Pochodna iloczynu funkcji

Pochodna iloczynu ma dwa składniki: pochodna pierwszej funkcji razy druga plus pierwsza razy pochodna drugiej. Iloczyn samych pochodnych daje zły wynik.

(f⋅g)′=f′⋅g+f⋅g′(f \cdot g)' = f' \cdot g + f \cdot g'

na przykład

(xsin⁡x)′=sin⁡x+xcos⁡x(x \sin x)' = \sin x + x \cos x

kwadrat funkcji

(g2)′=2g⋅g′(g^2)' = 2g \cdot g'

stała jako czynnik

(c⋅f)′=c⋅f′(c \cdot f)' = c \cdot f'
ff i gg to funkcje, które mają pochodną w danym punkcie. W każdym składniku wzoru pochodną dostaje dokładnie jeden czynnik, a drugi zostaje bez zmian.

Skąd biorą się dwa składniki?

Iloczyn f⋅gf \cdot g to pole prostokąta o bokach ff i gg. Gdy xx rośnie o mały krok hh, oba boki rosną naraz: o Δf\Delta f i o Δg\Delta g. Prostokątowi przybywają wtedy dwa paski i mały róg.

Przyrost pola to g Δf+f Δg+Δf Δgg\,\Delta f + f\,\Delta g + \Delta f\,\Delta g. Po podzieleniu przez hh paski dają f′gf' g i fg′f g', a róg znika, bo jest iloczynem dwóch małych przyrostów.

W definicji pochodnej ten sam podział daje dodanie i odjęcie w liczniku wyrazu f(x+h) g(x)f(x + h)\,g(x):

  1. f(x+h) g(x+h)−f(x) g(x)h\displaystyle \frac{f(x + h)\,g(x + h) - f(x)\,g(x)}{h}
  2. =f(x+h)⋅g(x+h)−g(x)h\displaystyle = f(x + h) \cdot \frac{g(x + h) - g(x)}{h}
  3. +g(x)⋅f(x+h)−f(x)h\displaystyle \quad + g(x) \cdot \frac{f(x + h) - f(x)}{h}
  4. (fg)′(x)=f(x) g′(x)+g(x) f′(x)\displaystyle (f g)'(x) = f(x)\,g'(x) + g(x)\,f'(x)

Gdy hh dąży do zera, f(x+h)f(x + h) dąży do f(x)f(x), a oba ilorazy stają się pochodnymi.

Jak liczyć pochodną iloczynu krok po kroku

Policzymy pochodną funkcji f(x)=(x2−3) exf(x) = (x^2 - 3)\,e^x i znajdziemy punkty, w których funkcja ma ekstrema.

Funkcja f(x)=(x2−3) exf(x) = (x^2 - 3)\,e^x u=x2−3,  v=exu = x^2 - 3,\; v = e^x u′=2x,  v′=exu' = 2x,\; v' = e^x f′(x)=2x ex+(x2−3) exf'(x) = 2x\,e^x + (x^2 - 3)\,e^x f′(x)=ex(x2+2x−3)f'(x) = e^x (x^2 + 2x - 3)
  1. Wypisz oba czynniki

    Funkcja jest iloczynem dwóch czynników i oba zależą od xx. Nazwij je, żeby we wzorze nie pomylić, który dostaje pochodną.

    1. u=x2−3,v=exu = x^2 - 3, \quad v = e^x

    f⋅gf \cdot g Iloczyn funkcji

    Nasza funkcja: (x2−3)⋅ex(x^2 - 3) \cdot e^x

    f′g+fg′f' g + f g'

    Oba czynniki zależą od zmiennej, więc każdy po kolei dostaje pochodną.

    c⋅fc \cdot f Stała razy funkcja

    c⋅f′c \cdot f'

    Gdy jeden czynnik jest liczbą, wystarczy wyciągnąć go przed pochodną.

    Więcej: pochodna iloczynu przez stałą

    f(g(x))f(g(x)) Funkcja złożona

    f′(g(x))⋅g′(x)f'(g(x)) \cdot g'(x)

    Na przykład ex2e^{x^2}: tu jedna funkcja siedzi w drugiej, a nie stoi obok niej.

    Więcej: pochodna funkcji złożonej

  2. Policz pochodne czynników

    Pierwszy czynnik różniczkujesz wzorem na pochodną potęgi, a pochodna funkcji exe^x to ona sama.

