Potęga ujemna

Ujemny wykładnik nie czyni liczby ujemną. Oznacza odwrotność: 2−32^{-3} to 123\frac{1}{2^3}, czyli jedna ósma. Wystarczy zapamiętać jedno przekształcenie, żeby dalej liczyć jak zwykle.

a−n=1an,a≠0\displaystyle a^{-n} = \frac{1}{a^n}, \quad a \neq 0

odwrotność

a−1=1a\displaystyle a^{-1} = \frac{1}{a}

ułamek w potędze ujemnej

(ab)−n=(ba)n\displaystyle \left(\frac{a}{b}\right)^{-n} = \left(\frac{b}{a}\right)^n

potęga zerowa

a0=1a^0 = 1
aa to liczba rzeczywista różna od zera, a nn to liczba naturalna. Wzór jest też w tablicach maturalnych CKE.

Czym jest potęga ujemna?

To potęga, w której wykładnik jest liczbą ujemną, na przykład 2−32^{-3}, 10−210^{-2} albo x−1x^{-1}. Wzór mówi, że taka potęga jest odwrotnością potęgi o wykładniku przeciwnym: 2−3=123=182^{-3} = \frac{1}{2^3} = \frac{1}{8}.

Dzięki temu te same reguły mnożenia, dzielenia i potęgowania potęg działają dla wszystkich wykładników całkowitych. Ujemne wykładniki pojawiają się też przy zapisie bardzo małych liczb, na przykład 0,001=10−30{,}001 = 10^{-3}.

Skąd się bierze ten wzór?

Weź potęgi dwójki i schodź z wykładnikiem w dół. Każdy krok w prawo zmniejsza wykładnik o 1 i dzieli wynik przez 2. Zero już znasz: 20=12^0 = 1. Dalej wzór się nie zmienia.

To samo wynika ze wzoru na dzielenie potęg. Podziel jedynkę, czyli a0a^0, przez ana^n. Wykładniki się odejmują, a wynik to ułamek z jedynką w liczniku.

  1. a0:an=a0−n=a−na^0 : a^n = a^{0-n} = a^{-n}
  2. a0:an=1:an=1an\displaystyle a^0 : a^n = 1 : a^n = \frac{1}{a^n}
  3. a−n=1an\displaystyle a^{-n} = \frac{1}{a^n}

Jak liczyć potęgi ujemne krok po kroku

Uprościmy wyrażenie 2x−3⋅(3y)−22x^{-3} \cdot (3y)^{-2} do postaci bez ujemnych wykładników, dla x≠0x \neq 0 i y≠0y \neq 0. Są w nim dwie ujemne potęgi, każda z inną pułapką: jedna dotyczy tylko zmiennej, druga całego nawiasu. Tych samych pięciu kroków użyjesz w każdym takim wyrażeniu.

Zadanie 2x−3⋅(3y)−22x^{-3} \cdot (3y)^{-2} 2x3\frac{2}{x^3} 19y2\frac{1}{9y^2} 29x3y2\frac{2}{9x^3y^2}
  1. Sprawdź znak wykładnika

    Ujemny wykładnik oznacza odwrotność, dodatni zostawia potęgę bez zmian. U nas oba wykładniki są ujemne, więc idziemy drugą ścieżką. Pozostałe dwie opisują kolumny obok.

    n>0n > 0 Wykładnik dodatni

    Potęga zostaje bez zmian:

    23=82^3 = 8

    Więcej: mnożenie potęg

    n=0n = 0 Wykładnik zero

    Wynik to 1, jeśli podstawa nie jest zerem:

    a0=1a^0 = 1

    Więcej: potęga zerowa

    n<0n < 0 Wykładnik ujemny

    Nasze równanie: −3, −2-3, \ -2

    Zapisz odwrotność potęgi o wykładniku dodatnim:

    a−n=1an\displaystyle a^{-n} = \frac{1}{a^n}

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 2

  2. Zamień potęgę zmiennej na ułamek

    W składniku 2x−32x^{-3} ujemny wykładnik stoi tylko przy xx. Dwójka jest zwykłym mnożnikiem, więc zostaje w liczniku, a xx trafia do mianownika.

