Objętość bryły obrotowej

Gdy wykres funkcji obraca się wokół osi xx, powstaje bryła, której każdy przekrój jest kołem o promieniu f(x)f(x). Jej objętość to całka z pól tych kół.

V=π∫ab[f(x)]2 dxV = \pi \int_a^b [f(x)]^2 \, dx

pole przekroju

P(x)=π [f(x)]2P(x) = \pi\, [f(x)]^2

na przykład

π∫04(x)2 dx=8π\pi \int_0^4 (\sqrt{x})^2 \, dx = 8\pi

bryła z otworem

V=π∫ab(f2−g2) dxV = \pi \int_a^b \big(f^2 - g^2\big) \, dx
Wykres funkcji ff, ciągłej na przedziale [a; b][a;\, b], obraca się wokół osi xx. Promieniem przekroju w punkcie xx jest ∣f(x)∣|f(x)|, a pod całką stoi jego kwadrat.

Skąd się bierze ten wzór?

Pokrój bryłę prostopadle do osi xx na cienkie plastry. Każdy plaster to prawie walec: promień ma równy wartości funkcji, a wysokość równą grubości plastra Δx\Delta x. Objętość walca to pole podstawy razy wysokość:

  1. ΔV≈π [f(x)]2⋅Δx\Delta V \approx \pi\, [f(x)]^2 \cdot \Delta x

Im cieńsze plastry, tym lepiej walce wypełniają bryłę. Suma ich objętości przechodzi wtedy w całkę, tak samo jak suma prostokątów pod wykresem przechodzi w pole pod wykresem. Różnica jest jedna: zamiast wysokości f(x)f(x) sumujesz pola kół π[f(x)]2\pi [f(x)]^2.

Bryła z obrotu wykresu y=xy = \sqrt{x} na przedziale [0; 4][0;\, 4], zastąpiona czterema walcami o grubości Δx=1\Delta x = 1. Promieniem każdego walca jest wartość funkcji w środku jego odcinka. Gdy walców jest coraz więcej, ich suma dąży do π∫04x dx=8π\pi \int_0^4 x \, dx = 8\pi.

Jak obliczyć objętość bryły obrotowej krok po kroku

Obliczymy objętość bryły, która powstaje z obrotu wykresu funkcji f(x)=x+1f(x) = x + 1 dla x∈[0; 2]x \in [0;\, 2] wokół osi xx.

Zadanie V ⁣:  y=x+1,  x∈[0; 2]V\colon\; y = x + 1,\; x \in [0;\, 2] r(x)=x+1r(x) = x + 1 r2=x2+2x+1r^2 = x^2 + 2x + 1 ∫02r2 dx=263\int_0^2 r^2\,dx = \tfrac{26}{3}
  1. Ustal promień i granice całkowania

    Przekrój bryły w punkcie xx to koło o promieniu f(x)f(x). Granice całkowania to końce przedziału, na którym obracasz wykres.

    1. r(x)=f(x)=x+1r(x) = f(x) = x + 1
    2. a=0,b=2a = 0, \quad b = 2
    Obrót prostej y=x+1y = x + 1 daje stożek ścięty. Krążek w punkcie xx ma promień f(x)=x+1f(x) = x + 1 i grubość dxdx, więc jego objętość to π(x+1)2 dx\pi (x + 1)^2 \, dx.

    Zanim zaczniesz liczyć, sprawdź, jak wygląda obracany obszar. Od tego zależy, której wersji wzoru użyjesz.

    g(x)=0g(x) = 0 Obszar przylega do osi x

    Nasza bryła: r=x+1r = x + 1

    Przekrój jest pełnym kołem o promieniu f(x)f(x), więc wystarczy wzór z ramki.

    f≥g≥0f \ge g \ge 0 Obszar między dwoma wykresami

    V=π∫ab(f2−g2) dxV = \pi \int_a^b \big(f^2 - g^2\big) \, dx

    Przekrój jest pierścieniem, a bryła ma w środku otwór.

    Więcej: przykład 4

    x=g(y)x = g(y) Obrót wokół osi y

    V=π∫cd[g(y)]2 dyV = \pi \int_c^d [g(y)]^2 \, dy

    Promień mierzysz poziomo, więc całkujesz po yy.

