Suma sześcianów

Suma dwóch sześcianów zawsze rozkłada się na czynniki: sumę podstaw razy trójmian z minusem pośrodku. W przeciwieństwie do sumy kwadratów, która w liczbach rzeczywistych się nie rozkłada.

a3+b3=(a+b)(a2−ab+b2)a^3 + b^3 = (a + b)(a^2 - ab + b^2)

różnica sześcianów

a3−b3=(a−b)(a2+ab+b2)a^3 - b^3 = (a - b)(a^2 + ab + b^2)

liczby na czynniki

1001=103+13=11⋅911001 = 10^3 + 1^3 = 11 \cdot 91

to nie sześcian sumy

a3+b3≠(a+b)3a^3 + b^3 \neq (a + b)^3
aa i bb to dowolne liczby albo wyrażenia. Wzór jest też w tablicach maturalnych CKE.

Czym jest suma sześcianów?

To wyrażenie złożone z dwóch sześcianów połączonych plusem, na przykład x3+8x^3 + 8. Wzór zamienia je na iloczyn: (x+2)(x2−2x+4)(x + 2)(x^2 - 2x + 4). Pierwszy czynnik to suma podstaw, drugi to trójmian niezupełny, w którym środkowy wyraz ma minus.

Używasz go do rozkładania wielomianów na czynniki, przy równaniach trzeciego stopnia i do rozkładania liczb, na przykład 1001=103+131001 = 10^3 + 1^3. To odpowiednik różnicy kwadratów dla trzecich potęg.

Skąd się bierze ten wzór?

Najłatwiej sprawdzić go, mnożąc nawiasy. Cztery wyrazy pośrednie się znoszą parami i zostają same sześciany.

  1. (a+b)(a2−ab+b2)(a + b)(a^2 - ab + b^2)
  2. =a3−a2b+ab2+a2b−ab2+b3= a^3 - a^2b + ab^2 + a^2b - ab^2 + b^3
  3. =a3+b3= a^3 + b^3

Wzór łatwo pomylić z sześcianem sumy, więc zobacz różnicę na kostkach. Dla a=2a = 2 i b=1b = 1 suma sześcianów to 9 kostek, a sześcian sumy to cały sześcian 3 na 3 na 3.

Jak rozkładać sumę sześcianów krok po kroku

Rozłożymy 8x3+278x^3 + 27 na czynniki. Oba wyrazy są sześcianami, ale pierwszy ma współczynnik, więc trzeba uważać na nawiasy. Tych samych pięciu kroków użyjesz w każdej sumie sześcianów.

Zadanie 8x3+278x^3 + 27 2x i 32x \text{ i } 3 2x+32x + 3 4x2−6x+94x^2 - 6x + 9
  1. Sprawdź, czy to suma sześcianów

    Szukasz dwóch wyrazów z plusem między nimi, z których każdy jest sześcianem. U nas 8x38x^3 i 27 są sześcianami, więc idziemy pierwszą ścieżką. Pozostałe dwie opisują kolumny obok.

    a3+b3a^3 + b^3 Suma sześcianów

    Nasze równanie: 8x3+278x^3 + 27

    Rozłóż na sumę razy trójmian:

    a3+b3=(a+b)(a2−ab+b2)a^3 + b^3 = (a + b)(a^2 - ab + b^2)

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 2

    a3−b3a^3 - b^3 Różnica sześcianów

    Zmieniają się znaki w obu czynnikach:

    a3−b3=(a−b)(a2+ab+b2)a^3 - b^3 = (a - b)(a^2 + ab + b^2)

    Dalej: różnica sześcianów

    a2+b2a^2 + b^2 Suma kwadratów

    W liczbach rzeczywistych się nie rozkłada:

    x2+9 zostaje bez zmianx^2 + 9 \text{ zostaje bez zmian}

    Więcej: różnica kwadratów

  2. Znajdź a i b

    Szukasz liczb, których sześcian daje każdy wyraz. 8x3=(2x)38x^3 = (2x)^3, bo 23=82^3 = 8, a 27 to 333^3.

    1. 8x3+27=(2x)3+338x^3 + 27 = (2x)^3 + 3^3
    2. a=2x,b=3a = 2x, \quad b = 3
  3. Zapisz pierwszy czynnik

    Pierwszy czynnik to po prostu suma a+ba + b.

    1. a+b=2x+3a + b = 2x + 3
  4. Zapisz drugi czynnik

    Drugi czynnik to a2−ab+b2a^2 - ab + b^2. Zapisz każdy wyraz w nawiasie, bo aa ma współczynnik, i dopiero potem policz.

    1. a2−ab+b2=(2x)2−2x⋅3+32a^2 - ab + b^2 = (2x)^2 - 2x \cdot 3 + 3^2
    2. a2−ab+b2=4x2−6x+9a^2 - ab + b^2 = 4x^2 - 6x + 9
  5. Złóż wynik i sprawdź go

    Połącz oba czynniki. Trójmian 4x2−6x+94x^2 - 6x + 9 ma ujemną deltę, więc nie rozkłada się dalej.

    1. 8x3+27=(2x+3)(4x2−6x+9)8x^3 + 27 = (2x + 3)(4x^2 - 6x + 9)

    Odpowiedź: (2x+3)(4x2−6x+9)(2x + 3)(4x^2 - 6x + 9).

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Podstawowy rozkład

Rozłóż na czynniki x3+8x^3 + 8.

Przykład 2. Rozkład liczby

Rozłóż liczbę 1001 na czynniki, korzystając z sumy sześcianów.

Przykład 3. Dwie zmienne

Rozłóż na czynniki 8x3+27y38x^3 + 27y^3.

Przykład 4. Równanie

Rozwiąż równanie x3+1=0x^3 + 1 = 0.

Przykład 5. Wzór w drugą stronę

Wymnóż (a+3)(a2−3a+9)(a + 3)(a^2 - 3a + 9).

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z sumą sześcianów.

Przypadki szczególne

Kilka sytuacji przewija się w zadaniach tak często, że warto znać ich wynik na pamięć.

Drugi składnik równy 1 a3+1=(a+1)(a2−a+1)\displaystyle a^3 + 1 = (a + 1)(a^2 - a + 1)
Jedynka też jest sześcianem. Na przykład x3+1=(x+1)(x2−x+1)x^3 + 1 = (x + 1)(x^2 - x + 1).
Dwa takie same składniki a3+a3=2a3\displaystyle a^3 + a^3 = 2a^3
Wzór daje (a+a)(a2−a2+a2)=2a⋅a2=2a3(a + a)(a^2 - a^2 + a^2) = 2a \cdot a^2 = 2a^3, więc się zgadza.
Liczby przeciwne a3+(−a)3=0\displaystyle a^3 + (-a)^3 = 0
Pierwszy czynnik a+(−a)a + (-a) jest zerem, więc cała suma też. Na przykład 33+(−3)3=27−27=03^3 + (-3)^3 = 27 - 27 = 0.
Drugi czynnik nie rozkłada się dalej a2−ab+b2>0\displaystyle a^2 - ab + b^2 > 0
Dla niezerowych aa i bb trójmian jest dodatni i nie ma pierwiastków rzeczywistych. Rozkład na dwa czynniki jest więc zawsze kompletny.

Gdzie jeszcze przydaje się suma sześcianów

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.