Twierdzenie o siecznej i stycznej

Z punktu poza okręgiem poprowadź styczną i sieczną. Kwadrat odcinka stycznej jest równy iloczynowi odległości tego punktu od obu punktów, w których sieczna przecina okrąg.

∣PT∣2=∣PA∣⋅∣PB∣|PT|^2 = |PA| \cdot |PB|

dwie sieczne z jednego punktu

∣PA∣⋅∣PB∣=∣PC∣⋅∣PD∣|PA| \cdot |PB| = |PC| \cdot |PD|

przez środek i promień

∣PT∣2=∣PO∣2−r2|PT|^2 = |PO|^2 - r^2

cięciwy przez punkt wewnątrz

∣AP∣⋅∣PB∣=∣CP∣⋅∣PD∣|AP| \cdot |PB| = |CP| \cdot |PD|
PP to punkt poza okręgiem o środku OO i promieniu rr, a TT to punkt, w którym styczna z PP dotyka okręgu. Sieczna z PP przecina okrąg w punktach AA (bliżej PP) i BB. Obie odległości mierzy się od punktu PP.

Co mówi twierdzenie o siecznej i stycznej?

Styczna dotyka okręgu w jednym punkcie TT, a sieczna przecina go w dwóch: bliższym AA i dalszym BB. Twierdzenie łączy trzy odległości od punktu PP: kwadrat ∣PT∣|PT| to iloczyn ∣PA∣|PA| i ∣PB∣|PB|.

Iloczyn ∣PA∣⋅∣PB∣|PA| \cdot |PB| nie zależy od tego, jak poprowadzisz sieczną. Dla każdej siecznej z punktu PP wychodzi ta sama liczba, równa ∣PT∣2|PT|^2. Nazywa się ją potęgą punktu PP względem okręgu.

Rysunek jest w skali: ∣PA∣=4|PA| = 4, ∣PB∣=4+5=9|PB| = 4 + 5 = 9, a styczna ma 4⋅9=6\sqrt{4 \cdot 9} = 6.

Skąd się bierze to twierdzenie?

Połącz punkt TT z AA i z BB. Trójkąty PTAPTA i PBTPBT mają wspólny kąt przy PP. Kąt PTAPTA leży między styczną a cięciwą TATA, więc z twierdzenia o kącie między styczną a cięciwą jest równy kątowi wpisanemu PBTPBT.

Dwie pary równych kątów, więc trójkąty PTAPTA i PBTPBT są podobne. Mniejszy jest ciemniejszy.

Z podobieństwa stosunki odpowiadających sobie boków są równe:

  1. ∣PT∣∣PA∣=∣PB∣∣PT∣  ⇒  ∣PT∣2=∣PA∣⋅∣PB∣\displaystyle \frac{|PT|}{|PA|} = \frac{|PB|}{|PT|} \;\Rightarrow\; |PT|^2 = |PA| \cdot |PB|

Jak obliczyć odcinek stycznej krok po kroku

Z punktu PP poprowadzono styczną do okręgu, dotykającą go w punkcie TT, oraz sieczną, która przecina okrąg w punktach AA i BB. Wiadomo, że ∣PA∣=4|PA| = 4 i ∣AB∣=5|AB| = 5. Oblicz ∣PT∣|PT|. Druga sieczna z punktu PP przechodzi przez środek okręgu i przecina go w punktach CC i DD, przy czym ∣PC∣=3|PC| = 3. Oblicz ∣PD∣|PD| i promień okręgu.

Dane ∣PA∣=4, ∣AB∣=5, ∣PC∣=3|PA| = 4,\ |AB| = 5,\ |PC| = 3 ∣PB∣=9|PB| = 9 ∣PT∣2=36|PT|^2 = 36 ∣PT∣=6|PT| = 6 ∣PD∣=12|PD| = 12
  1. Oblicz odległość do dalszego punktu

    We wzorze obie odległości mierzy się od punktu PP. Zadanie podaje cięciwę ABAB, więc dodaj ją do ∣PA∣|PA|.

    1. ∣PB∣=∣PA∣+∣AB∣|PB| = |PA| + |AB|
    2. ∣PB∣=4+5=9|PB| = 4 + 5 = 9
    Sieczna od PP do BB składa się z odcinka 4 przed okręgiem i cięciwy 5.
  2. Wybierz wzór i pomnóż odcinki

    Z punktu PP wychodzą styczna i sieczna, a sam punkt leży poza okręgiem. To dokładnie sytuacja z twierdzenia.

    styczna i sieczna\text{styczna i sieczna} P poza okręgiem

    Nasz wzór: ∣PT∣2=∣PA∣⋅∣PB∣|PT|^2 = |PA| \cdot |PB|

    Kwadrat stycznej równa się iloczynowi odcinków siecznej.

