takie same

    P=n!n1!⋅n2!⋅…⋅nk!\displaystyle P = \frac{n!}{n_1! \cdot n_2! \cdot \ldots \cdot n_k!}

    Zamiana dwóch takich samych elementów nie daje nowego ustawienia.

    Więcej: przykład 5

  2. Policz wybory dla każdego miejsca

    Pierwsze miejsce w kolejce może zająć każda z pięciu osób. Gdy ono jest zajęte, na drugie zostają cztery osoby, na trzecie trzy, i tak dalej.

  3. Pomnóż liczby wyborów

    Każdy wybór na jednym miejscu łączy się z każdym wyborem na następnym, więc liczby wyborów mnożysz. Mnóż po kolei, wtedy łatwo o kontrolę.

    1. 5⋅4=205 \cdot 4 = 20
    2. 20⋅3=6020 \cdot 3 = 60
    3. 60⋅2⋅1=12060 \cdot 2 \cdot 1 = 120
    4. P5=5!=120P_5 = 5! = 120
  4. Sprawdź wynik na mniejszym przypadku

    Tego samego rachunku użyj dla trzech osób i porównaj z listą wszystkich ustawień. Dla trzech osób wzór daje 3!=63! = 6, tyle samo co ustawień liter A, B, C wypisanych wyżej.

    Odpowiedź: pięć osób może ustawić się w kolejce na 120120 sposobów.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Książki na półce

Na ile sposobów można ustawić na półce 7 różnych książek?

Przykład 2. Ustalone miejsca

Sześć osób staje w rzędzie do zdjęcia. Ania i Bartek mają stać na dwóch końcach rzędu. Na ile sposobów można ustawić te osoby?

Przykład 3. Dwie osoby obok siebie

Pięć osób siada na ławce. Na ile sposobów mogą usiąść, jeśli Ania i Bartek chcą siedzieć obok siebie?

Przykład 4. Liczby z różnych cyfr

Z cyfr 1, 2, 3 i 4 tworzymy liczby czterocyfrowe, w których każda cyfra występuje dokładnie raz. Ile jest takich liczb? Ile z nich jest parzystych?

Przykład 5. Anagramy

Ile różnych ciągów liter można ułożyć ze wszystkich liter wyrazu LAMPY? A ze wszystkich liter wyrazu LAMPA?

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z permutacjami.

Przypadki szczególne

Te sytuacje pojawiają się w zadaniach najczęściej.

Jeden element i zbiór pusty P1=1!=1,P0=0!=1\displaystyle P_1 = 1! = 1, \quad P_0 = 0! = 1
Jeden element można ustawić tylko na jeden sposób. Zbiór pusty też ma jedno ustawienie, takie, w którym nic nie stoi, i dlatego przyjmuje się 0!=10! = 1.
Okrągły stół (n−1)!\displaystyle (n-1)!
Gdy liczy się tylko to, kto siedzi obok kogo, obrót wszystkich osób wokół stołu nie daje nowego ustawienia. Jedną osobę sadzasz więc na stałe, a pozostałe ustawiasz: dla pięciu osób 4!=244! = 24 sposoby.
Permutacja jako wariacja Vnn=n!0!=n!\displaystyle V_n^n = \frac{n!}{0!} = n!
Ustawienie wszystkich nn elementów to wariacja bez powtórzeń z k=nk = n.
Szybki wzrost 10!=3 628 800\displaystyle 10! = 3\,628\,800
Każdy nowy element mnoży liczbę ustawień. Już dziesięć różnych książek daje ponad trzy i pół miliona ustawień na półce.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.