Przykład 1. Licznik równy 1
Usuń niewymierność z mianownika: .
-
Pomnóż licznik i mianownik przez .
-
Pierwiastek razy pierwiastek to 2.
Wartość przybliżona to .
Odpowiedź: .
Gdy w mianowniku stoi sam pierwiastek, pomnóż licznik i mianownik przez ten pierwiastek. Mianownik zamieni się w zwykłą liczbę, a wartość ułamka zostanie taka sama.
licznik równy 1
współczynnik przy pierwiastku
pierwiastek też w liczniku
To przekształcenie ułamka tak, żeby w mianowniku nie było pierwiastka. Zamiast zapisujesz . Wartość jest ta sama, ale mianownik jest liczbą wymierną. Inna nazwa to racjonalizacja mianownika.
Typ 1 to najprostszy przypadek: w mianowniku stoi pojedynczy pierwiastek kwadratowy. W zadaniach często jest to wymagany sposób zapisu odpowiedzi, a po racjonalizacji łatwiej porównywać ułamki i dodawać je. Mianownik z sumą lub różnicą pierwiastków wymaga innej metody, opisanej w typie 2.
Całe przekształcenie opiera się na jednej obserwacji: pierwiastek pomnożony przez siebie daje liczbę pod pierwiastkiem. Widać to na kratkach. Kwadrat o boku ma pole 2, bo mieści się w kwadracie 2 na 2, z którego odcięto cztery trójkąty o polu pół kratki.
Pomnóż ułamek przez . To jedynka, więc wartość się nie zmienia. W mianowniku powstaje , czyli zwykłe .
Wyrażenie, przez które mnożysz, to czynnik racjonalizujący. Dla pojedynczego pierwiastka jest nim ten sam pierwiastek.
Usuniemy niewymierność z mianownika w . Dwunastkę da się uprościć pod pierwiastkiem, więc zadanie ma wszystkie etapy: uproszczenie, mnożenie i skracanie. Tych samych pięciu kroków użyjesz w każdym takim ułamku.
Wzór pasuje, gdy mianownik to sam pierwiastek, ewentualnie ze współczynnikiem. U nas jest to , więc idziemy pierwszą ścieżką. Pozostałe dwie opisują kolumny obok.
Nasze równanie:
Pomnóż przez ten pierwiastek:
Rozwiązanie krok po kroku: krok 2
Mnożysz tylko przez pierwiastek:
Więcej: przypadki szczególne
Ta metoda nie wystarczy. Użyj wyrażenia sprzężonego:
Dalej: typ 2
Zanim zaczniesz mnożyć, sprawdź, czy liczbę pod pierwiastkiem da się rozłożyć na kwadrat i resztę. Tu , więc z pierwiastka wychodzi 2.
W mianowniku zostało . Czynnikiem racjonalizującym jest , bo tylko ona jest niewymierna. Dwójka zostaje.
W mianowniku pierwiastek pomnożony przez siebie daje liczbę pod pierwiastkiem: . Razem z dwójką wychodzi 6.
Licznik i mianownik mają wspólny czynnik 6, więc ułamek się skraca.
Odpowiedź: .
Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.
Usuń niewymierność z mianownika: .
Pomnóż licznik i mianownik przez .
Pierwiastek razy pierwiastek to 2.
Wartość przybliżona to .
Odpowiedź: .
Zracjonalizuj mianownik: .
Pomnóż licznik i mianownik przez .
Skróć przez 3.
Wartość przybliżona to .
Odpowiedź: .
Usuń niewymierność z mianownika: .
Pomnóż cały licznik, więc zapisz go w nawiasie.
Policz mianownik.
Odpowiedź: .
Zracjonalizuj mianownik: .
Uprość pierwiastek w mianowniku.
Skróć przez 5.
Pomnóż przez i skróć.
Można też najpierw zracjonalizować: . Wychodzi to samo, ale liczby są większe.
Odpowiedź: .
Zracjonalizuj mianownik: .
Pomnóż licznik i mianownik przez .
Pierwiastki w liczniku połącz w jeden, w mianowniku policz.
Odpowiedź: .
Unikaj ich w każdym zadaniu z pierwiastkiem w mianowniku.
Kilka sytuacji przewija się w zadaniach tak często, że warto znać ich wynik na pamięć.
Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.