Monotoniczność funkcji (malejąca)

Gdy pochodna jest ujemna na całym przedziale, funkcja na tym przedziale maleje. Przedziały spadku znajdziesz więc, rozwiązując nierówność f′(x)<0f'(x) \lt 0.

f′(x)<0  ⇒  f malejef'(x) \lt 0 \;\Rightarrow\; f \text{ maleje}

na przykład

(e−x)′=−e−x<0(e^{-x})' = -e^{-x} \lt 0

funkcja rosnąca

f′(x)>0  ⇒  f rosˊnief'(x) \gt 0 \;\Rightarrow\; f \text{ rośnie}

funkcja stała

f′(x)=0  ⇒  f stałaf'(x) = 0 \;\Rightarrow\; f \text{ stała}
Nierówność musi zachodzić dla każdego xx z przedziału (a; b)(a;\, b), a ff musi mieć na nim pochodną. Wtedy ff maleje na (a; b)(a;\, b).

Dlaczego ujemna pochodna oznacza spadek?

Pochodna to nachylenie stycznej. Gdy jest ujemna, styczna idzie w dół, a wykres razem z nią. Jeśli tak jest w każdym punkcie przedziału, wykres nigdzie nie wznosi się, więc dla x1<x2x_1 \lt x_2 zawsze f(x1)>f(x2)f(x_1) \gt f(x_2).

Na wykresie poniżej funkcja maleje dokładnie tam, gdzie przerywany wykres jej pochodnej leży pod osią:

Funkcja f(x)=x3−3xf(x) = x^3 - 3x i przerywana pochodna f′(x)=3x2−3f'(x) = 3x^2 - 3. Na zaznaczonym przedziale f′<0f' \lt 0 i wykres ff idzie w dół.

Jak wyznaczyć przedział, w którym funkcja maleje

Wyznaczymy przedział, w którym funkcja f(x)=x3−6x2+9x+1f(x) = x^3 - 6x^2 + 9x + 1 jest malejąca.

Funkcja f(x)=x3−6x2+9x+1f(x) = x^3 - 6x^2 + 9x + 1 f′(x)=3(x−1)(x−3)f'(x) = 3(x - 1)(x - 3) x=1,  x=3x = 1,\; x = 3 f′<0 dla 1<x<3f' \lt 0 \text{ dla } 1 \lt x \lt 3
  1. Policz pochodną

    Różniczkuj wyraz po wyrazie, a potem wyłącz 3 i rozłóż trójmian. Postać iloczynowa ułatwi badanie znaku.

    1. f′(x)=3x2−12x+9f'(x) = 3x^2 - 12x + 9
    2. f′(x)=3(x−1)(x−3)f'(x) = 3(x - 1)(x - 3)
  2. Znajdź miejsca zerowe pochodnej

    Z postaci iloczynowej odczytasz je od razu. Te punkty dzielą oś na przedziały, w których pochodna ma stały znak.

    1. x=1   lub   x=3x = 1 \;\text{ lub }\; x = 3
  3. Rozwiąż nierówność f′(x) < 0

    Pochodna to parabola o ramionach w górę i miejscach zerowych 1 i 3. Jest ujemna między pierwiastkami.

    1. 3(x−1)(x−3)<03(x - 1)(x - 3) \lt 0
    2. 1<x<31 \lt x \lt 3

    f′(x)<0f'(x) \lt 0 Pochodna ujemna

    Nasz przedział: 1<x<31 \lt x \lt 3

    f malejef \text{ maleje}

    Wykres idzie w dół.

    f′(x)>0f'(x) \gt 0 Pochodna dodatnia

    f rosˊnief \text{ rośnie}

    Tak jest dla x<1x \lt 1 i dla x>3x \gt 3.

    Więcej: funkcja rosnąca

    f′(x)=0f'(x) = 0 Pochodna równa zeru na przedziale

    f stałaf \text{ stała}

    Zero w pojedynczym punkcie nie psuje spadku.

    Więcej: przykład 6

  4. Zapisz przedział spadku

    Końce 1 i 3 możesz dołączyć, bo pochodna zeruje się w nich tylko w pojedynczych punktach. Na tym przedziale wartość spada od f(1)=5f(1) = 5 do f(3)=1f(3) = 1.

    1. f maleje na ⟨1; 3⟩f \text{ maleje na } \langle 1;\, 3\rangle
    Wykres f(x)=x3−6x2+9x+1f(x) = x^3 - 6x^2 + 9x + 1. Na zaznaczonym przedziale od 1 do 3 funkcja maleje.

    Odpowiedź: funkcja maleje na ⟨1; 3⟩\langle 1;\, 3\rangle.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Funkcja kwadratowa

Wyznacz przedział, w którym funkcja f(x)=−x2+6x−4f(x) = -x^2 + 6x - 4 jest malejąca.

Przykład 2. Wielomian trzeciego stopnia

Wyznacz przedział spadku funkcji f(x)=2x3+3x2−12x+1f(x) = 2x^3 + 3x^2 - 12x + 1.

Przykład 3. Funkcja wykładnicza

Wykaż, że funkcja f(x)=e−xf(x) = e^{-x} jest malejąca na całej osi.

Przykład 4. Funkcja z przerwą w dziedzinie

Na jakich przedziałach funkcja f(x)=1xf(x) = \tfrac{1}{x} jest malejąca?

Przykład 5. Cosinus na przedziale

Na jakim przedziale w ⟨0; 2π⟩\langle 0;\, 2\pi\rangle funkcja f(x)=cos⁡xf(x) = \cos x maleje?

Przykład 6. Spadek mimo zera pochodnej

Zbadaj monotoniczność funkcji f(x)=−x3f(x) = -x^3.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym badasz monotoniczność funkcji.

Przypadki szczególne

W tych sytuacjach znak pochodnej trzeba czytać uważnie.

Zero pochodnej w jednym punkcie f(x)=−x3,  f′(0)=0\displaystyle f(x) = -x^3, \; f'(0) = 0
Funkcja maleje na całej osi. Pojedyncze zero pochodnej nie zatrzymuje spadku, o ile f′f' nie jest dodatnia na żadnym przedziale.
Funkcja malejąca w całej dziedzinie f′(x)<0 dla x∈D\displaystyle f'(x) \lt 0 \text{ dla } x \in D
Taka funkcja jest różnowartościowa. Przykłady: e−xe^{-x}, log⁡1/2x\log_{1/2} x na (0; +∞)(0;\, +\infty), −x3−x-x^3 - x.
Pochodna niedodatnia f′(x)≤0\displaystyle f'(x) \le 0
Wtedy funkcja jest nierosnąca: może maleć albo stać w miejscu. Funkcja stała ma f′=0f' = 0 i nie jest malejąca.
Przerwa w dziedzinie f(x)=1x\displaystyle f(x) = \tfrac{1}{x}
Funkcja maleje na (−∞; 0)(-\infty;\, 0) i na (0; +∞)(0;\, +\infty), ale nie na ich sumie: f(−1)=−1<f(1)=1f(-1) = -1 \lt f(1) = 1. Tak rozwiązuje się przykład 4.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.