Różnica sześcianów

Różnica dwóch sześcianów rozkłada się na iloczyn różnicy podstaw i trójmianu, w którym wszystkie znaki to plus. To bliźniak wzoru na sumę sześcianów, z odwróconymi znakami w obu czynnikach.

a3−b3=(a−b)(a2+ab+b2)a^3 - b^3 = (a - b)(a^2 + ab + b^2)

suma sześcianów

a3+b3=(a+b)(a2−ab+b2)a^3 + b^3 = (a + b)(a^2 - ab + b^2)

liczby na czynniki

999=103−13=9⋅111999 = 10^3 - 1^3 = 9 \cdot 111

to nie sześcian różnicy

a3−b3≠(a−b)3a^3 - b^3 \neq (a - b)^3
aa i bb to dowolne liczby albo wyrażenia. Wzór jest też w tablicach maturalnych CKE.

Czym jest różnica sześcianów?

To wyrażenie złożone z dwóch sześcianów połączonych minusem, na przykład x3−27x^3 - 27. Wzór zamienia je na iloczyn: (x−3)(x2+3x+9)(x - 3)(x^2 + 3x + 9). Pierwszy czynnik to różnica podstaw, drugi to trójmian niezupełny z samymi plusami.

Używasz go do rozkładania wielomianów, przy równaniach trzeciego stopnia, przy usuwaniu pierwiastków sześciennych z mianownika i do rozkładania liczb, na przykład 999=103−13999 = 10^3 - 1^3. To odpowiednik różnicy kwadratów dla trzecich potęg.

Skąd się bierze ten wzór?

Wymnóż nawiasy. Cztery wyrazy pośrednie znoszą się parami i zostają same sześciany.

  1. (a−b)(a2+ab+b2)(a - b)(a^2 + ab + b^2)
  2. =a3+a2b+ab2−a2b−ab2−b3= a^3 + a^2b + ab^2 - a^2b - ab^2 - b^3
  3. =a3−b3= a^3 - b^3

Widać to też na kostkach. Weź sześcian 3 na 3 na 3 i zabierz mu narożną kostkę. Zostaje 26 kostek. Ułóż je w a−b=2a - b = 2 warstwy, a każdą w trzy części.

Jak rozkładać różnicę sześcianów krok po kroku

Rozłożymy 64x3−2764x^3 - 27 na czynniki. Oba wyrazy są sześcianami, ale pierwszy ma współczynnik, więc trzeba uważać na nawiasy. Tych samych pięciu kroków użyjesz w każdej różnicy sześcianów.

Zadanie 64x3−2764x^3 - 27 4x i 34x \text{ i } 3 4x−34x - 3 16x2+12x+916x^2 + 12x + 9
  1. Sprawdź, czy to różnica sześcianów

    Szukasz dwóch wyrazów z minusem między nimi, z których każdy jest sześcianem. U nas 64x364x^3 i 27 są sześcianami, więc idziemy pierwszą ścieżką. Pozostałe dwie opisują kolumny obok.

    a3−b3a^3 - b^3 Różnica sześcianów

    Nasze równanie: 64x3−2764x^3 - 27

    Rozłóż na różnicę razy trójmian:

    a3−b3=(a−b)(a2+ab+b2)a^3 - b^3 = (a - b)(a^2 + ab + b^2)

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 2

    a3+b3a^3 + b^3 Suma sześcianów

    Zmieniają się znaki w obu czynnikach:

    a3+b3=(a+b)(a2−ab+b2)a^3 + b^3 = (a + b)(a^2 - ab + b^2)

    Dalej: suma sześcianów

    a2−b2a^2 - b^2 Różnica kwadratów

    To inny wzór, z dwoma nawiasami:

    a2−b2=(a+b)(a−b)a^2 - b^2 = (a + b)(a - b)

    Dalej: różnica kwadratów

  2. Znajdź a i b

    Szukasz liczb, których sześcian daje każdy wyraz. 64x3=(4x)364x^3 = (4x)^3, bo 43=644^3 = 64, a 27 to 333^3.

    1. 64x3−27=(4x)3−3364x^3 - 27 = (4x)^3 - 3^3
    2. a=4x,b=3a = 4x, \quad b = 3
  3. Zapisz pierwszy czynnik

    Pierwszy czynnik to po prostu różnica a−ba - b.

    1. a−b=4x−3a - b = 4x - 3
  4. Zapisz drugi czynnik

    Drugi czynnik to a2+ab+b2a^2 + ab + b^2. Zapisz każdy wyraz w nawiasie, bo aa ma współczynnik, i dopiero potem policz.

    1. a2+ab+b2=(4x)2+4x⋅3+32a^2 + ab + b^2 = (4x)^2 + 4x \cdot 3 + 3^2
    2. a2+ab+b2=16x2+12x+9a^2 + ab + b^2 = 16x^2 + 12x + 9
  5. Złóż wynik i sprawdź go

    Połącz oba czynniki. Trójmian 16x2+12x+916x^2 + 12x + 9 ma ujemną deltę, więc nie rozkłada się dalej.

    1. 64x3−27=(4x−3)(16x2+12x+9)64x^3 - 27 = (4x - 3)(16x^2 + 12x + 9)

    Odpowiedź: (4x−3)(16x2+12x+9)(4x - 3)(16x^2 + 12x + 9).

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Podstawowy rozkład

Rozłóż na czynniki x3−27x^3 - 27.

Przykład 2. Rozkład liczby

Rozłóż liczbę 999 na czynniki, korzystając z różnicy sześcianów.

Przykład 3. Dwie zmienne

Rozłóż na czynniki 27x3−8y327x^3 - 8y^3.

Przykład 4. Równanie

Rozwiąż równanie x3−1=0x^3 - 1 = 0.

Przykład 5. Wzór w drugą stronę

Wymnóż (2x−1)(4x2+2x+1)(2x - 1)(4x^2 + 2x + 1).

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z różnicą sześcianów.

Przypadki szczególne

Kilka sytuacji przewija się w zadaniach tak często, że warto znać ich wynik na pamięć.

Drugi składnik równy 1 a3−1=(a−1)(a2+a+1)\displaystyle a^3 - 1 = (a - 1)(a^2 + a + 1)
Jedynka też jest sześcianem. Na przykład x3−1=(x−1)(x2+x+1)x^3 - 1 = (x - 1)(x^2 + x + 1).
Dwa takie same składniki a3−a3=0\displaystyle a^3 - a^3 = 0
Pierwszy czynnik a−aa - a jest zerem, więc cały iloczyn też. Wzór się zgadza.
Liczby przeciwne a3−(−a)3=2a3\displaystyle a^3 - (-a)^3 = 2a^3
Odjęcie liczby przeciwnej to dodawanie. Na przykład 33−(−3)3=27+27=543^3 - (-3)^3 = 27 + 27 = 54.
Drugi czynnik nie rozkłada się dalej a2+ab+b2>0\displaystyle a^2 + ab + b^2 > 0
Dla niezerowych aa i bb trójmian jest dodatni i nie ma pierwiastków rzeczywistych. Rozkład na dwa czynniki jest więc zawsze kompletny.

Gdzie jeszcze przydaje się różnica sześcianów

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.