Pochodna funkcji złożonej

Gdy jedna funkcja siedzi w drugiej, różniczkujesz od zewnątrz: pochodna funkcji zewnętrznej, z niezmienionym środkiem, razy pochodna tego, co w środku. Tę zasadę nazywa się regułą łańcuchową.

(f(g(x)))′=f′(g(x))⋅g′(x)(f(g(x)))' = f'(g(x)) \cdot g'(x)

na przykład

(sin⁡x2)′=cos⁡x2⋅2x(\sin x^2)' = \cos x^2 \cdot 2x

potęga wyrażenia

(gn)′=n gn−1⋅g′(g^n)' = n\,g^{n-1} \cdot g'

środek liniowy

(e2x)′=e2x⋅2(e^{2x})' = e^{2x} \cdot 2
ff to funkcja zewnętrzna, a gg wewnętrzna. Pochodną zewnętrznej liczysz w punkcie g(x)g(x), czyli z tym samym środkiem, a potem mnożysz przez g′(x)g'(x).

Dlaczego pochodne się mnożą?

Złożenie działa w dwóch etapach: xx przechodzi w u=g(x)u = g(x), a uu w y=f(u)y = f(u). Mały krok hh na osi xx funkcja wewnętrzna rozciąga g′(x)g'(x) razy. Powstały krok na osi uu funkcja zewnętrzna rozciąga jeszcze f′(u)f'(u) razy. Dwa rozciągnięcia jedno po drugim to ich iloczyn.

Tu g′(x)=2g'(x) = 2 i f′(u)=32f'(u) = \tfrac{3}{2}, więc krok na osi yy jest 2⋅32=32 \cdot \tfrac{3}{2} = 3 razy dłuższy od kroku na osi xx.

W zapisie Leibniza widać to jak skracanie ułamków. Gdy y=f(u)y = f(u) i u=g(x)u = g(x):

  1. dydx=dydu⋅dudx\displaystyle \frac{dy}{dx} = \frac{dy}{du} \cdot \frac{du}{dx}
  2. dydx=f′(u)⋅g′(x)=f′(g(x))⋅g′(x)\displaystyle \frac{dy}{dx} = f'(u) \cdot g'(x) = f'(g(x)) \cdot g'(x)

Jak liczyć pochodną funkcji złożonej krok po kroku

Wykres funkcji f(x)=25−x2f(x) = \sqrt{25 - x^2} to górna połowa okręgu o promieniu 5. Policzymy jej pochodną i nachylenie stycznej w punkcie (3, 4)(3,\, 4).

Funkcja f(x)=25−x2f(x) = \sqrt{25 - x^2} u,  u=25−x2\sqrt{u},\; u = 25 - x^2 1225−x2\tfrac{1}{2\sqrt{25 - x^2}} u′=−2xu' = -2x f′(x)=−x25−x2f'(x) = -\tfrac{x}{\sqrt{25 - x^2}}
  1. Rozpoznaj funkcję zewnętrzną i wewnętrzną

    Zapytaj, co liczysz na końcu. Najpierw liczysz 25−x225 - x^2, a na samym końcu pierwiastek z wyniku. Pierwiastek jest więc funkcją zewnętrzną, a wyrażenie pod nim wewnętrzną.

    1. f(u)=u,u=25−x2f(u) = \sqrt{u}, \quad u = 25 - x^2

    f(g(x))f(g(x)) Złożenie

    Nasza funkcja: 25−x2\sqrt{25 - x^2}

    f′(g(x))⋅g′(x)f'(g(x)) \cdot g'(x)

    Jedna funkcja jest argumentem drugiej.

    f(ax+b)f(ax + b) Środek liniowy

    a⋅f′(ax+b)a \cdot f'(ax + b)

    Pochodna środka to liczba aa, na przykład (sin⁡3x)′=3cos⁡3x(\sin 3x)' = 3\cos 3x.

    Więcej: przykład 1

    f(x)⋅g(x)f(x) \cdot g(x) Iloczyn

    f′g+fg′f' g + f g'

    Funkcje stoją obok siebie, a nie jedna w drugiej, jak w x2sin⁡xx^2 \sin x.

    Więcej: pochodna iloczynu funkcji

  2. Policz pochodną funkcji zewnętrznej

    Zróżniczkuj pierwiastek, jakby pod nim stała zwykła zmienna uu. Potem wstaw z powrotem u=25−x2u = 25 - x^2. Środek zostaje bez zmian.

