Pochodna funkcji potęgowej

Wykładnik schodzi przed xx, a nowy wykładnik jest o jeden mniejszy. Ten sam wzór liczy pochodne wielomianów, pierwiastków i ułamków, jeśli najpierw zapiszesz je jako potęgi.

(xn)′=n⋅xn−1(x^n)' = n \cdot x^{n-1}

wykładnik naturalny

(x3)′=3x2(x^3)' = 3x^2

wykładnik ujemny

(x−1)′=−x−2=−1x2(x^{-1})' = -x^{-2} = -\dfrac{1}{x^2}

wykładnik ułamkowy

(x12)′=12x−12=12x(x^{\frac{1}{2}})' = \dfrac{1}{2}x^{-\frac{1}{2}} = \dfrac{1}{2\sqrt{x}}
nn to dowolna liczba rzeczywista, a xx to zmienna. Wzór działa tam, gdzie potęga ma sens: przy wykładniku ujemnym dla x≠0x \neq 0, przy ułamkowym zwykle dla x>0x > 0.

Skąd się bierze wzór na pochodną potęgi?

Najłatwiej zobaczyć to na kwadracie. Pole kwadratu o boku xx to x2x^2. Gdy bok urośnie o małe hh, pole powiększy się o dwa paski i mały róg w narożniku.

Przyrost pola to 2xh+h22xh + h^2. Paski rosną razem z hh, a róg h2h^2 maleje dużo szybciej i przy bardzo małym hh nic już nie znaczy.

Pochodna to przyrost podzielony przez hh, gdy hh dąży do zera. Z dwóch pasków zostaje 2x2x:

  1. (x+h)2−x2h=2xh+h2h=2x+h\displaystyle \frac{(x + h)^2 - x^2}{h} = \frac{2xh + h^2}{h} = 2x + h
  2. (x2)′=lim⁡h→0(2x+h)=2x\displaystyle (x^2)' = \lim_{h \to 0} (2x + h) = 2x

Przy sześcianie o krawędzi xx nowe są trzy płyty o objętości x2hx^2 h, więc (x3)′=3x2(x^3)' = 3x^2. Dla dowolnego naturalnego nn rozwinięcie (x+h)n(x + h)^n zaczyna się od xn+nxn−1hx^n + n x^{n-1} h, a pozostałe wyrazy mają h2h^2 lub wyższą potęgę i po podzieleniu przez hh znikają w granicy. Stąd wykładnik przed xx. Ten sam wzór działa dla wykładników ujemnych i ułamkowych, choć dowód jest wtedy trochę dłuższy.

Jak policzyć pochodną funkcji potęgowej krok po kroku

Policzymy pochodną funkcji f(x)=x2−4xf(x) = x^2 - 4\sqrt{x}, a potem jej wartość w punkcie x=1x = 1. Pierwiastka nie da się zróżniczkować wzorem od razu, więc najpierw trzeba go zapisać jako potęgę.

Funkcja f(x)=x2−4xf(x) = x^2 - 4\sqrt{x} x2−4x1/2x^2 - 4x^{1/2} (x1/2)′=12x−1/2(x^{1/2})' = \tfrac{1}{2}x^{-1/2} f′(x)=2x−2/xf'(x) = 2x - 2/\sqrt{x}
  1. Zapisz każdy składnik jako potęgę x

    Składnik x2x^2 już jest potęgą. Pierwiastek kwadratowy to potęga o wykładniku 12\tfrac{1}{2}, więc x=x1/2\sqrt{x} = x^{1/2}. Liczba 4 przed pierwiastkiem zostaje jako współczynnik.

    1. f(x)=x2−4x12f(x) = x^2 - 4x^{\frac{1}{2}}

    xnx^n Potęga naturalna

    (x5)′=5x4(x^5)' = 5x^4

    Nic nie przepisujesz, od razu stosujesz wzór. Tak liczysz składnik x2x^2.

    Zobacz przykład 1

    1/xn1/x^n x w mianowniku

    1/xn=x−n1/x^n = x^{-n}

    Potęga z mianownika przechodzi do licznika ze znakiem minus.

    Zobacz przykład 2

    xmn\sqrt[n]{x^m} Pierwiastek

    Nasz składnik: x=x1/2\sqrt{x} = x^{1/2}

    xmn=xmn\sqrt[n]{x^m} = x^{\frac{m}{n}}

    Stopień pierwiastka idzie do mianownika wykładnika, potęga pod pierwiastkiem do licznika.

  2. Zastosuj wzór do każdej potęgi

    Przy x2x^2 dwójka schodzi przed xx, a wykładnik spada do 1. Przy x1/2x^{1/2} przed xx schodzi 12\tfrac{1}{2}, a nowy wykładnik to 12−1=−12\tfrac{1}{2} - 1 = -\tfrac{1}{2}.