    1. u′=2x,v′=exu' = 2x, \quad v' = e^x
  3. Wstaw do wzoru

    Zapisz oba składniki: pochodna pierwszego czynnika razy drugi i pierwszy czynnik razy pochodna drugiego. Pierwszy czynnik ma dwa wyrazy, więc weź go w nawias.

    1. f′(x)=u′⋅v+u⋅v′f'(x) = u' \cdot v + u \cdot v'
    2. f′(x)=2x ex+(x2−3) exf'(x) = 2x\,e^x + (x^2 - 3)\,e^x
  4. Wyłącz wspólny czynnik

    Oba składniki zawierają exe^x. Wyłącz go przed nawias, a resztę uporządkuj. W tej postaci łatwo znaleźć miejsca zerowe pochodnej.

    1. f′(x)=ex(2x+x2−3)f'(x) = e^x (2x + x^2 - 3)
    2. f′(x)=ex(x2+2x−3)f'(x) = e^x (x^2 + 2x - 3)
  5. Znajdź ekstrema

    Czynnik exe^x jest zawsze dodatni, więc pochodna zeruje się tylko tam, gdzie trójmian w nawiasie. Policz deltę.

    1. x2+2x−3=0x^2 + 2x - 3 = 0
    2. Δ=4+12=16\Delta = 4 + 12 = 16
    3. x=−3   lub   x=1x = -3 \;\text{ lub }\; x = 1
    4. f(−3)=6e−3≈0,30f(-3) = 6e^{-3} \approx 0{,}30
    5. f(1)=−2e≈−5,44f(1) = -2e \approx -5{,}44
    Wykres f(x)=(x2−3) exf(x) = (x^2 - 3)\,e^x z poziomymi stycznymi w obu znalezionych punktach.

    Odpowiedź: f′(x)=ex(x2+2x−3)f'(x) = e^x (x^2 + 2x - 3). Maksimum lokalne f(−3)=6e−3f(-3) = 6e^{-3}, minimum lokalne f(1)=−2ef(1) = -2e.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Potęga razy sinus

Oblicz pochodną funkcji f(x)=xsin⁡xf(x) = x \sin x.

Przykład 2. Potęga razy logarytm

Oblicz pochodną funkcji f(x)=x3ln⁡xf(x) = x^3 \ln x.

Przykład 3. Sinus razy cosinus

Oblicz pochodną funkcji f(x)=sin⁡xcos⁡xf(x) = \sin x \cos x.

Przykład 4. Sprawdź wynik dwoma sposobami

Oblicz pochodną funkcji f(x)=x2⋅x3f(x) = x^2 \cdot x^3 wzorem na iloczyn i porównaj z pochodną potęgi.

Przykład 5. Styczna do wykresu iloczynu

Wyznacz równanie stycznej do wykresu funkcji f(x)=x exf(x) = x\,e^x w punkcie o odciętej x0=0x_0 = 0.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym mnożysz dwie funkcje zmiennej.

Przypadki szczególne

Każdy z nich wynika z tego samego wzoru dla konkretnych czynników.

Jeden czynnik jest stałą (c⋅f)′=0⋅f+c⋅f′=c⋅f′\displaystyle (c \cdot f)' = 0 \cdot f + c \cdot f' = c \cdot f'
Pochodna stałej to zero, więc pierwszy składnik znika. Zostaje pochodna iloczynu przez stałą.
Kwadrat funkcji (g⋅g)′=2g⋅g′\displaystyle (g \cdot g)' = 2g \cdot g'
Oba czynniki są takie same, więc składniki się sumują. Na przykład (sin⁡2x)′=2sin⁡xcos⁡x=sin⁡2x(\sin^2 x)' = 2\sin x \cos x = \sin 2x.
Trzy czynniki (fgh)′=f′gh+fg′h+fgh′\displaystyle (fgh)' = f'gh + fg'h + fgh'
Wzór stosujesz dwa razy. W każdym składniku pochodną dostaje dokładnie jeden czynnik, więc składników jest tyle, ile czynników.
Druga pochodna iloczynu (fg)′′=f′′g+2f′g′+fg′′\displaystyle (fg)'' = f''g + 2f'g' + fg''
Współczynniki 1, 2, 1 to wiersz trójkąta Pascala, tak jak we wzorze na kwadrat sumy. Kolejne pochodne iloczynu mają współczynniki z dalszych wierszy.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.