    Więcej: przykład 5

  2. Podnieś promień do kwadratu

    Pod całką stoi pole koła bez π\pi, czyli kwadrat promienia. Rozpisz go ze wzoru skróconego mnożenia, zanim zaczniesz całkować.

    1. [f(x)]2=(x+1)2[f(x)]^2 = (x + 1)^2
    2. [f(x)]2=x2+2x+1[f(x)]^2 = x^2 + 2x + 1
  3. Policz całkę z kwadratu promienia

    Znajdź funkcję pierwotną wyraz po wyrazie i wstaw granice zgodnie z twierdzeniem Newtona-Leibniza.

    1. F(x)=x33+x2+x\displaystyle F(x) = \frac{x^3}{3} + x^2 + x
    2. F(2)=83+4+2=263,F(0)=0\displaystyle F(2) = \frac{8}{3} + 4 + 2 = \frac{26}{3}, \quad F(0) = 0
    3. ∫02(x2+2x+1) dx=263\displaystyle \int_0^2 (x^2 + 2x + 1) \, dx = \frac{26}{3}
  4. Pomnóż przez π i podaj objętość

    Wynik całki pomnóż przez π\pi. Zostaw go w tej postaci, a przybliżenie podaj tylko wtedy, gdy zadanie o nie prosi.

    1. V=π⋅263=26π3≈27,23\displaystyle V = \pi \cdot \frac{26}{3} = \frac{26\pi}{3} \approx 27{,}23
    Ta sama bryła jako stożek ścięty: podstawy o promieniach r=1r = 1 i R=3R = 3, wysokość h=2h = 2.

    Odpowiedź: V=26π3≈27,23V = \tfrac{26\pi}{3} \approx 27{,}23.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Stożek z obrotu prostej

Oblicz objętość bryły powstałej z obrotu wykresu f(x)=x2f(x) = \tfrac{x}{2} dla x∈[0; 6]x \in [0;\, 6] wokół osi xx.

Przykład 2. Paraboloida

Oblicz objętość bryły powstałej z obrotu wykresu f(x)=xf(x) = \sqrt{x} dla x∈[0; 4]x \in [0;\, 4] wokół osi xx.

Przykład 3. Kula z obrotu półokręgu

Oblicz objętość bryły powstałej z obrotu wykresu f(x)=4−x2f(x) = \sqrt{4 - x^2} dla x∈[−2; 2]x \in [-2;\, 2] wokół osi xx.

Przykład 4. Bryła z otworem

Obszar między wykresami y=xy = x i y=x2y = x^2 dla x∈[0; 1]x \in [0;\, 1] obraca się wokół osi xx. Oblicz objętość powstałej bryły.

Przykład 5. Obrót wokół osi y

Obszar między parabolą y=x2y = x^2 dla x≥0x \ge 0, osią yy i prostą y=4y = 4 obraca się wokół osi yy. Oblicz objętość powstałej bryły.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z objętością bryły obrotowej.

Przypadki szczególne

Z tego wzoru wychodzą wzory na objętość brył znanych ze stereometrii.

Walec f(x)=r  ⇒  V=πr2h\displaystyle f(x) = r \;\Rightarrow\; V = \pi r^2 h
Obrót poziomej prostej na przedziale [0; h][0;\, h] daje walec, bo wszystkie przekroje mają ten sam promień.
Stożek f(x)=rh x  ⇒  V=13πr2h\displaystyle f(x) = \tfrac{r}{h}\,x \;\Rightarrow\; V = \tfrac{1}{3}\pi r^2 h
Prosta przez początek układu daje stożek z wierzchołkiem w punkcie (0,0)(0, 0), jak w przykładzie 1.
Kula f(x)=r2−x2  ⇒  V=43πr3\displaystyle f(x) = \sqrt{r^2 - x^2} \;\Rightarrow\; V = \tfrac{4}{3}\pi r^3
Górny półokrąg obrócony na przedziale [−r; r][-r;\, r] daje kulę, jak w przykładzie 3.
Wykres pod osią x (−f)2=f2\displaystyle (-f)^2 = f^2
Kwadrat usuwa znak, więc wykres pod osią daje tę samą bryłę co jego odbicie nad osią. Nie musisz dzielić przedziału w miejscach zerowych.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.