Całka oznaczona – addytywność

Przedział całkowania możesz podzielić na części i policzyć całkę na każdej z nich osobno. Suma tych całek to całka na całym przedziale.

∫abf(x) dx+∫bcf(x) dx=∫acf(x) dx\int_a^b f(x) \, dx + \int_b^c f(x) \, dx = \int_a^c f(x) \, dx

na przykład

∫01x dx+∫12x dx=2\int_0^1 x \, dx + \int_1^2 x \, dx = 2

brakujący kawałek

∫bcf=∫acf−∫abf\int_b^c f = \int_a^c f - \int_a^b f

wartość bezwzględna

∫−11∣x∣ dx=12+12\int_{-1}^{1} |x| \, dx = \tfrac{1}{2} + \tfrac{1}{2}
ff jest funkcją ciągłą, a bb to punkt podziału. Wzór działa dla dowolnych aa, bb, cc, także gdy bb leży poza przedziałem od aa do cc.

Dlaczego całki na częściach się dodają?

Prosta x=bx = b tnie obszar pod wykresem na dwa kawałki. Pole całego obszaru to suma pól kawałków, tak jak przy każdej figurze pociętej na części.

1 2 3 4 x y
Pod y=4−x2y = 4 - x^2 na przedziale [0; 2][0;\, 2] leży pole 163\tfrac{16}{3}. Prosta x=1x = 1 dzieli je na 113\tfrac{11}{3} i 53\tfrac{5}{3}.

Z twierdzenia Newtona-Leibniza wynika to w jednej linijce. Wartość F(b)F(b) pojawia się raz z plusem, raz z minusem i się skraca:

  1. [F(b)−F(a)]+[F(c)−F(b)]\big[F(b) - F(a)\big] + \big[F(c) - F(b)\big]
  2. =F(c)−F(a)= F(c) - F(a)

Jak liczyć całkę z funkcji określonej przedziałami

Obliczymy całkę ∫03f(x) dx\int_0^3 f(x) \, dx z funkcji, która ma inny wzór po każdej stronie punktu 2:

  1. f(x)={xdla x≤24−xdla x>2f(x) = \begin{cases} x & \text{dla } x \le 2 \\ 4 - x & \text{dla } x > 2 \end{cases}
Zadanie ∫03f(x) dx\int_0^3 f(x) \, dx b=2b = 2 ∫02x dx+∫23(4−x) dx\int_0^2 x\,dx + \int_2^3 (4 - x)\,dx 2,  322,\; \tfrac{3}{2}
  1. Znajdź punkt podziału

    Przedział dzielisz tam, gdzie funkcja zmienia wzór. Tu jest to x=2x = 2, a ten punkt leży w przedziale [0; 3][0;\, 3].

    1. b=2b = 2

    f ma dwa wzoryf \text{ ma dwa wzory} Funkcja określona przedziałami

    Nasz punkt: b=2b = 2

    b=zmiana wzorub = \text{zmiana wzoru}

    Na każdej części całkujesz jej własny wzór.

    ∣f(x)∣|f(x)| Wartość bezwzględna

    f(b)=0f(b) = 0

    Dzielisz w miejscach zerowych ff, bo tam zmienia się znak pod modułem.

    Więcej: przykład 1

    P pod osiąP \text{ pod osią} Pole, gdy funkcja zmienia znak

    P=∫ab∣f∣ dxP = \int_a^b |f| \, dx

    Dzielisz w miejscach zerowych, a całki pod osią bierzesz z minusem.

    Więcej: przykład 2

  2. Rozbij całkę na dwie

    Górna granica pierwszej całki i dolna granica drugiej to ten sam punkt podziału. Pod każdą całką wpisz wzór, który obowiązuje na tej części.

    1. ∫03f(x) dx\displaystyle \int_0^3 f(x) \, dx
    2. =∫02x dx+∫23(4−x) dx\displaystyle = \int_0^2 x \, dx + \int_2^3 (4 - x) \, dx
  3. Policz całkę na każdej części

    Każda część to zwykła całka oznaczona. Licz je osobno, każdą przez jej własną funkcję pierwotną.

