Warunek na ekstremum lokalne

Jeśli funkcja ma w punkcie maksimum albo minimum i ma tam pochodną, to ta pochodna jest równa zeru. Dlatego ekstremów szukasz wśród miejsc zerowych pochodnej.

f′(x0)=0f'(x_0) = 0

maksimum

f′ ⁣:  +  →  −f' \colon\; + \;\to\; -

minimum

f′ ⁣:  −  →  +f' \colon\; - \;\to\; +

zero bez ekstremum

(x3)′=0 dla x=0(x^3)' = 0 \text{ dla } x = 0
ff ma pochodną w punkcie x0x_0, a x0x_0 to punkt ekstremum lokalnego. Warunek jest konieczny, ale nie wystarcza: o ekstremum rozstrzyga zmiana znaku pochodnej.

Dlaczego w ekstremum pochodna jest zerem?

Pochodna to nachylenie stycznej. Przed maksimum funkcja rośnie, więc styczna idzie w górę, a za nim maleje, więc styczna idzie w dół. Na samym szczycie styczna jest pozioma, czyli jej nachylenie wynosi zero. W minimum jest odwrotnie.

2 −2 3 −3 −2 −1 1 2
Nad każdą kropką pochodnej leży styczna o takim nachyleniu. Pochodna ma miejsca zerowe w x=−1x = -1 i x=1x = 1, dokładnie pod maksimum i minimum, gdzie styczne są poziome.

Twierdzenie działa tylko w jedną stronę. Ekstremum daje zero pochodnej, ale zero pochodnej nie zawsze daje ekstremum. Punkt, w którym f′(x0)=0f'(x_0) = 0, nazywa się punktem stacjonarnym i trzeba go jeszcze sprawdzić.

Jak znaleźć ekstrema funkcji krok po kroku

Znajdziemy ekstrema lokalne funkcji f(x)=x3−6x2+9x+1f(x) = x^3 - 6x^2 + 9x + 1 i ich wartości.

Funkcja f(x)=x3−6x2+9x+1f(x) = x^3 - 6x^2 + 9x + 1 f′(x)=3x2−12x+9f'(x) = 3x^2 - 12x + 9 x=1,  x=3x = 1,\; x = 3 max⁡ w 1,  min⁡ w 3\max \text{ w } 1,\; \min \text{ w } 3
  1. Policz pochodną

    Różniczkuj wyraz po wyrazie, korzystając z pochodnej potęgi. Wyraz wolny daje zero.

    1. f′(x)=3x2−12x+9f'(x) = 3x^2 - 12x + 9
  2. Znajdź punkty stacjonarne

    Przyrównaj pochodną do zera. Po podzieleniu przez 3 zostaje trójmian kwadratowy.

    1. 3x2−12x+9=0    /:33x^2 - 12x + 9 = 0 \;\;/ : 3
    2. x2−4x+3=0x^2 - 4x + 3 = 0
    3. Δ=16−12=4\Delta = 16 - 12 = 4
    4. x=1   lub   x=3x = 1 \;\text{ lub }\; x = 3
  3. Zbadaj znak pochodnej

    Punkty 1 i 3 dzielą oś na trzy przedziały. W każdym wybierz dowolną liczbę i sprawdź znak pochodnej.

    1. f′(0)=9>0,f′(2)=−3<0f'(0) = 9 \gt 0, \quad f'(2) = -3 \lt 0
    2. f′(4)=9>0f'(4) = 9 \gt 0
    3. x=1 ⁣:  +→−x = 1\colon \; + \to -
    4. x=3 ⁣:  −→+x = 3\colon \; - \to +

    +  →  −+ \;\to\; - Pochodna zmienia znak z plusa na minus

    Nasz punkt: x=1x = 1

    maksimum lokalne\text{maksimum lokalne}

    Funkcja rośnie, a potem maleje.

    −  →  +- \;\to\; + Pochodna zmienia znak z minusa na plus

    minimum lokalne\text{minimum lokalne}

    Funkcja maleje, a potem rośnie. Tak jest w x=3x = 3.

    Więcej: warunek dostateczny na minimum

    +  →  ++ \;\to\; + Pochodna nie zmienia znaku

    brak ekstremum\text{brak ekstremum}

    Funkcja tylko na chwilę się spłaszcza i dalej rośnie albo maleje.

    Więcej: przykład 3

  4. Policz wartości w ekstremach

    Wstaw punkty do funkcji, a nie do pochodnej. Wartość funkcji to wysokość szczytu i dołka.

    1. f(1)=1−6+9+1=5f(1) = 1 - 6 + 9 + 1 = 5
    2. f(3)=27−54+27+1=1f(3) = 27 - 54 + 27 + 1 = 1
    Wykres f(x)=x3−6x2+9x+1f(x) = x^3 - 6x^2 + 9x + 1 z poziomymi stycznymi y=5y = 5 w maksimum i y=1y = 1 w minimum.

    Odpowiedź: maksimum lokalne f(1)=5f(1) = 5, minimum lokalne f(3)=1f(3) = 1.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Funkcja kwadratowa

Znajdź ekstremum funkcji f(x)=x2−4x+3f(x) = x^2 - 4x + 3.

Przykład 2. Dwa ekstrema

Wyznacz ekstrema lokalne funkcji f(x)=x3−3xf(x) = x^3 - 3x.

Przykład 3. Punkt stacjonarny bez ekstremum

Zbadaj, czy funkcja f(x)=x3f(x) = x^3 ma ekstremum lokalne.

Przykład 4. Sinus na przedziale

Wyznacz ekstrema lokalne funkcji f(x)=sin⁡xf(x) = \sin x na przedziale (0; 2π)(0;\, 2\pi).

Przykład 5. Trzy punkty stacjonarne

Wyznacz ekstrema lokalne funkcji f(x)=x4−2x2f(x) = x^4 - 2x^2.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym szukasz ekstremów funkcji.

Przypadki szczególne

W tych sytuacjach sam warunek f′(x0)=0f'(x_0) = 0 nie wystarcza albo nie da się go użyć.

Pozioma styczna bez ekstremum f(x)=x3,  f′(0)=0\displaystyle f(x) = x^3, \; f'(0) = 0
Pochodna jest zerem, ale nie zmienia znaku. Tak samo zachowują się x5x^5, x7x^7 i każda nieparzysta potęga od trzeciej w górę.
Ekstremum bez pochodnej f(x)=∣x∣\displaystyle f(x) = |x|
W zerze funkcja ma minimum, a pochodna nie istnieje. Podobnie ∣x−2∣+1|x - 2| + 1 ma minimum w x=2x = 2, a −∣x∣-|x| maksimum w zerze.
Koniec przedziału f(x)=x2 na [−1; 3]\displaystyle f(x) = x^2 \text{ na } [-1;\, 3]
Największa wartość to f(3)=9f(3) = 9, na końcu przedziału, choć f′(3)=6f'(3) = 6. Szukając wartości największej i najmniejszej, sprawdź też końce.
Funkcja stała f(x)=c,  f′(x)=0\displaystyle f(x) = c, \; f'(x) = 0
Pochodna jest zerem wszędzie, a każdy punkt jest jednocześnie maksimum i minimum lokalnym w słabym sensie.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.