Potęga wymierna

Ułamek w wykładniku to pierwiastek i potęga w jednym zapisie. Mianownik mówi, jakiego stopnia pierwiastek wziąć, a licznik, do jakiej potęgi podnieść. Kolejność możesz wybrać tak, żeby liczby były jak najmniejsze.

am/n=amna^{m/n} = \sqrt[n]{a^m}

pierwiastek jako potęga

a1/n=ana^{1/n} = \sqrt[n]{a}

druga kolejność

am/n=(an)ma^{m/n} = \left(\sqrt[n]{a}\right)^m

m<0m < 0 wykładnik ujemny

a−m/n=1am/n\displaystyle a^{-m/n} = \frac{1}{a^{m/n}}
a>0a > 0, mm to liczba całkowita, a nn to liczba naturalna większa od 1. Wzór jest też w tablicach maturalnych CKE.

Czym jest potęga wymierna?

To potęga, w której wykładnik jest ułamkiem, na przykład 82/38^{2/3} albo x1/2x^{1/2}. Taki zapis oznacza to samo co pierwiastek z potęgi: 82/3=8238^{2/3} = \sqrt[3]{8^2}. Mianownik wykładnika wskazuje stopień pierwiastka, licznik wykładnik potęgi.

Dzięki temu pierwiastki można traktować jak zwykłe potęgi i używać do nich tych samych wzorów na mnożenie, dzielenie i potęgowanie. Podstawa musi być dodatnia, a wykładnik może być też ujemny.

Skąd się bierze ten wzór?

Wzór musi pasować do reguły potęgowania potęgi. Podnieś am/na^{m/n} do potęgi nn: wykładniki się mnożą, a ułamek się skraca.

  1. (am/n)n=a(m/n)⋅n\left(a^{m/n}\right)^n = a^{(m/n) \cdot n}
  2. (am/n)n=am\left(a^{m/n}\right)^n = a^m

Zatem am/na^{m/n} to liczba, której nn-ta potęga daje ama^m. Z definicji pierwiastka to właśnie amn\sqrt[n]{a^m}. Dla m=1m = 1 zostaje sam pierwiastek, bo a1/n=ana^{1/n} = \sqrt[n]{a}.

Wynik nie zależy od kolejności. Możesz najpierw podnieść do potęgi, a potem wziąć pierwiastek, albo odwrotnie. Zobacz to na 82/38^{2/3}.

Jak liczyć potęgę wymierną krok po kroku

Obliczymy 32−3/532^{-3/5}. Wykładnik jest ułamkiem i do tego ujemnym, więc zadanie ma wszystkie elementy: odwrócenie, pierwiastek i potęgę. Tych samych pięciu kroków użyjesz w każdej potędze wymiernej.

Zadanie 32−3/532^{-3/5} 22 88 18\frac{1}{8}
  1. Odczytaj wykładnik i sprawdź podstawę

    Podstawa 32 jest dodatnia, więc wzór działa. Wykładnik to −35-\dfrac{3}{5}: ma znak minus, licznik 3 i mianownik 5. Idziemy trzecią ścieżką. Pozostałe dwie opisują kolumny obok.

    a1/na^{1/n} Licznik równy 1

    Zostaje sam pierwiastek:

    161/4=164=216^{1/4} = \sqrt[4]{16} = 2

    Więcej: przypadki szczególne

    am/na^{m/n} Wykładnik dodatni

    Pierwiastek i potęga w dowolnej kolejności:

    82/3=(83)2=48^{2/3} = \left(\sqrt[3]{8}\right)^2 = 4

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 1

    a−m/na^{-m/n} Wykładnik ujemny

    Nasze równanie: 32−3/532^{-3/5}

    Najpierw odwróć, potem licz jak zwykle:

    a−m/n=1am/n\displaystyle a^{-m/n} = \frac{1}{a^{m/n}}

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 2

  2. Odwróć potęgę i zmień znak wykładnika

    Ujemny wykładnik oznacza odwrotność, tak jak w potędze ujemnej. Zostaje ułamek z dodatnim wykładnikiem w mianowniku.

    1. 32−3/5=1323/5\displaystyle 32^{-3/5} = \frac{1}{32^{3/5}}
  3. Wyciągnij pierwiastek z mianownika wykładnika

    Mianownik wykładnika to 5, więc bierzemy pierwiastek piątego stopnia. Zrób to przed potęgowaniem, bo liczby będą mniejsze. Pomaga rozkład 32=2532 = 2^5.

    1. 325=255\sqrt[5]{32} = \sqrt[5]{2^5}
    2. 325=2\sqrt[5]{32} = 2
  4. Podnieś wynik do potęgi z licznika

    Licznik wykładnika to 3, więc podnosimy dwójkę do trzeciej potęgi. Tak działa druga kolejność ze wzoru: am/n=(an)ma^{m/n} = \left(\sqrt[n]{a}\right)^m.

    1. 323/5=(325)3=2332^{3/5} = \left(\sqrt[5]{32}\right)^3 = 2^3
    2. 323/5=832^{3/5} = 8
  5. Zapisz wynik i sprawdź go

    Wstaw osiem do mianownika z kroku drugiego.

    1. 32−3/5=18\displaystyle 32^{-3/5} = \frac{1}{8}

    Odpowiedź: 32−3/5=1832^{-3/5} = \dfrac{1}{8}.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Dwie kolejności

Oblicz 82/38^{2/3} na dwa sposoby.

Przykład 2. Pierwiastek jako potęga

Zapisz x34\sqrt[4]{x^3} jako potęgę.

Przykład 3. Podstawa jako potęga

Oblicz 274/327^{4/3}.

Przykład 4. Mnożenie potęg wymiernych

Oblicz 161/2⋅163/416^{1/2} \cdot 16^{3/4}.

Przykład 5. Wyrażenie algebraiczne

Uprość (x6)2/3:(x2)1/2\left(x^6\right)^{2/3} : \left(x^2\right)^{1/2} dla x>0x > 0.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z potęgami wymiernymi.

Przypadki szczególne

Kilka sytuacji przewija się w zadaniach tak często, że warto znać ich wynik na pamięć.

Licznik równy 1 a1/n=an\displaystyle a^{1/n} = \sqrt[n]{a}
Zostaje sam pierwiastek. Na przykład 161/4=164=216^{1/4} = \sqrt[4]{16} = 2, bo 24=162^4 = 16.
Mianownik równy 1 am/1=am\displaystyle a^{m/1} = a^m
Wtedy wykładnik to liczba całkowita i wracasz do zwykłej potęgi. Na przykład 53/1=53=1255^{3/1} = 5^3 = 125.
Skracanie wykładnika a4/6=a2/3\displaystyle a^{4/6} = a^{2/3}
Dla a>0a > 0 możesz skrócić ułamek w wykładniku. Na przykład x6/9=x2/3=(x3)2x^{6/9} = x^{2/3} = \left(\sqrt[3]{x}\right)^2.
Podstawa ujemna −83=−2\displaystyle \sqrt[3]{-8} = -2
Pierwiastek nieparzystego stopnia z liczby ujemnej istnieje, na przykład −83=−2\sqrt[3]{-8} = -2. Zapis potęgi wymiernej definiuje się jednak tylko dla dodatniej podstawy, więc (−8)1/3(-8)^{1/3} w szkole nie występuje. Gdy potrzebujesz takiej liczby, zapisz ją pierwiastkiem.

Gdzie jeszcze przydaje się potęga wymierna

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.