Kąt między styczną a cięciwą

Styczna i cięciwa wychodzące z jednego punktu okręgu tworzą kąt, który jest połową łuku leżącego w jego wnętrzu. Działa tu ta sama połowa co w kącie wpisanym.

α=12β\alpha = \frac{1}{2}\beta

kąt wpisany na tym samym łuku

γ=α\gamma = \alpha

kąt po drugiej stronie cięciwy

δ=180∘−α\delta = 180^\circ - \alpha

promień do punktu styczności

OA⊥tOA \perp t
α\alpha to kąt między styczną tt w punkcie AA a cięciwą ABAB. β\beta to kąt środkowy oparty na łuku ABAB, który leży we wnętrzu kąta α\alpha, czyli między styczną a cięciwą.

Czym jest kąt między styczną a cięciwą?

Wierzchołek tego kąta leży na okręgu, w punkcie styczności AA. Jedno ramię to styczna, czyli prosta, która dotyka okręgu tylko w punkcie AA, a drugie to cięciwa ABAB. Między ramionami leży łuk ABAB.

Kąt jest połową kąta środkowego opartego na tym łuku, tak jak kąt wpisany. Dlatego równa się każdemu kątowi wpisanemu, który opiera się na tym samym łuku. Wierzchołek takiego kąta leży po drugiej stronie cięciwy.

Kąt α\alpha przy stycznej i kąt wpisany γ\gamma przy CC opierają się na tym samym niebieskim łuku, więc są równe.

Skąd się bierze to twierdzenie?

Dorysuj promienie OAOA i OBOB. Promień do punktu styczności jest prostopadły do stycznej, więc kąt OABOAB to 90∘−α90^\circ - \alpha. Trójkąt AOBAOB jest równoramienny, bo dwa jego boki to promienie, więc kąt przy BB też ma 90∘−α90^\circ - \alpha.

Kąty przy podstawie ABAB mają po 90∘−α90^\circ - \alpha, a na kąt przy OO zostaje 2α2\alpha.
  1. β=180∘−2(90∘−α)=2α\beta = 180^\circ - 2(90^\circ - \alpha) = 2\alpha

Kąt środkowy jest więc dwa razy większy od kąta między styczną a cięciwą.

Jak obliczyć kąty przy stycznej i cięciwie krok po kroku

Prosta tt jest styczna do okręgu o środku OO w punkcie AA. Cięciwa ABAB tworzy ze styczną kąt ostry 50∘50^\circ. Punkt CC leży na dłuższym łuku ABAB. Oblicz kąty AOBAOB, ACBACB i OABOAB.

Zadanie ∠(t,AB)=50∘, C na dłuz˙szym łuku\angle(t, AB) = 50^\circ,\ C \text{ na dłuższym łuku} β=100∘\beta = 100^\circ ∠ACB=50∘\angle ACB = 50^\circ ∠OAB=40∘\angle OAB = 40^\circ
  1. Znajdź łuk we wnętrzu kąta

    Cięciwa ABAB dzieli okrąg na dwa łuki. Kąt 50∘50^\circ obejmuje ten z nich, który leży między styczną a cięciwą. Przy kącie ostrym to krótszy łuk.

    Niebieski łuk leży we wnętrzu kąta 50∘50^\circ. Na nim opiera się ten kąt.
  2. Oblicz kąt środkowy

    Kąt środkowy oparty na tym łuku jest dwa razy większy od kąta między styczną a cięciwą.

    1. ∠AOB=2⋅50∘=100∘\angle AOB = 2 \cdot 50^\circ = 100^\circ
    Kąt środkowy przy OO i kąt przy stycznej opierają się na tym samym niebieskim łuku.
  3. Oblicz kąt wpisany

    Kąt ACBACB to kąt wpisany. To, czy opiera się na tym samym łuku co kąt przy stycznej, zależy od położenia punktu CC.

    γ=α\gamma = \alpha C na dłuższym łuku

    Nasz kąt: α=50∘\alpha = 50^\circ

    Kąt opiera się na krótszym łuku, tym samym co kąt przy stycznej.

