Monotoniczność funkcji (rosnąca)

Gdy pochodna jest dodatnia na całym przedziale, funkcja na tym przedziale rośnie. Przedziały wzrostu znajdziesz więc, rozwiązując nierówność f′(x)>0f'(x) \gt 0.

f′(x)>0  ⇒  f rosˊnief'(x) \gt 0 \;\Rightarrow\; f \text{ rośnie}

na przykład

(ex)′=ex>0(e^x)' = e^x \gt 0

funkcja malejąca

f′(x)<0  ⇒  f malejef'(x) \lt 0 \;\Rightarrow\; f \text{ maleje}

funkcja stała

f′(x)=0  ⇒  f stałaf'(x) = 0 \;\Rightarrow\; f \text{ stała}
Nierówność musi zachodzić dla każdego xx z przedziału (a; b)(a;\, b), a ff musi mieć na nim pochodną. Wtedy ff rośnie na (a; b)(a;\, b).

Dlaczego dodatnia pochodna oznacza wzrost?

Pochodna to nachylenie stycznej. Gdy jest dodatnia, styczna idzie w górę, a wykres razem z nią. Jeśli tak jest w każdym punkcie przedziału, wykres nigdzie nie opada, więc dla x1<x2x_1 \lt x_2 zawsze f(x1)<f(x2)f(x_1) \lt f(x_2).

Na wykresie poniżej funkcja rośnie dokładnie tam, gdzie przerywany wykres jej pochodnej leży nad osią:

Funkcja f(x)=x3−3xf(x) = x^3 - 3x i przerywana pochodna f′(x)=3x2−3f'(x) = 3x^2 - 3. Na zaznaczonych przedziałach f′>0f' \gt 0 i wykres ff idzie w górę.

Jak wyznaczyć przedziały, w których funkcja rośnie

Wyznaczymy przedziały, w których funkcja f(x)=2x3+3x2−12xf(x) = 2x^3 + 3x^2 - 12x jest rosnąca.

Funkcja f(x)=2x3+3x2−12xf(x) = 2x^3 + 3x^2 - 12x f′(x)=6(x+2)(x−1)f'(x) = 6(x + 2)(x - 1) x=−2,  x=1x = -2,\; x = 1 f′>0 dla x<−2 lub x>1f' \gt 0 \text{ dla } x \lt -2 \text{ lub } x \gt 1
  1. Policz pochodną

    Różniczkuj wyraz po wyrazie, a potem wyłącz wspólny czynnik 6 i rozłóż trójmian. Postać iloczynowa ułatwi badanie znaku.

    1. f′(x)=6x2+6x−12f'(x) = 6x^2 + 6x - 12
    2. f′(x)=6(x+2)(x−1)f'(x) = 6(x + 2)(x - 1)
  2. Znajdź miejsca zerowe pochodnej

    Z postaci iloczynowej odczytasz je od razu. Te punkty dzielą oś na przedziały, w których pochodna ma stały znak.

    1. x=−2   lub   x=1x = -2 \;\text{ lub }\; x = 1
  3. Rozwiąż nierówność f′(x) > 0

    Pochodna to parabola o ramionach w górę i miejscach zerowych −2-2 i 1. Jest dodatnia na zewnątrz przedziału między pierwiastkami.

    1. 6(x+2)(x−1)>06(x + 2)(x - 1) \gt 0
    2. x<−2   lub   x>1x \lt -2 \;\text{ lub }\; x \gt 1

    f′(x)>0f'(x) \gt 0 Pochodna dodatnia

    Na przykład: x>1x \gt 1

    f rosˊnief \text{ rośnie}

    Wykres idzie w górę.

    f′(x)<0f'(x) \lt 0 Pochodna ujemna

    f malejef \text{ maleje}

    Tak jest dla −2<x<1-2 \lt x \lt 1.

    Więcej: funkcja malejąca

    f′(x)=0f'(x) = 0 Pochodna równa zeru na przedziale

    f stałaf \text{ stała}

    Zero w pojedynczym punkcie nie psuje wzrostu.

    Więcej: przykład 6

  4. Zapisz przedziały wzrostu

    Funkcja rośnie na każdym z dwóch przedziałów. Końce −2-2 i 1 możesz dołączyć, bo pochodna zeruje się tam tylko w jednym punkcie.

    1. f rosˊnie na (−∞; −2⟩f \text{ rośnie na } (-\infty;\, -2\rangle
    2. f rosˊnie na ⟨1; +∞)f \text{ rośnie na } \langle 1;\, +\infty)
    Wykres f(x)=2x3+3x2−12xf(x) = 2x^3 + 3x^2 - 12x. Na zaznaczonych przedziałach funkcja rośnie, a między −2-2 i 1 maleje.

    Odpowiedź: funkcja rośnie na (−∞; −2⟩(-\infty;\, -2\rangle i na ⟨1; +∞)\langle 1;\, +\infty).

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Funkcja kwadratowa

Wyznacz przedział, w którym funkcja f(x)=x2−4x+1f(x) = x^2 - 4x + 1 jest rosnąca.

Przykład 2. Wielomian trzeciego stopnia

Wyznacz przedziały wzrostu funkcji f(x)=x3−12x+5f(x) = x^3 - 12x + 5.

Przykład 3. Funkcja wykładnicza

Wykaż, że funkcja f(x)=exf(x) = e^x jest rosnąca na całej osi.

Przykład 4. Sinus na przedziale

Na jakich przedziałach w ⟨0; 2π⟩\langle 0;\, 2\pi\rangle funkcja f(x)=sin⁡xf(x) = \sin x rośnie?

Przykład 5. Uwaga na dziedzinę

Wyznacz przedział, w którym funkcja f(x)=ln⁡x−xf(x) = \ln x - x jest rosnąca.

Przykład 6. Wzrost mimo zera pochodnej

Zbadaj monotoniczność funkcji f(x)=x3f(x) = x^3.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym badasz monotoniczność funkcji.

Przypadki szczególne

W tych sytuacjach znak pochodnej trzeba czytać uważnie.

Zero pochodnej w jednym punkcie f(x)=x3,  f′(0)=0\displaystyle f(x) = x^3, \; f'(0) = 0
Funkcja rośnie na całej osi. Pojedyncze zero pochodnej nie zatrzymuje wzrostu, o ile f′f' nie jest ujemna na żadnym przedziale.
Funkcja rosnąca w całej dziedzinie f′(x)>0 dla x∈D\displaystyle f'(x) \gt 0 \text{ dla } x \in D
Taka funkcja jest różnowartościowa. Przykłady: exe^x, ln⁡x\ln x na (0; +∞)(0;\, +\infty), x3+xx^3 + x.
Pochodna nieujemna f′(x)≥0\displaystyle f'(x) \ge 0
Wtedy funkcja jest niemalejąca: może rosnąć albo stać w miejscu. Funkcja stała ma f′=0f' = 0 i nie jest rosnąca.
Przerwa w dziedzinie f(x)=−1x\displaystyle f(x) = -\tfrac{1}{x}
f′(x)=1x2>0f'(x) = \tfrac{1}{x^2} \gt 0, więc funkcja rośnie na (−∞; 0)(-\infty;\, 0) i na (0; +∞)(0;\, +\infty), ale nie na ich sumie: f(−1)=1>f(1)=−1f(-1) = 1 \gt f(1) = -1.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.