Dzielenie potęg o tej samej podstawie

Gdy dzielisz potęgi o tej samej podstawie, podstawa zostaje, a wykładniki się odejmuje. Od wykładnika dzielnej odejmujesz wykładnik dzielnika, w tej kolejności: am:an=am−na^m : a^n = a^{m-n}.

am:an=am−na^m : a^n = a^{m-n}

mnożenie potęg

am⋅an=am+na^m \cdot a^n = a^{m+n}

m=nm = n równe wykładniki

an:an=a0=1a^n : a^n = a^0 = 1

m<nm < n większy wykładnik w dzielniku

am:an=1an−m\displaystyle a^m : a^n = \frac{1}{a^{n-m}}
aa to podstawa potęgi różna od zera, a mm i nn to wykładniki. Wzór jest też w tablicach maturalnych CKE.

Czym jest dzielenie potęg o tej samej podstawie?

To odwrotność mnożenia potęg. Skoro przy mnożeniu wykładniki się dodaje, to przy dzieleniu muszą się odejmować. Ułamek z potęgami po obu stronach kreski skraca się wtedy tyle razy, ile czynników jest w dzielniku.

Wzór przydaje się przy upraszczaniu ułamków algebraicznych i rozwiązywaniu równań wykładniczych. Często pojawia się też przy dzieleniu liczb w notacji naukowej, gdzie potęgi dziesiątki trzeba dzielić ręcznie. Podstawa musi być różna od zera, bo nie wolno dzielić przez zero.

Skąd się bierze ten wzór?

Zapisz iloraz jako ułamek i rozpisz potęgi na czynniki. W 27:232^7 : 2^3 licznik ma siedem dwójek, a mianownik trzy. Każda dwójka z mianownika skraca się z jedną z licznika, więc zostają cztery.

Ten sam wzór wynika z mnożenia, bo dzielenie przez potęgę to mnożenie przez potęgę o przeciwnym wykładniku.

  1. am:an=am⋅a−na^m : a^n = a^m \cdot a^{-n}
  2. =am+(−n)=am−n= a^{m + (-n)} = a^{m-n}

Dzięki temu wzór działa także wtedy, gdy nn jest większe od mm. Wykładnik wychodzi wtedy ujemny, a potęga o wykładniku ujemnym to odwrotność: a−k=1aka^{-k} = \frac{1}{a^k}.

Jak dzielić potęgi krok po kroku

Uprościmy iloraz (12a6b5):(3a2b2)(12a^6 b^5) : (3a^2 b^2). Zawiera liczby i dwie zmienne, więc wzór trzeba użyć osobno dla każdej podstawy. Zakładamy, że aa i bb są różne od zera. Tych samych pięciu kroków użyjesz w każdym ilorazie potęg.

Zadanie (12a6b5):(3a2b2)(12a^6 b^5) : (3a^2 b^2) 44 4a44a^4 4a4b34a^4b^3
  1. Zapisz iloraz jako ułamek i sprawdź podstawy

    Ułamek pokazuje, co z czym się skraca. Podziel osobno liczby i każdą zmienną.

    1. 12a6b53a2b2=123⋅a6a2⋅b5b2\displaystyle \frac{12a^6 b^5}{3a^2 b^2} = \frac{12}{3} \cdot \frac{a^6}{a^2} \cdot \frac{b^5}{b^2}

    Wzór działa tylko dla potęg o tej samej podstawie. W każdej parze są takie same, więc idziemy pierwszą ścieżką. Pozostałe dwie opisują kolumny obok.

    am:ana^m : a^n Ta sama podstawa

    Nasze równanie: a6:a2a^6 : a^2

    Odejmujesz wykładniki, a podstawa zostaje:

    a6:a2=a6−2a^6 : a^2 = a^{6-2}

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 3

    am:bna^m : b^n Różne podstawy

    Wzoru nie wolno użyć. Wykładników nie odejmiesz, a podstaw nie podzielisz do jednej:

    75:23=16807:87^5 : 2^3 = 16807 : 8

    Więcej: najczęstsze błędy

    83:238^3 : 2^3 Podstawy zapisane inaczej

    Sprowadź je do jednej podstawy, a dopiero potem odejmij wykładniki:

    (23)3:23=29:23=26(2^3)^3 : 2^3 = 2^9 : 2^3 = 2^6

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 5

  2. Podziel współczynniki

    Liczby przed zmiennymi to zwykły iloraz. Wzór na potęgi do nich nie należy.

    1. 12:3=412 : 3 = 4
  3. Odejmij wykładniki przy a

    Podstawa jest ta sama, więc zostaje aa. Od wykładnika dzielnej, czyli 6, odejmujesz wykładnik dzielnika, czyli 2.

    1. a6:a2=a6−2a^6 : a^2 = a^{6-2}
    2. a6:a2=a4a^6 : a^2 = a^4
  4. Odejmij wykładniki przy b

    Tak samo przy bb: wykładnik dzielnej to 5, dzielnika 2.

    1. b5:b2=b5−2b^5 : b^2 = b^{5-2}
    2. b5:b2=b3b^5 : b^2 = b^3
  5. Zapisz wynik i sprawdź go

    Złóż wynik z trzech części: współczynnika i potęg każdej zmiennej.

    1. (12a6b5):(3a2b2)=4a4b3(12a^6 b^5) : (3a^2 b^2) = 4a^4 b^3

    Odpowiedź: (12a6b5):(3a2b2)=4a4b3(12a^6 b^5) : (3a^2 b^2) = 4a^4 b^3.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Dwie potęgi liczby

Uprość wyrażenie 27:232^7 : 2^3 i oblicz jego wartość.

Przykład 2. Większy wykładnik w dzielniku

Uprość wyrażenie x5:x8x^5 : x^8 i zapisz wynik bez wykładnika ujemnego.

Przykład 3. Wykładnik ujemny w dzielniku

Uprość wyrażenie 32:3−33^2 : 3^{-3}.

Przykład 4. Notacja naukowa

Podziel 8⋅1068 \cdot 10^6 przez 2⋅1032 \cdot 10^3 i zapisz wynik w notacji naukowej.

Przykład 5. Podstawy do ujednolicenia

Uprość wyrażenie 83:238^3 : 2^3.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z potęgami.

Przypadki szczególne

Kilka sytuacji przewija się w zadaniach tak często, że warto znać ich wynik na pamięć.

Dzielenie przez a an:a=an−1\displaystyle a^n : a = a^{n-1}
Dzielnik bez wykładnika ma wykładnik 1, więc wykładnik maleje o 1. Na przykład x5:x=x4x^5 : x = x^4.
Równe wykładniki an:an=1\displaystyle a^n : a^n = 1
Wykładnik wychodzi zerowy, więc wynik to a0=1a^0 = 1, o ile a≠0a \neq 0. Na przykład 53:53=125:125=15^3 : 5^3 = 125 : 125 = 1.
Dzielenie przez a⁰ an:a0=an\displaystyle a^n : a^0 = a^n
Potęga zerowa to 1, więc dzielenie przez nią niczego nie zmienia. Na przykład 74:70=747^4 : 7^0 = 7^4.
Wykładniki ułamkowe x32:x12=x\displaystyle x^{\frac{3}{2}} : x^{\frac{1}{2}} = x
Wzór działa też dla ułamków, jeśli podstawa jest dodatnia. Odejmujesz ułamki o tym samym mianowniku: 32−12=1\frac{3}{2} - \frac{1}{2} = 1. Przy różnych mianownikach sprowadź je najpierw do wspólnego.

Gdzie jeszcze przydaje się dzielenie potęg

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.