    1. 2x−3=2⋅1x3\displaystyle 2x^{-3} = 2 \cdot \frac{1}{x^3}
    2. 2x−3=2x3\displaystyle 2x^{-3} = \frac{2}{x^3}
  3. Odwróć cały nawias

    W (3y)−2(3y)^{-2} wykładnik dotyczy całego nawiasu, więc w mianowniku ląduje (3y)2(3y)^2. Podnieś do kwadratu oba czynniki, razem z liczbą, zgodnie z potęgą iloczynu.

    1. (3y)−2=1(3y)2\displaystyle (3y)^{-2} = \frac{1}{(3y)^2}
    2. 1(3y)2=19y2\displaystyle \frac{1}{(3y)^2} = \frac{1}{9y^2}
  4. Pomnóż ułamki

    Teraz obie części są ułamkami bez ujemnych wykładników. Pomnóż liczniki przez siebie i mianowniki przez siebie.

    1. 2x3⋅19y2=2⋅1x3⋅9y2\displaystyle \frac{2}{x^3} \cdot \frac{1}{9y^2} = \frac{2 \cdot 1}{x^3 \cdot 9y^2}
  5. Zapisz wynik i sprawdź go

    W mianowniku uporządkuj czynniki: liczba, potem zmienne.

    1. 2x−3⋅(3y)−2=29x3y2\displaystyle 2x^{-3} \cdot (3y)^{-2} = \frac{2}{9x^3y^2}

    Odpowiedź: 29x3y2\dfrac{2}{9x^3y^2}.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Liczby całkowite

Oblicz 2−32^{-3}, 10−210^{-2} i 5−15^{-1}.

Przykład 2. Wzór w drugą stronę

Zapisz 134\frac{1}{3^4} jako potęgę z ujemnym wykładnikiem.

Przykład 3. Mnożenie potęg

Uprość wyrażenie 2−2⋅252^{-2} \cdot 2^5.

Przykład 4. Notacja naukowa

Zapisz liczbę 0,0000560{,}000056 w notacji naukowej.

Przykład 5. Ułamek w potędze ujemnej

Oblicz (23)−2\left(\frac{2}{3}\right)^{-2}.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z ujemnymi wykładnikami.

Przypadki szczególne

Kilka sytuacji przewija się w zadaniach tak często, że warto znać ich wynik na pamięć.

Wykładnik minus jeden a−1=1a\displaystyle a^{-1} = \frac{1}{a}
Wykładnik −1-1 daje po prostu odwrotność liczby. Na przykład 5−1=155^{-1} = \frac{1}{5} i (23)−1=32\left(\frac{2}{3}\right)^{-1} = \frac{3}{2}.
Podstawa ujemna (−a)−n=1(−a)n\displaystyle (-a)^{-n} = \frac{1}{(-a)^n}
Minus musi być w nawiasie. Znak wyniku zależy od parzystości nn: (−3)−2=19(-3)^{-2} = \frac{1}{9}, ale (−2)−3=−18(-2)^{-3} = -\frac{1}{8}. Zapis −2−3-2^{-3} też daje −18-\frac{1}{8}, lecz z innego powodu: minus stoi tam przed całą potęgą.
Ułamek jako podstawa (ab)−n=(ba)n\displaystyle \left(\frac{a}{b}\right)^{-n} = \left(\frac{b}{a}\right)^n
Zamień licznik z mianownikiem i zmień znak wykładnika. Na przykład (34)−2=(43)2=169\left(\frac{3}{4}\right)^{-2} = \left(\frac{4}{3}\right)^2 = \frac{16}{9}.
Dwie ujemne potęgi o tej samej podstawie a−m⋅a−n=a−(m+n)\displaystyle a^{-m} \cdot a^{-n} = a^{-(m+n)}
Wykładniki ujemne dodaje się jak każde inne. Na przykład 2−2⋅2−3=2−5=1322^{-2} \cdot 2^{-3} = 2^{-5} = \frac{1}{32}.

Gdzie jeszcze przydaje się potęga ujemna

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.