Pochodna funkcji tangens

Pochodna tangensa to 1/cos⁡2x1/\cos^2 x. Ta liczba nigdy nie spada poniżej 1, więc tangens rośnie na każdym przedziale swojej dziedziny, i to tym szybciej, im bliżej asymptoty.

(tg⁡x)′=1cos⁡2x(\operatorname{tg} x)' = \dfrac{1}{\cos^2 x}

ta sama pochodna inaczej

(tg⁡x)′=1+tg⁡2x(\operatorname{tg} x)' = 1 + \operatorname{tg}^2 x

liczba przy x

(tg⁡ax)′=acos⁡2ax(\operatorname{tg} ax)' = \dfrac{a}{\cos^2 ax}

dla porównania: cotangens

(ctg⁡x)′=−1sin⁡2x(\operatorname{ctg} x)' = -\dfrac{1}{\sin^2 x}
Kąt xx jest w radianach. Wzór działa wszędzie tam, gdzie istnieje tangens, czyli dla cos⁡x≠0\cos x \neq 0: wszystkie xx poza π2+kπ\tfrac{\pi}{2} + k\pi.

Skąd się bierze wzór na pochodną tangensa?

Tangens to iloraz sinusa i cosinusa. Licząc jego pochodną wzorem na pochodną ilorazu, dostajesz w liczniku jedynkę trygonometryczną. Pochodna cosinusa w mianowniku to −sin⁡x-\sin x, a przed nią we wzorze stoi minus, więc oba składniki licznika są dodatnie:

  1. (tg⁡x)′=cos⁡x⋅cos⁡x+sin⁡x⋅sin⁡xcos⁡2x\displaystyle (\operatorname{tg} x)' = \frac{\cos x \cdot \cos x + \sin x \cdot \sin x}{\cos^2 x}
  2. (tg⁡x)′=cos⁡2x+sin⁡2xcos⁡2x\displaystyle (\operatorname{tg} x)' = \frac{\cos^2 x + \sin^2 x}{\cos^2 x}
  3. (tg⁡x)′=1cos⁡2x\displaystyle (\operatorname{tg} x)' = \frac{1}{\cos^2 x}

Jeśli zamiast tego podzielisz każdy składnik licznika przez cos⁡2x\cos^2 x, dostaniesz drugą postać tego samego wyniku: 1+tg⁡2x1 + \operatorname{tg}^2 x. Na wykresie widać, co to oznacza: nachylenie w zerze to 1, a im bliżej asymptoty, tym stromiej.

1 −1 4
Każda kropka leży na wysokości równej nachyleniu stycznej nad nią: 1 w zerze, 43\tfrac{4}{3} w ±π6\pm\tfrac{\pi}{6} i 4 w ±π3\pm\tfrac{\pi}{3}. Żadna kropka nie leży poniżej 1, bo cos⁡2x≤1\cos^2 x \leq 1.

Jak liczyć pochodną funkcji z tangensem krok po kroku

Policzymy pochodną funkcji f(x)=tg⁡x−2xf(x) = \operatorname{tg} x - 2x i znajdziemy punkty z przedziału (−π2,π2)\left(-\tfrac{\pi}{2}, \tfrac{\pi}{2}\right), w których styczna do jej wykresu jest pozioma.

Funkcja f(x)=tg⁡x−2xf(x) = \operatorname{tg} x - 2x x∈(−π2,π2)x \in (-\tfrac{\pi}{2}, \tfrac{\pi}{2}) (tg⁡x)′=1/cos⁡2x(\operatorname{tg} x)' = 1/\cos^2 x f′(x)=1/cos⁡2x−2f'(x) = 1/\cos^2 x - 2
  1. Ustal dziedzinę

    Tangens istnieje tam, gdzie cosinus nie jest zerem. W przedziale z zadania cosinus jest dodatni, więc tangens istnieje w każdym jego punkcie.

    1. x∈(−π2,π2)\displaystyle x \in \left(-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}\right)
  2. Zastosuj wzór na pochodną tangensa

    Pod tangensem stoi samo xx, więc wystarczy podstawowy wzór.

    1. (tg⁡x)′=1cos⁡2x\displaystyle (\operatorname{tg} x)' = \frac{1}{\cos^2 x}

    tg⁡x\operatorname{tg} x Samo x pod tangensem

    Nasz składnik: tg⁡x\operatorname{tg} x

    1cos⁡2x\dfrac{1}{\cos^2 x}

    Podstawowy wzór. Jeśli w zadaniu wolisz tangensy, zapisz go jako 1+tg⁡2x1 + \operatorname{tg}^2 x.

    tg⁡ax\operatorname{tg} ax Liczba przy x

    acos⁡2ax\dfrac{a}{\cos^2 ax}

    Liczba spod tangensa trafia do licznika.