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 3

    γ=180∘−α\gamma = 180^\circ - \alpha C na krótszym łuku

    Kąt opiera się na dłuższym łuku, więc jest rozwarty.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 4

    α=90∘\alpha = 90^\circ AB jest średnicą

    Oba łuki to półokręgi, a każdy kąt wpisany na ABAB jest prosty.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 5

    1. ∠ACB=12⋅100∘=50∘\angle ACB = \tfrac{1}{2} \cdot 100^\circ = 50^\circ
    Kąt przy stycznej i kąt wpisany przy CC mają po 50∘50^\circ.
  4. Oblicz kąt między promieniem a cięciwą

    Promień OAOA jest prostopadły do stycznej. Kąt prosty między nimi dzieli cięciwa ABAB: z jednej strony jest kąt 50∘50^\circ, z drugiej szukany kąt OABOAB.

    1. ∠OAB=90∘−50∘=40∘\angle OAB = 90^\circ - 50^\circ = 40^\circ
    Kąt prosty przy AA to 40∘+50∘40^\circ + 50^\circ. Trójkąt AOBAOB ma kąty 40∘40^\circ, 40∘40^\circ i 100∘100^\circ.

    Odpowiedź: ∠AOB=100∘\angle AOB = 100^\circ, ∠ACB=50∘\angle ACB = 50^\circ, ∠OAB=40∘\angle OAB = 40^\circ.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Kąt ze znanego łuku

Cięciwa ABAB odcina łuk 120∘120^\circ. W punkcie AA poprowadzono styczną. Oblicz kąt ostry między styczną a cięciwą.

Przykład 2. Łuk ze znanego kąta

Styczna w punkcie AA tworzy z cięciwą ABAB kąt 35∘35^\circ. Oblicz łuk ABAB leżący we wnętrzu tego kąta.

Przykład 3. Kąt przy stycznej z kąta wpisanego

Punkty AA, BB, CC leżą na okręgu i ∠ACB=42∘\angle ACB = 42^\circ. W punkcie AA poprowadzono styczną. Oblicz oba kąty między styczną a cięciwą ABAB.

Przykład 4. Wierzchołek na krótszym łuku

Styczna w punkcie AA tworzy z cięciwą ABAB kąt ostry 50∘50^\circ. Punkt DD leży na krótszym łuku ABAB. Oblicz kąt ADBADB.

Przykład 5. Styczna i średnica

Odcinek ABAB jest średnicą okręgu, a prosta tt jest styczna w punkcie AA. Punkt CC leży na okręgu. Oblicz kąt między tt a ABAB i kąt ACBACB.

Przykład 6. Trójkąt równoboczny wpisany w okrąg

Trójkąt równoboczny ABCABC jest wpisany w okrąg. W wierzchołku AA poprowadzono styczną. Oblicz kąt ostry między styczną a bokiem ABAB.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu ze styczną i cięciwą.

Przypadki szczególne

Kilka sytuacji pozwala podać kąt bez rachunków.

Cięciwa jest średnicą α=90∘\displaystyle \alpha = 90^\circ
Łuk ma 180∘180^\circ, więc kąt jest prosty. To ta sama prostopadłość stycznej do promienia, jak w przykładzie 5.
Dwa kąty przy jednym punkcie α+δ=180∘\displaystyle \alpha + \delta = 180^\circ
Styczna i cięciwa tworzą przy AA dwa kąty, po obu stronach cięciwy. Ich łuki dają razem cały okrąg, więc kąty dają 180∘180^\circ.
Łuk 90° α=45∘\displaystyle \alpha = 45^\circ
Bok kwadratu wpisanego w okrąg odcina ćwiartkę okręgu, więc tworzy ze styczną w wierzchołku kąt 45∘45^\circ.
Bardzo krótka cięciwa α→0∘\displaystyle \alpha \to 0^\circ
Gdy BB zbliża się do AA, cięciwa prawie pokrywa się ze styczną, a kąt maleje do zera. Pozwala to ocenić, czy wynik ma sens.

Gdzie jeszcze przydaje się to twierdzenie

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.