Całkowanie przez części

Ta metoda zamienia całkę z iloczynu dwóch funkcji na prostszą całkę. Jeden czynnik różniczkujesz, drugi całkujesz, a resztę robi wzór.

∫u dv=u⋅v−∫v du\int u \, dv = u \cdot v - \int v \, du

zapis z pochodnymi

∫fg′ dx=fg−∫f′g dx\int f g' \, dx = f g - \int f' g \, dx

na przykład

∫xex dx=ex(x−1)+C\int x e^x \, dx = e^x (x - 1) + C

całka oznaczona

∫abu dv=[uv]ab−∫abv du\int_a^b u \, dv = \Big[u v\Big]_a^b - \int_a^b v \, du
uu i vv to funkcje zmiennej xx, które mają pochodne. du=u′(x) dxdu = u'(x)\,dx, a dv=v′(x) dxdv = v'(x)\,dx.

Skąd się bierze ten wzór?

Wzór wynika z pochodnej iloczynu. Scałkuj obie strony, a potem przenieś jedną całkę na drugą stronę:

  1. (uv)′=u′v+uv′(u v)' = u' v + u v'
  2. uv=∫u′v dx+∫uv′ dxu v = \int u' v \, dx + \int u v' \, dx
  3. ∫uv′ dx=uv−∫u′v dx\int u v' \, dx = u v - \int u' v \, dx

Po wstawieniu dv=v′ dxdv = v'\,dx i du=u′ dxdu = u'\,dx wychodzi wzór z ramki. Na rysunku widać to jako pola: krzywa dzieli prostokąt o bokach uu i vv na dwie części.

Pole pod krzywą to ∫v du\int v \, du, a pole na lewo od niej to ∫u dv\int u \, dv. Razem dają prostokąt, więc ∫u dv+∫v du=uv\int u \, dv + \int v \, du = u v.

Jak całkować przez części krok po kroku

Obliczymy całkę oznaczoną ∫01xex dx\int_0^1 x e^x \, dx. Pod całką stoi iloczyn wielomianu i funkcji wykładniczej, więc liniowość tu nie wystarczy.

Zadanie ∫01xex dx\int_0^1 x e^x \, dx u=x,  dv=ex dxu = x,\; dv = e^x\,dx du=dx,  v=exdu = dx,\; v = e^x F(x)=ex(x−1)F(x) = e^x (x - 1)
  1. Wybierz u i dv

    Za uu weź czynnik, który po zróżniczkowaniu się upraszcza. Reszta, razem z dxdx, to dvdv. Pochodna xx to 1, a exe^x łatwo scałkować.

    1. u=x,dv=ex dxu = x, \quad dv = e^x \, dx

    xn⋅exx^n \cdot e^x Wielomian razy eˣ, sin albo cos

    Nasza całka: x⋅exx \cdot e^x

    u=xnu = x^n

    Każde zróżniczkowanie obniża stopień wielomianu o jeden.

    xn⋅ln⁡xx^n \cdot \ln x Logarytm albo arcus

    u=ln⁡xu = \ln x

    Logarytm ma prostą pochodną 1x\tfrac{1}{x}, a nie ma prostej całki.

    Więcej: przykład 4

    ex⋅sin⁡xe^x \cdot \sin x eˣ razy sinus albo cosinus

    u=sin⁡xu = \sin x

    Po dwóch krokach wraca całka wyjściowa. Wyznaczasz ją z równania.

    Więcej: przykład 5

  2. Policz du i v

    Zróżniczkuj uu i scałkuj dvdv. Przy vv nie dopisuj stałej: wystarczy jedna funkcja pierwotna, a stałą dodasz na końcu.

    Funkcje u i v oraz ich różniczki
    uu dvdv dudu vv
    xx ex dxe^x\,dx dxdx exe^x
  3. Podstaw do wzoru

    Wstaw uu, vv i dudu do wzoru. Nowa całka ∫ex dx\int e^x \, dx jest już prosta.

    1. ∫xex dx=x⋅ex−∫ex dx\int x e^x \, dx = x \cdot e^x - \int e^x \, dx
    2. =xex−ex+C= x e^x - e^x + C
    3. F(x)=ex(x−1)F(x) = e^x (x - 1)
  4. Wstaw granice całkowania

    Policz F(1)F(1) i F(0)F(0), a potem odejmij. Dla x=1x = 1 nawias jest równy zeru.

    1. F(1)=e1(1−1)=0F(1) = e^1 (1 - 1) = 0
    2. F(0)=e0(0−1)=−1F(0) = e^0 (0 - 1) = -1
    3. F(1)−F(0)=0−(−1)=1F(1) - F(0) = 0 - (-1) = 1
    Wykres y=xexy = x e^x z wyróżnioną częścią nad przedziałem [0; 1][0;\, 1]. Pole pod nią wynosi dokładnie 1.

    Odpowiedź: ∫01xex dx=1\int_0^1 x e^x \, dx = 1.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Wielomian razy sinus

Oblicz całkę ∫xsin⁡x dx\int x \sin x \, dx.

Przykład 2. Całka z logarytmu

Oblicz całkę ∫ln⁡x dx\int \ln x \, dx.

Przykład 3. Wzór użyty dwa razy

Oblicz całkę ∫x2ex dx\int x^2 e^x \, dx.

Przykład 4. Wielomian razy logarytm

Oblicz całkę ∫xln⁡x dx\int x \ln x \, dx.

Przykład 5. Powracająca całka

Oblicz całkę I=∫exsin⁡x dxI = \int e^x \sin x \, dx.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym całkujesz iloczyn przez części.

Przypadki szczególne

W tych całkach wybór uu i dvdv nie jest oczywisty.

Sama funkcja bez iloczynu u=arctg⁡x,  dv=dx\displaystyle u = \operatorname{arctg} x, \; dv = dx
Logarytm i arcusy całkujesz jako iloczyn z jedynką. Tak wychodzi ∫arctg⁡x dx=xarctg⁡x−12ln⁡(1+x2)+C\int \operatorname{arctg} x \, dx = x \operatorname{arctg} x - \tfrac{1}{2}\ln(1 + x^2) + C, a w przykładzie 2 całka z logarytmu.
Powracająca całka I=⋯−I\displaystyle I = \dots - I
Przy exsin⁡xe^x \sin x i excos⁡xe^x \cos x po dwóch krokach wraca całka wyjściowa. Oznacz ją przez II i rozwiąż równanie, jak w przykładzie 5.
Wyższa potęga wielomianu ∫xnex dx\displaystyle \textstyle\int x^n e^x \, dx
Wzór stosujesz nn razy, a każde użycie obniża potęgę o jeden. Na przykład ∫x3ex dx=ex(x3−3x2+6x−6)+C\int x^3 e^x \, dx = e^x (x^3 - 3x^2 + 6x - 6) + C.
Całka oznaczona [uv]ab\displaystyle \Big[u v\Big]_a^b
Ten zapis oznacza u(b)v(b)−u(a)v(a)u(b)v(b) - u(a)v(a). We wzorze ∫abu dv=[uv]ab−∫abv du\int_a^b u \, dv = \big[u v\big]_a^b - \int_a^b v \, du iloczyn uvu v liczysz od razu w granicach. Na przykład ∫01xex dx=e−(e−1)=1\int_0^1 x e^x \, dx = e - (e - 1) = 1, tak jak w przejściu krok po kroku.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.