    Zobacz przykład 2

    tg⁡g(x)\operatorname{tg} g(x) Wyrażenie pod tangensem

    g′(x)cos⁡2g(x)\dfrac{g'(x)}{\cos^2 g(x)}

    Pochodna wyrażenia w liczniku, cosinus tego wyrażenia w mianowniku.

    Więcej: pochodna funkcji złożonej

  3. Złóż pochodną

    Pochodna 2x2x to 2. Wstaw obie pochodne na swoje miejsca.

    1. f′(x)=1cos⁡2x−2\displaystyle f'(x) = \frac{1}{\cos^2 x} - 2
  4. Znajdź punkty z poziomą styczną

    Styczna jest pozioma tam, gdzie pochodna jest równa zeru. W przedziale z zadania cosinus jest dodatni, więc wybierasz tylko dodatni pierwiastek.

    1. 1cos⁡2x=2⇒cos⁡2x=12\displaystyle \frac{1}{\cos^2 x} = 2 \quad \Rightarrow \quad \cos^2 x = \frac{1}{2}
    2. cos⁡x=22\displaystyle \cos x = \frac{\sqrt{2}}{2}
    3. x=−π4   lub   x=π4\displaystyle x = -\frac{\pi}{4} \;\text{ lub }\; x = \frac{\pi}{4}
    4. f(π4)=1−π2≈−0,57\displaystyle f\left(\frac{\pi}{4}\right) = 1 - \frac{\pi}{2} \approx -0{,}57
    5. f(−π4)=−1+π2≈0,57\displaystyle f\left(-\frac{\pi}{4}\right) = -1 + \frac{\pi}{2} \approx 0{,}57
    Wykres f(x)=tg⁡x−2xf(x) = \operatorname{tg} x - 2x i przerywane proste y≈0,57y \approx 0{,}57 oraz y≈−0,57y \approx -0{,}57, czyli poziome styczne w obu znalezionych punktach.

    Odpowiedź: f′(x)=1cos⁡2x−2f'(x) = \tfrac{1}{\cos^2 x} - 2, a styczna jest pozioma dla x=−π4x = -\tfrac{\pi}{4} i x=π4x = \tfrac{\pi}{4}.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Tangens obok innych składników

Oblicz pochodną funkcji f(x)=2tg⁡x+3x−sin⁡x+1f(x) = 2\operatorname{tg} x + 3x - \sin x + 1.

Przykład 2. Liczba przy x pod tangensem

Oblicz pochodną funkcji f(x)=tg⁡3xf(x) = \operatorname{tg} 3x.

Przykład 3. Styczna w punkcie π/4

Wyznacz równanie stycznej do wykresu funkcji f(x)=tg⁡xf(x) = \operatorname{tg} x w punkcie o odciętej x0=π4x_0 = \tfrac{\pi}{4}.

Przykład 4. Tangens do kwadratu

Oblicz pochodną funkcji f(x)=tg⁡2xf(x) = \operatorname{tg}^2 x.

Przykład 5. Styczna o zadanym nachyleniu

W których punktach przedziału (−π2,π2)\left(-\tfrac{\pi}{2}, \tfrac{\pi}{2}\right) styczna do wykresu funkcji f(x)=tg⁡xf(x) = \operatorname{tg} x ma współczynnik kierunkowy 4?

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z pochodną tangensa.

Przypadki szczególne

Te wzory wynikają z (tg⁡x)′=1cos⁡2x(\operatorname{tg} x)' = \tfrac{1}{\cos^2 x} i z pochodnej funkcji złożonej.

Postać z tangensem (tg⁡x)′=1+tg⁡2x\displaystyle (\operatorname{tg} x)' = 1 + \operatorname{tg}^2 x
Ten sam wynik zapisany inaczej. Przydaje się, gdy w zadaniu znasz wartość tangensa, a nie cosinusa: dla tg⁡x=3\operatorname{tg} x = 3 pochodna wynosi 10.
Najmniejsze nachylenie (tg⁡x)′≥1\displaystyle (\operatorname{tg} x)' \geq 1
Równość zachodzi w punktach x=kπx = k\pi, gdzie cos⁡2x=1\cos^2 x = 1. Wszędzie indziej wykres jest stromszy niż prosta y=xy = x.
Liczba przy x (tg⁡ax)′=acos⁡2ax\displaystyle (\operatorname{tg} ax)' = \frac{a}{\cos^2 ax}
Na przykład (tg⁡2x)′=2cos⁡22x(\operatorname{tg} 2x)' = \tfrac{2}{\cos^2 2x}. Rozwiązanie w przykładzie 2.
Wyrażenie pod tangensem (tg⁡g(x))′=g′(x)cos⁡2g(x)\displaystyle (\operatorname{tg} g(x))' = \frac{g'(x)}{\cos^2 g(x)}
Na przykład (tg⁡x2)′=2xcos⁡2x2(\operatorname{tg} x^2)' = \tfrac{2x}{\cos^2 x^2}. To pochodna funkcji złożonej.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.