Przykład 1. Licznik równy 1
Usuń niewymierność z mianownika: .
-
Pomnóż licznik i mianownik przez .
-
Policz mianownik. Wychodzi 1, więc ułamek znika.
Odpowiedź: .
Gdy w mianowniku stoi suma lub różnica dwóch pierwiastków, pomnóż licznik i mianownik przez to samo wyrażenie z przeciwnym znakiem. Wzór na różnicę kwadratów zamieni mianownik w zwykłą liczbę.
różnica w mianowniku
liczba i pierwiastek
licznik równy 1
To przekształcenie ułamka, w którego mianowniku są dwa składniki i co najmniej jeden z nich jest pierwiastkiem, na przykład albo . Po przekształceniu mianownik jest liczbą wymierną, a wartość ułamka się nie zmienia.
Przy pojedynczym pierwiastku wystarczy pomnożyć przez ten pierwiastek, co opisuje typ 1. Tu ten sposób zawodzi, bo i pierwiastek dalej zostaje. Mnożysz więc przez wyrażenie sprzężone, czyli te same dwa składniki z przeciwnym znakiem między nimi.
Z różnicy kwadratów: . Gdy za i wstawisz pierwiastki, każdy z nich trafi do kwadratu. Kwadrat pierwiastka to liczba spod niego, więc zostaje różnica zwykłych liczb.
Widać to na rysunku. Kwadrat o boku ma pole 5. Odetnij z niego w rogu kwadrat o boku , czyli o polu 2. Zostaje kształt litery L o polu 3, który da się złożyć w prostokąt.
Pomnóż ułamek przez . To jedynka, więc wartość zostaje ta sama, a mianownik zamienia się w .
Przy różnicy w mianowniku jest odwrotnie: mnożysz przez sumę , a w mianowniku też wychodzi . Stąd warunek , bo inaczej mianownik byłby zerem.
Usuniemy niewymierność z mianownika w . Po racjonalizacji ułamek da się jeszcze skrócić, więc zadanie ma wszystkie etapy. Tych samych pięciu kroków użyjesz przy każdym mianowniku z dwoma składnikami.
Od znaku między składnikami zależy, przez co pomnożysz. U nas mianownik to suma dwóch pierwiastków, , więc idziemy pierwszą ścieżką. Pozostałe dwie opisują kolumny obok.
Nasze równanie:
Pomnóż przez różnicę tych pierwiastków:
Rozwiązanie krok po kroku: krok 2
Pomnóż przez sumę tych pierwiastków:
Rozwiązanie krok po kroku: przykład 2
Liczba zostaje, zmieniasz tylko znak przed pierwiastkiem:
Rozwiązanie krok po kroku: przykład 3
Przepisz mianownik i zmień znak między składnikami. Plus zamienia się w minus, minus w plus. Same pierwiastki zostają bez zmian.
Mnożysz przez , czyli przez jedynkę. Licznik i mianownik zostaw na razie w nawiasach, policzysz je za chwilę.
Nie musisz wymnażać czterech iloczynów. Mianownik ma postać , więc od razu piszesz . Kwadrat pierwiastka to liczba pod nim.
W mianowniku zostało 3, a w liczniku stoi 6, więc ułamek skraca się przez 3. Na koniec możesz opuścić nawias.
Odpowiedź: .
Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.
Usuń niewymierność z mianownika: .
Pomnóż licznik i mianownik przez .
Policz mianownik. Wychodzi 1, więc ułamek znika.
Odpowiedź: .
Zracjonalizuj mianownik: .
W mianowniku jest minus, więc pomnóż przez sumę .
Policz mianownik ze wzoru na różnicę kwadratów.
Opuść nawias. Liczby 5 i 4 nie mają wspólnego dzielnika, więc nic się nie skraca.
Odpowiedź: .
Usuń niewymierność z mianownika: .
Dwójka zostaje, zmień tylko znak przed pierwiastkiem.
Policz mianownik: . Wychodzi liczba ujemna.
Dzielenie przez zmienia znaki w liczniku.
Odpowiedź: .
Zracjonalizuj mianownik: .
Współczynniki zostają przy pierwiastkach, zmienia się tylko znak między składnikami.
Podnieś do kwadratu każdy składnik razem ze współczynnikiem: i .
Przenieś minus z mianownika do licznika.
Odpowiedź: .
Uprość wyrażenie dla .
Zapisz licznik jako różnicę kwadratów.
Rozłóż ją na iloczyn sumy i różnicy.
Skróć wspólny czynnik . Jest dodatni, więc nigdy nie jest zerem.
Mnożenie przez też prowadzi do tego wyniku, ale wymaga założenia . Rozkład licznika działa od razu dla każdego .
Odpowiedź: .
Unikaj ich w każdym zadaniu z sumą lub różnicą pierwiastków w mianowniku.
Kilka sytuacji przewija się w zadaniach tak często, że warto znać ich wynik na pamięć.
Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.