Wypukłość funkcji (funkcja wklęsła)

Funkcja wklęsła ma wykres wygięty w dół, jak kopiec. Rozpoznasz ją po drugiej pochodnej: tam, gdzie f′′(x)<0f''(x) \lt 0, funkcja jest wklęsła.

f′′(x)<0  ⇒  f wklęsłaf''(x) \lt 0 \;\Rightarrow\; f \text{ wklęsła}

na przykład

(−x2)′′=−2<0(-x^2)'' = -2 \lt 0

funkcja wypukła

f′′(x)>0  ⇒  f wypukłaf''(x) \gt 0 \;\Rightarrow\; f \text{ wypukła}

zmiana znaku f″

punkt przegięcia\text{punkt przegięcia}
Nierówność musi zachodzić dla każdego xx z przedziału (a; b)(a;\, b), a ff musi mieć na nim drugą pochodną. Wtedy ff jest wklęsła na (a; b)(a;\, b).

Co znaczy, że funkcja jest wklęsła?

Połącz odcinkiem dwa dowolne punkty wykresu. Jeśli funkcja jest wklęsła, odcinek leży pod wykresem, a każda styczna leży nad nim. Wykres wygina się w dół jak kopiec.

Druga pochodna to pochodna pierwszej. Gdy f′′<0f'' \lt 0, nachylenie stycznej maleje od lewej do prawej, więc wykres coraz mocniej zakręca w dół.

Parabola y=−x2y = -x^2, cięciwa y=−x−2y = -x - 2 między punktami (−1,−1)(-1, -1) i (2,−4)(2, -4) pod wykresem oraz styczna y=−x+14y = -x + \tfrac{1}{4} nad wykresem.

Jak wyznaczyć przedziały wklęsłości krok po kroku

Wyznaczymy przedziały, w których funkcja f(x)=−x4+6x2f(x) = -x^4 + 6x^2 jest wklęsła.

Funkcja f(x)=−x4+6x2f(x) = -x^4 + 6x^2 f′′(x)=−12(x−1)(x+1)f''(x) = -12(x - 1)(x + 1) x=−1,  x=1x = -1,\; x = 1 f′′<0 dla x<−1 lub x>1f'' \lt 0 \text{ dla } x \lt -1 \text{ lub } x \gt 1
  1. Policz pierwszą i drugą pochodną

    Drugą pochodną dostajesz, różniczkując pierwszą jeszcze raz. Wyłącz −12-12 i rozłóż różnicę kwadratów, żeby łatwiej zbadać znak.

    1. f′(x)=−4x3+12xf'(x) = -4x^3 + 12x
    2. f′′(x)=−12x2+12f''(x) = -12x^2 + 12
    3. f′′(x)=−12(x−1)(x+1)f''(x) = -12(x - 1)(x + 1)
  2. Znajdź miejsca zerowe drugiej pochodnej

    Te punkty dzielą oś na przedziały, w których druga pochodna ma stały znak.

    1. x=−1   lub   x=1x = -1 \;\text{ lub }\; x = 1
  3. Rozwiąż nierówność f″(x) < 0

    Druga pochodna to parabola o ramionach w dół i miejscach zerowych −1-1 i 1. Jest ujemna na zewnątrz przedziału między pierwiastkami.

    1. −12(x−1)(x+1)<0-12(x - 1)(x + 1) \lt 0
    2. x<−1   lub   x>1x \lt -1 \;\text{ lub }\; x \gt 1

    f′′(x)<0f''(x) \lt 0 Druga pochodna ujemna

    Na przykład: x>1x \gt 1

    f wklęsłaf \text{ wklęsła}

    Wykres wygina się w dół.

    f′′(x)>0f''(x) \gt 0 Druga pochodna dodatnia

    f wypukłaf \text{ wypukła}

    Tak jest dla −1<x<1-1 \lt x \lt 1.

    Więcej: funkcja wypukła

    f′′ zmienia znakf'' \text{ zmienia znak} Zmiana wypukłości

    punkt przegięcia\text{punkt przegięcia}

    Tu w x=−1x = -1 i w x=1x = 1.

    Więcej: punkt przegięcia

  4. Zapisz przedziały wklęsłości

    Funkcja jest wklęsła na każdym z dwóch przedziałów osobno. W punktach −1-1 i 1 zmienia się kierunek wygięcia wykresu.

    1. f wklęsła na (−∞; −1⟩f \text{ wklęsła na } (-\infty;\, -1\rangle
    2. f wklęsła na ⟨1; +∞)f \text{ wklęsła na } \langle 1;\, +\infty)
    Wykres f(x)=−x4+6x2f(x) = -x^4 + 6x^2. Na zaznaczonych przedziałach wygina się w dół, a między −1-1 i 1 w górę. Kropki to punkty przegięcia.

    Odpowiedź: funkcja jest wklęsła na (−∞; −1⟩(-\infty;\, -1\rangle i na ⟨1; +∞)\langle 1;\, +\infty).

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Parabola o ramionach w dół

Zbadaj wklęsłość funkcji f(x)=−3x2+6x−1f(x) = -3x^2 + 6x - 1.

Przykład 2. Wielomian trzeciego stopnia

Wyznacz przedział wklęsłości funkcji f(x)=x3−3x2+2f(x) = x^3 - 3x^2 + 2.

Przykład 3. Logarytm naturalny

Wykaż, że funkcja f(x)=ln⁡xf(x) = \ln x jest wklęsła, i wywnioskuj stąd nierówność ln⁡x≤x−1\ln x \le x - 1.

Przykład 4. Pierwiastek kwadratowy

Zbadaj wklęsłość funkcji f(x)=xf(x) = \sqrt{x} dla x>0x \gt 0.

Przykład 5. Zero drugiej pochodnej bez przegięcia

Zbadaj wklęsłość funkcji f(x)=−x4f(x) = -x^4.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym badasz wklęsłość funkcji.

Przypadki szczególne

W tych sytuacjach znak drugiej pochodnej trzeba czytać uważnie.

Zero drugiej pochodnej f(x)=−x4,  f′′(0)=0\displaystyle f(x) = -x^4, \; f''(0) = 0
Funkcja i tak jest wklęsła na całej osi. Pojedyncze zero f′′f'' nie zmienia kierunku wygięcia, jak w przykładzie 5.
Wklęsłość bez drugiej pochodnej f(x)=−∣x∣\displaystyle f(x) = -|x|
W zerze nie ma ani pierwszej, ani drugiej pochodnej, a funkcja jest wklęsła: każdy odcinek łączący punkty wykresu leży pod nim.
Maksimum funkcji wklęsłej f′(x0)=0⇒maksimum\displaystyle f'(x_0) = 0 \Rightarrow \text{maksimum}
Punkt stacjonarny funkcji wklęsłej jest jej największą wartością na całym przedziale. Stąd warunek dostateczny na maksimum.
Odbicie funkcji wypukłej f wklęsła  ⟺  −f wypukła\displaystyle f \text{ wklęsła} \iff -f \text{ wypukła}
Zmiana znaku funkcji odwraca wykres w pionie. Dlatego −x2-x^2 jest wklęsła, a x2x^2 wypukła.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.