    1. (x2)′=2x2−1=2x(x^2)' = 2x^{2 - 1} = 2x
    2. (x12)′=12x12−1=12x−12\displaystyle (x^{\frac{1}{2}})' = \frac{1}{2}x^{\frac{1}{2} - 1} = \frac{1}{2}x^{-\frac{1}{2}}
  3. Złóż pochodną i wróć do pierwiastka

    Współczynnik 4 wychodzi przed pochodną, więc mnożysz go przez 12\tfrac{1}{2}. Potęgę z ujemnym wykładnikiem zapisz jako ułamek, a x1/2x^{1/2} z powrotem jako pierwiastek.

    1. f′(x)=2x−4⋅12x−12\displaystyle f'(x) = 2x - 4 \cdot \frac{1}{2}x^{-\frac{1}{2}}
    2. f′(x)=2x−2x−12f'(x) = 2x - 2x^{-\frac{1}{2}}
    3. f′(x)=2x−2x\displaystyle f'(x) = 2x - \frac{2}{\sqrt{x}}

    Funkcja ff jest określona dla x≥0x \geq 0, ale pochodna tylko dla x>0x > 0, bo w mianowniku stoi x\sqrt{x}.

  4. Policz pochodną w punkcie

    Wstaw x=1x = 1 do wzoru pochodnej. Wynik to współczynnik kierunkowy stycznej do wykresu w tym punkcie.

    1. f′(1)=2⋅1−21=2−2=0\displaystyle f'(1) = 2 \cdot 1 - \frac{2}{\sqrt{1}} = 2 - 2 = 0

    Styczna w punkcie (1,−3)(1, -3) jest więc pozioma. Dla mniejszych xx pochodna jest ujemna, dla większych dodatnia, więc w tym punkcie funkcja ma minimum.

    Wykres f(x)=x2−4xf(x) = x^2 - 4\sqrt{x} i przerywana prosta y=−3y = -3, czyli pozioma styczna w punkcie (1,−3)(1, -3).

    Odpowiedź: f′(x)=2x−2x\displaystyle f'(x) = 2x - \frac{2}{\sqrt{x}} dla x>0x > 0, a f′(1)=0f'(1) = 0.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Potęga ze współczynnikiem

Oblicz pochodną funkcji f(x)=3x5f(x) = 3x^5 i jej wartość w punkcie x=−1x = -1.

Przykład 2. x w mianowniku

Oblicz pochodną funkcji f(x)=1x3\displaystyle f(x) = \frac{1}{x^3}.

Przykład 3. Pierwiastek trzeciego stopnia

Oblicz pochodną funkcji f(x)=x23f(x) = \sqrt[3]{x^2}.

Przykład 4. Ułamek z kilkoma potęgami

Oblicz pochodną funkcji f(x)=x3+1x\displaystyle f(x) = \frac{x^3 + 1}{x}.

Przykład 5. Styczna do wykresu

Wyznacz równanie stycznej do wykresu funkcji f(x)=x3f(x) = x^3 w punkcie o odciętej x0=2x_0 = 2.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym liczysz pochodną potęgi.

Przypadki szczególne

Kilka wykładników pojawia się w zadaniach tak często, że warto znać ich pochodne na pamięć.

Wykładnik 1 (x)′=1\displaystyle (x)' = 1
Ze wzoru: 1⋅x0=11 \cdot x^0 = 1. Prosta y=xy = x ma w każdym punkcie nachylenie 1.
Wykładnik 0 (x0)′=0\displaystyle (x^0)' = 0
Dla x≠0x \neq 0 potęga x0x^0 to stała 1, a wzór daje 0⋅x−1=00 \cdot x^{-1} = 0. Zgadza się to z pochodną funkcji stałej.
Wykładnik −1 (1x)′=−1x2\displaystyle \left(\frac{1}{x}\right)' = -\frac{1}{x^2}
Pochodna jest ujemna dla każdego x≠0x \neq 0, więc funkcja 1/x1/x maleje na obu przedziałach dziedziny. Szczegóły: pochodna funkcji odwrotności.
Wykładnik ½ (x)′=12x\displaystyle (\sqrt{x})' = \frac{1}{2\sqrt{x}}
Przy xx bliskim zera pochodna jest bardzo duża, bo wykres pierwiastka startuje prawie pionowo. W samym zerze pochodnej nie ma. Szczegóły: pochodna pierwiastka.
Potęga wyrażenia ((2x+1)3)′=6(2x+1)2\displaystyle ((2x + 1)^3)' = 6(2x + 1)^2
Gdy podstawą jest całe wyrażenie, a nie samo xx, wzór daje tylko część wyniku: 3(2x+1)23(2x + 1)^2 trzeba jeszcze pomnożyć przez pochodną środka, czyli 2. To pochodna funkcji złożonej.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.