Pochodna pierwiastka

Pochodna x\sqrt{x} to 1/(2x)1/(2\sqrt{x}). Pierwiastek rośnie coraz wolniej: przy x=1x = 1 nachylenie wykresu wynosi 12\tfrac{1}{2}, przy x=100x = 100 już tylko 120\tfrac{1}{20}.

(x)′=12x(\sqrt{x})' = \dfrac{1}{2\sqrt{x}}

ze współczynnikiem

(ax)′=a2x(a\sqrt{x})' = \dfrac{a}{2\sqrt{x}}

wyrażenie pod pierwiastkiem

(g(x))′=g′(x)2g(x)(\sqrt{g(x)})' = \dfrac{g'(x)}{2\sqrt{g(x)}}

ten sam wzór jako potęga

(x12)′=12x−12(x^{\frac{1}{2}})' = \dfrac{1}{2}x^{-\frac{1}{2}}
Pierwiastek jest określony dla x≥0x \geq 0, ale pochodna tylko dla x>0x > 0, bo w mianowniku nie może stać zero. W zerze wykres pierwiastka startuje pionowo.

Skąd się bierze wzór na pochodną pierwiastka?

Kwadrat o polu xx ma bok x\sqrt{x}. Gdy pole urośnie o małe Δx\Delta x, bok urośnie o jakieś hh. Nowe pole to głównie dwa paski wzdłuż boków, a róg w narożniku jest pomijalnie mały.

Przyrost pola to Δx=2x h+h2\Delta x = 2\sqrt{x}\,h + h^2. Paski dają prawie cały przyrost, więc Δx≈2x h\Delta x \approx 2\sqrt{x}\,h.

Pochodna pierwiastka mówi, o ile rośnie bok na jednostkę przyrostu pola, czyli ile wynosi h:Δxh : \Delta x, gdy przyrost dąży do zera:

  1. hΔx=h2x h+h2=12x+h\displaystyle \frac{h}{\Delta x} = \frac{h}{2\sqrt{x}\,h + h^2} = \frac{1}{2\sqrt{x} + h}
  2. (x)′=12x\displaystyle (\sqrt{x})' = \frac{1}{2\sqrt{x}}

Ten sam wynik daje wzór na pochodną potęgi, bo x=x1/2\sqrt{x} = x^{1/2}. Im większy kwadrat, tym dłuższe paski i tym mniej przybywa boku. Dlatego pochodna maleje, gdy xx rośnie.

Jak liczyć pochodną pierwiastka krok po kroku

Policzymy pochodną funkcji f(x)=xf(x) = \sqrt{x} i użyjemy jej, żeby bez kalkulatora przybliżyć 26\sqrt{26}. Wiemy, że 25=5\sqrt{25} = 5, więc wystarczy sprawdzić, o ile pierwiastek urośnie, gdy pod nim przybędzie 1.

Funkcja f(x)=xf(x) = \sqrt{x} x1/2x^{1/2} f′(x)=1/(2x)f'(x) = 1/(2\sqrt{x}) f′(25)=1/10f'(25) = 1/10
  1. Zapisz pierwiastek jako potęgę

    Pierwiastek kwadratowy to potęga o wykładniku 12\tfrac{1}{2}. W takiej postaci możesz użyć wzoru na pochodną potęgi.

    1. f(x)=x12f(x) = x^{\frac{1}{2}}
  2. Zastosuj wzór na pochodną

    Wykładnik 12\tfrac{1}{2} schodzi przed xx, a nowy wykładnik to 12−1=−12\tfrac{1}{2} - 1 = -\tfrac{1}{2}. Potęgę z ujemnym wykładnikiem zapisz jako ułamek.

    1. f′(x)=12x−12\displaystyle f'(x) = \frac{1}{2}x^{-\frac{1}{2}}
    2. f′(x)=12x\displaystyle f'(x) = \frac{1}{2\sqrt{x}}

    x\sqrt{x} Samo x pod pierwiastkiem

    Nasza funkcja: x\sqrt{x}

    12x\dfrac{1}{2\sqrt{x}}

    Podstawowy wzór. Dwójka w mianowniku pochodzi z wykładnika 12\tfrac{1}{2}.

    g(x)\sqrt{g(x)} Wyrażenie pod pierwiastkiem

    g′(x)2g(x)\dfrac{g'(x)}{2\sqrt{g(x)}}

    Pochodna wyrażenia idzie do licznika, pierwiastek z wyrażenia zostaje w mianowniku.

