Wypukłość funkcji (funkcja wypukła)

Funkcja wypukła ma wykres wygięty w górę, jak miska. Rozpoznasz ją po drugiej pochodnej: tam, gdzie f′′(x)>0f''(x) \gt 0, funkcja jest wypukła.

f′′(x)>0  ⇒  f wypukłaf''(x) \gt 0 \;\Rightarrow\; f \text{ wypukła}

na przykład

(x2)′′=2>0(x^2)'' = 2 \gt 0

funkcja wklęsła

f′′(x)<0  ⇒  f wklęsłaf''(x) \lt 0 \;\Rightarrow\; f \text{ wklęsła}

zmiana znaku f″

punkt przegięcia\text{punkt przegięcia}
Nierówność musi zachodzić dla każdego xx z przedziału (a; b)(a;\, b), a ff musi mieć na nim drugą pochodną. Wtedy ff jest wypukła na (a; b)(a;\, b).

Co znaczy, że funkcja jest wypukła?

Połącz odcinkiem dwa dowolne punkty wykresu. Jeśli funkcja jest wypukła, odcinek leży nad wykresem, a każda styczna leży pod nim. Wykres wygina się w górę jak miska.

Druga pochodna to pochodna pierwszej. Gdy f′′>0f'' \gt 0, nachylenie stycznej rośnie od lewej do prawej, więc wykres coraz mocniej zakręca w górę.

Parabola y=x2y = x^2, cięciwa y=x+2y = x + 2 między punktami (−1,1)(-1, 1) i (2,4)(2, 4) nad wykresem oraz styczna y=x−14y = x - \tfrac{1}{4} pod wykresem.

Jak wyznaczyć przedziały wypukłości krok po kroku

Wyznaczymy przedziały, w których funkcja f(x)=x4−4x3f(x) = x^4 - 4x^3 jest wypukła.

Funkcja f(x)=x4−4x3f(x) = x^4 - 4x^3 f′′(x)=12x(x−2)f''(x) = 12x(x - 2) x=0,  x=2x = 0,\; x = 2 f′′>0 dla x<0 lub x>2f'' \gt 0 \text{ dla } x \lt 0 \text{ lub } x \gt 2
  1. Policz pierwszą i drugą pochodną

    Drugą pochodną dostajesz, różniczkując pierwszą jeszcze raz. Wyłącz wspólny czynnik, żeby łatwiej zbadać znak.

    1. f′(x)=4x3−12x2f'(x) = 4x^3 - 12x^2
    2. f′′(x)=12x2−24xf''(x) = 12x^2 - 24x
    3. f′′(x)=12x(x−2)f''(x) = 12x(x - 2)
  2. Znajdź miejsca zerowe drugiej pochodnej

    Te punkty dzielą oś na przedziały, w których druga pochodna ma stały znak.

    1. x=0   lub   x=2x = 0 \;\text{ lub }\; x = 2
  3. Rozwiąż nierówność f″(x) > 0

    Druga pochodna to parabola o ramionach w górę i miejscach zerowych 0 i 2. Jest dodatnia na zewnątrz przedziału między pierwiastkami.

    1. 12x(x−2)>012x(x - 2) \gt 0
    2. x<0   lub   x>2x \lt 0 \;\text{ lub }\; x \gt 2

    f′′(x)>0f''(x) \gt 0 Druga pochodna dodatnia

    Na przykład: x>2x \gt 2

    f wypukłaf \text{ wypukła}

    Wykres wygina się w górę.

    f′′(x)<0f''(x) \lt 0 Druga pochodna ujemna

    f wklęsłaf \text{ wklęsła}

    Tak jest dla 0<x<20 \lt x \lt 2.

    Więcej: funkcja wklęsła

    f′′ zmienia znakf'' \text{ zmienia znak} Zmiana wypukłości

    punkt przegięcia\text{punkt przegięcia}

    Tu w x=0x = 0 i w x=2x = 2.

    Więcej: punkt przegięcia

  4. Zapisz przedziały wypukłości

    Funkcja jest wypukła na każdym z dwóch przedziałów osobno. W punktach 0 i 2 zmienia się kierunek wygięcia wykresu.

    1. f wypukła na (−∞; 0⟩f \text{ wypukła na } (-\infty;\, 0\rangle
    2. f wypukła na ⟨2; +∞)f \text{ wypukła na } \langle 2;\, +\infty)
    Wykres f(x)=x4−4x3f(x) = x^4 - 4x^3. Na zaznaczonych przedziałach wygina się w górę, a między 0 i 2 w dół. Kropki to punkty przegięcia.

    Odpowiedź: funkcja jest wypukła na (−∞; 0⟩(-\infty;\, 0\rangle i na ⟨2; +∞)\langle 2;\, +\infty).

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Parabola o ramionach w górę

Zbadaj wypukłość funkcji f(x)=2x2−3x+1f(x) = 2x^2 - 3x + 1.

Przykład 2. Wielomian trzeciego stopnia

Wyznacz przedział wypukłości funkcji f(x)=x3−6x2+9x+1f(x) = x^3 - 6x^2 + 9x + 1.

Przykład 3. Funkcja wykładnicza

Wykaż, że funkcja f(x)=exf(x) = e^x jest wypukła, i wywnioskuj stąd nierówność ex≥x+1e^x \ge x + 1.

Przykład 4. Logarytm naturalny

Czy funkcja f(x)=ln⁡xf(x) = \ln x jest gdzieś wypukła?

Przykład 5. Zero drugiej pochodnej bez przegięcia

Zbadaj wypukłość funkcji f(x)=x4f(x) = x^4.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym badasz wypukłość funkcji.

Przypadki szczególne

W tych sytuacjach znak drugiej pochodnej trzeba czytać uważnie.

Zero drugiej pochodnej f(x)=x4,  f′′(0)=0\displaystyle f(x) = x^4, \; f''(0) = 0
Funkcja i tak jest wypukła na całej osi. Pojedyncze zero f′′f'' nie zmienia kierunku wygięcia, jak w przykładzie 5.
Wypukłość bez drugiej pochodnej f(x)=∣x∣\displaystyle f(x) = |x|
W zerze nie ma ani pierwszej, ani drugiej pochodnej, a funkcja jest wypukła: każdy odcinek łączący punkty wykresu leży nad nim.
Minimum funkcji wypukłej f′(x0)=0⇒minimum\displaystyle f'(x_0) = 0 \Rightarrow \text{minimum}
Punkt stacjonarny funkcji wypukłej jest jej najmniejszą wartością na całym przedziale. Stąd warunek dostateczny na minimum.
Funkcja liniowa f(x)=ax+b,  f′′(x)=0\displaystyle f(x) = ax + b, \; f''(x) = 0
Wykres jest prosty, a nie wygięty. W szerszym sensie liniowa jest jednocześnie wypukła i wklęsła, ale nie jest ściśle wypukła.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.