    1. ∫02x dx=[x22]02=2\displaystyle \int_0^2 x \, dx = \Big[\frac{x^2}{2}\Big]_0^2 = 2
    2. ∫23(4−x) dx=[4x−x22]23\displaystyle \int_2^3 (4 - x) \, dx = \Big[4x - \frac{x^2}{2}\Big]_2^3
    3. =152−6=32\displaystyle = \frac{15}{2} - 6 = \frac{3}{2}
  4. Dodaj wyniki

    Całka na całym przedziale to suma całek na częściach.

    1. ∫03f(x) dx=2+32=72\displaystyle \int_0^3 f(x) \, dx = 2 + \frac{3}{2} = \frac{7}{2}
    Wykres ff z wyróżnioną częścią nad przedziałem [0; 3][0;\, 3]. Do punktu 2 to prosta y=xy = x, dalej y=4−xy = 4 - x.

    Odpowiedź: ∫03f(x) dx=72\int_0^3 f(x) \, dx = \tfrac{7}{2}.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Wartość bezwzględna

Oblicz całkę ∫−12∣x∣ dx\int_{-1}^{2} |x| \, dx.

Przykład 2. Pole pod sinusem na pełnym okresie

Oblicz pole między wykresem y=sin⁡xy = \sin x a osią xx na przedziale [0; 2π][0;\, 2\pi].

Przykład 3. Całki dane bez wzoru funkcji

Wiadomo, że ∫02f(x) dx=3\int_0^2 f(x) \, dx = 3 i ∫25f(x) dx=7\int_2^5 f(x) \, dx = 7. Oblicz ∫05f(x) dx\int_0^5 f(x) \, dx.

Przykład 4. Brakujący kawałek

Wiadomo, że ∫05f(x) dx=12\int_0^5 f(x) \, dx = 12 i ∫03f(x) dx=7\int_0^3 f(x) \, dx = 7. Oblicz ∫35f(x) dx\int_3^5 f(x) \, dx.

Przykład 5. Punkt podziału poza przedziałem

Wiadomo, że ∫05f(x) dx=12\int_0^5 f(x) \, dx = 12 i ∫25f(x) dx=4\int_2^5 f(x) \, dx = 4. Oblicz ∫02f(x) dx\int_0^2 f(x) \, dx.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym dzielisz przedział całkowania.

Przypadki szczególne

Te odmiany wzoru spotkasz w zadaniach najczęściej.

Więcej punktów podziału ∫abf+∫bcf+∫cdf\displaystyle \textstyle\int_a^b f + \int_b^c f + \int_c^d f
Ta suma to ∫adf dx\int_a^d f \, dx. Wszystkie wartości funkcji pierwotnej w punktach pośrednich się skracają. Przydaje się przy funkcjach z kilkoma modułami.
Punkt podziału poza przedziałem ∫02f=∫05f+∫52f\displaystyle \int_0^2 f = \int_0^5 f + \int_5^2 f
Punkt bb nie musi leżeć między aa i cc. Całka z odwróconymi granicami ma przeciwny znak, więc wynik się zgadza. Tak rozwiązuje się przykład 5.
Całka z wartości bezwzględnej ∫ab∣f∣ dx\displaystyle \int_a^b |f| \, dx
Podziel przedział w miejscach zerowych ff i dodaj wartości bezwzględne całek na częściach. Na przykład ∫02π∣sin⁡x∣ dx=2+2=4\int_0^{2\pi} |\sin x| \, dx = 2 + 2 = 4.
Funkcja parzysta na przedziale symetrycznym ∫−aaf dx=2∫0af dx\displaystyle \int_{-a}^{a} f \, dx = 2\int_0^a f \, dx
Gdy f(−x)=f(x)f(-x) = f(x), obie połowy mają to samo pole. Na przykład ∫−11∣x∣ dx=2⋅12=1\int_{-1}^{1} |x| \, dx = 2 \cdot \tfrac{1}{2} = 1.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.