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 3

    dwie sieczne\text{dwie sieczne} P poza okręgiem

    Iloczyny odcinków obu siecznych są równe: ∣PA∣⋅∣PB∣=∣PC∣⋅∣PD∣|PA| \cdot |PB| = |PC| \cdot |PD|.

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 4

    dwie cięciwy\text{dwie cięciwy} P wewnątrz okręgu

    Iloczyny kawałków obu cięciw są równe: ∣AP∣⋅∣PB∣=∣CP∣⋅∣PD∣|AP| \cdot |PB| = |CP| \cdot |PD|.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 5

    1. ∣PT∣2=∣PA∣⋅∣PB∣=4⋅9=36|PT|^2 = |PA| \cdot |PB| = 4 \cdot 9 = 36
  3. Wyciągnij pierwiastek

    Iloczyn to kwadrat odcinka stycznej. Długość jest dodatnia, więc bierzesz dodatni pierwiastek.

    1. ∣PT∣=36=6|PT| = \sqrt{36} = 6
    Trójkąty PTAPTA i PBTPBT są podobne w skali 6:4=1,56 : 4 = 1{,}5.
  4. Użyj tej samej potęgi dla drugiej siecznej

    Iloczyn odcinków jest taki sam dla każdej siecznej z punktu PP, więc także dla siecznej przez CC i DD.

    1. ∣PC∣⋅∣PD∣=36|PC| \cdot |PD| = 36
    2. ∣PD∣=36:3=12|PD| = 36 : 3 = 12
    3. ∣CD∣=12−3=9|CD| = 12 - 3 = 9
    4. r=9:2=4,5r = 9 : 2 = 4{,}5
    Druga sieczna przechodzi przez środek, więc CDCD jest średnicą. Rysunek jest w skali.

    Odpowiedź: ∣PT∣=6|PT| = 6, ∣PD∣=12|PD| = 12, a promień okręgu ma 4,54{,}5.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Styczna z odcinków siecznej

Sieczna z punktu PP przecina okrąg w punktach AA i BB, przy czym ∣PA∣=2|PA| = 2 i ∣PB∣=8|PB| = 8. Oblicz długość odcinka stycznej z PP.

Przykład 2. Odcinek siecznej ze stycznej

Odcinek stycznej ma 10 cm, a bliższy punkt siecznej leży 5 cm od punktu PP. Oblicz ∣PB∣|PB| i długość cięciwy ABAB.

Przykład 3. Wynik z pierwiastkiem

Sieczna z punktu PP wyznacza ∣PA∣=3|PA| = 3 i cięciwę ∣AB∣=5|AB| = 5. Oblicz długość odcinka stycznej z PP.

Przykład 4. Nieznany odcinek przed okręgiem

Odcinek stycznej z punktu PP ma 6, a sieczna z PP wycina w okręgu cięciwę długości 5. Jak daleko od PP sieczna wchodzi w okrąg?

Przykład 5. Cięciwy przecinające się w okręgu

Cięciwy ABAB i CDCD przecinają się w punkcie PP wewnątrz okręgu. Wiadomo, że ∣AP∣=3|AP| = 3, ∣PB∣=8|PB| = 8 i ∣CP∣=4|CP| = 4. Oblicz ∣PD∣|PD|.

Przykład 6. Styczna z odległości od środka

Punkt PP leży 13 jednostek od środka okręgu o promieniu 5. Oblicz długość odcinka stycznej z PP.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z sieczną i styczną.

Przypadki szczególne

Ten sam iloczyn pojawia się w kilku sytuacjach.

Sieczna przez środek (∣PO∣−r)(∣PO∣+r)=∣PO∣2−r2\displaystyle (|PO| - r)(|PO| + r) = |PO|^2 - r^2
Sieczna przez środek przecina okrąg w odległościach ∣PO∣−r|PO| - r i ∣PO∣+r|PO| + r. Ich iloczyn to wzór z twierdzenia Pitagorasa, jak w przykładzie 6.
Styczna jako szczególna sieczna A=B=T\displaystyle A = B = T
Gdy sieczna obraca się w stronę stycznej, punkty AA i BB zbliżają się do siebie i w końcu spotykają w punkcie TT. Iloczyn ∣PA∣⋅∣PB∣|PA| \cdot |PB| zamienia się wtedy w ∣PT∣2|PT|^2.
Punkt wewnątrz okręgu ∣AP∣⋅∣PB∣=∣CP∣⋅∣PD∣\displaystyle |AP| \cdot |PB| = |CP| \cdot |PD|
Z punktu wewnątrz nie ma stycznej, ale iloczyny kawałków każdej cięciwy przez ten punkt są równe, jak w przykładzie 5.
Punkt na okręgu ∣PT∣=0\displaystyle |PT| = 0
Gdy PP leży na okręgu, jest jednym z punktów przecięcia, a iloczyn wynosi zero.

Gdzie jeszcze przydaje się to twierdzenie

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.