    Zobacz przykład 2

    xn\sqrt[n]{x} Inny stopień

    (x1n)′=1nx1n−1(x^{\frac{1}{n}})' = \dfrac{1}{n}x^{\frac{1}{n} - 1}

    Zapisz pierwiastek jako potęgę i użyj tego samego wzoru.

    Więcej: pochodna funkcji potęgowej

  3. Policz pochodną w punkcie x = 25

    Wybierz punkt, w którym pierwiastek jest łatwy do policzenia, a zarazem leży blisko 26. Pochodna w tym punkcie to nachylenie stycznej.

    1. f′(25)=12⋅5=110\displaystyle f'(25) = \frac{1}{2 \cdot 5} = \frac{1}{10}
  4. Przybliż √26 styczną

    Blisko punktu styczności wykres prawie pokrywa się ze styczną. Gdy xx rośnie o 1, styczna rośnie o pochodną razy 1, czyli o 110\tfrac{1}{10}.

    1. 26≈f(25)+f′(25)⋅1\sqrt{26} \approx f(25) + f'(25) \cdot 1
    2. 26≈5+0,1=5,1\sqrt{26} \approx 5 + 0{,}1 = 5{,}1
    Wykres f(x)=xf(x) = \sqrt{x} i przerywana styczna y=5+x−2510y = 5 + \tfrac{x - 25}{10} w punkcie (25,5)(25, 5). Przy x=26x = 26 różnica między nimi to około 0,001.

    Odpowiedź: f′(x)=12xf'(x) = \tfrac{1}{2\sqrt{x}}, a 26≈5,1\sqrt{26} \approx 5{,}1.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Pierwiastek obok wielomianu

Oblicz pochodną funkcji f(x)=4x−2x2+3x−1f(x) = 4\sqrt{x} - 2x^2 + 3x - 1.

Przykład 2. Wyrażenie pod pierwiastkiem

Oblicz pochodną funkcji f(x)=2x+1f(x) = \sqrt{2x + 1}.

Przykład 3. Iloczyn x i pierwiastka

Oblicz pochodną funkcji f(x)=xxf(x) = x\sqrt{x}.

Przykład 4. Styczna do wykresu pierwiastka

Wyznacz równanie stycznej do wykresu funkcji f(x)=xf(x) = \sqrt{x} w punkcie o odciętej x0=4x_0 = 4.

Przykład 5. Pozioma styczna

Znajdź punkt, w którym styczna do wykresu funkcji f(x)=x−4xf(x) = x - 4\sqrt{x} jest pozioma.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z pochodną pierwiastka.

Przypadki szczególne

Każdy z tych wzorów wynika z zapisu pierwiastka jako potęgi.

Współczynnik przed pierwiastkiem (ax)′=a2x\displaystyle (a\sqrt{x})' = \frac{a}{2\sqrt{x}}
Współczynnik trafia do licznika. Na przykład (6x)′=3x(6\sqrt{x})' = \tfrac{3}{\sqrt{x}}.
Pierwiastek trzeciego stopnia (x3)′=13x23\displaystyle (\sqrt[3]{x})' = \frac{1}{3\sqrt[3]{x^2}}
Ze wzoru na potęgę: (x1/3)′=13x−2/3(x^{1/3})' = \tfrac{1}{3}x^{-2/3}. Ten pierwiastek istnieje też dla ujemnych xx, a pochodna dla każdego x≠0x \neq 0.
Odwrotność pierwiastka (1x)′=−12xx\displaystyle \left(\frac{1}{\sqrt{x}}\right)' = -\frac{1}{2x\sqrt{x}}
Zapisz jako x−1/2x^{-1/2}: wykładnik maleje do −32-\tfrac{3}{2}, a przed potęgą staje −12-\tfrac{1}{2}.
Pionowa styczna w zerze lim⁡x→0+12x=∞\displaystyle \lim_{x \to 0^+} \frac{1}{2\sqrt{x}} = \infty
Im bliżej zera, tym większa pochodna. W samym zerze styczna jest pionowa, więc pochodnej nie ma.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.