    1. (u)′=12u\displaystyle (\sqrt{u})' = \frac{1}{2\sqrt{u}}
    2. f′(u)=1225−x2\displaystyle f'(u) = \frac{1}{2\sqrt{25 - x^2}}
  3. Policz pochodną funkcji wewnętrznej

    Wyrażenie pod pierwiastkiem to wielomian. Stała daje zero, a x2x^2 daje 2x2x razem z minusem.

    1. u′=(25−x2)′=−2xu' = (25 - x^2)' = -2x
  4. Pomnóż obie pochodne

    Pochodna złożenia to iloczyn wyników z dwóch poprzednich kroków. Dwójki się skracają.

    1. f′(x)=1225−x2⋅(−2x)\displaystyle f'(x) = \frac{1}{2\sqrt{25 - x^2}} \cdot (-2x)
    2. f′(x)=−x25−x2\displaystyle f'(x) = -\frac{x}{\sqrt{25 - x^2}}
  5. Oblicz nachylenie stycznej w punkcie (3, 4)

    Wartość pochodnej w punkcie to współczynnik kierunkowy stycznej. Wstaw x=3x = 3.

    1. f(3)=25−9=4f(3) = \sqrt{25 - 9} = 4
    2. f′(3)=−316=−34\displaystyle f'(3) = -\frac{3}{\sqrt{16}} = -\frac{3}{4}
    3. y=−34(x−3)+4\displaystyle y = -\frac{3}{4}(x - 3) + 4
    Górny półokrąg y=25−x2y = \sqrt{25 - x^2} i przerywana styczna w punkcie (3; 4)(3;\, 4) o współczynniku kierunkowym −34-\tfrac{3}{4}.

    Odpowiedź: f′(x)=−x25−x2f'(x) = -\tfrac{x}{\sqrt{25 - x^2}}, a styczna w punkcie (3, 4)(3,\, 4) ma współczynnik kierunkowy −34-\tfrac{3}{4}.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Sinus z wyrażenia liniowego

Oblicz pochodną funkcji f(x)=sin⁡(3x+1)f(x) = \sin(3x + 1).

Przykład 2. Potęga wyrażenia

Oblicz pochodną funkcji f(x)=(x2+3x)4f(x) = (x^2 + 3x)^4.

Przykład 3. Wykładnik, który jest funkcją

Oblicz pochodną funkcji f(x)=ex2f(x) = e^{x^2}.

Przykład 4. Logarytm z wyrażenia

Oblicz pochodną funkcji f(x)=ln⁡(x2+1)f(x) = \ln(x^2 + 1).

Przykład 5. Trzy warstwy

Oblicz pochodną funkcji f(x)=sin⁡23x=(sin⁡3x)2f(x) = \sin^2 3x = (\sin 3x)^2.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym pod funkcją stoi coś więcej niż samo xx.

Przypadki szczególne

Te odmiany spotkasz najczęściej. Wszystkie to ten sam wzór z konkretną funkcją zewnętrzną lub wewnętrzną.

Środek liniowy (f(ax+b))′=a⋅f′(ax+b)\displaystyle (f(ax + b))' = a \cdot f'(ax + b)
Pochodna środka to stała aa. Na przykład (e2x)′=2e2x(e^{2x})' = 2e^{2x} i ((3x−1)4)′=12(3x−1)3((3x - 1)^4)' = 12(3x - 1)^3.
Potęga wyrażenia (gn)′=n gn−1⋅g′\displaystyle (g^n)' = n\,g^{n-1} \cdot g'
Wzór na pochodną potęgi z mnożnikiem za środek. Pierwiastek to potęga 12\tfrac{1}{2}: (g)′=g′2g(\sqrt{g})' = \tfrac{g'}{2\sqrt{g}}.
Trzy warstwy (f(g(h(x))))′=f′(g(h(x)))⋅g′(h(x))⋅h′(x)\displaystyle (f(g(h(x))))' = f'(g(h(x))) \cdot g'(h(x)) \cdot h'(x)
Wzór stosujesz dwa razy. Każda warstwa dokłada jeden mnożnik, a każda pochodna dostaje swój nietknięty środek.
Środek to samo x (f(x))′=f′(x)⋅1\displaystyle (f(x))' = f'(x) \cdot 1
Pochodna xx to 1, więc mnożnik znika. Dlatego przy zwykłych funkcjach reguły łańcuchowej nie widać.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.