Kąt wpisany w okrąg

Kąt wpisany ma wierzchołek na okręgu, a kąt środkowy w jego środku. Gdy oba opierają się na tym samym łuku, kąt wpisany jest dokładnie dwa razy mniejszy.

α=12β\alpha = \frac{1}{2}\beta

kąty wpisane na tym samym łuku

α1=α2\alpha_1 = \alpha_2

kąt oparty na średnicy

α=90∘\alpha = 90^\circ

wierzchołki po dwóch stronach cięciwy

α+δ=180∘\alpha + \delta = 180^\circ
α\alpha to kąt wpisany: jego wierzchołek leży na okręgu, a ramiona są cięciwami. β\beta to kąt środkowy o wierzchołku w środku okręgu. Oba opierają się na tym samym łuku, czyli na łuku między ramionami, po przeciwnej stronie niż wierzchołek kąta wpisanego.

Czym jest kąt wpisany w okrąg?

Kąt wpisany ma wierzchołek na okręgu, a jego ramiona przecinają okrąg w dwóch innych punktach, więc są cięciwami. Między końcami ramion leży łuk, na którym kąt się opiera. Kąt środkowy oparty na tym samym łuku ma wierzchołek w środku okręgu, a jego ramiona to promienie.

Wierzchołek kąta wpisanego można przesuwać po okręgu. Dopóki zostaje po tej samej stronie cięciwy, kąt się nie zmienia, bo zawsze jest połową tego samego kąta środkowego.

Trzy kąty wpisane oparte na łuku ABAB mają po 60∘60^\circ, połowę kąta środkowego 120∘120^\circ. Niebieski łuk to ten, na którym opierają się wszystkie cztery kąty.

Skąd się bierze twierdzenie o kącie wpisanym?

Poprowadź średnicę z wierzchołka CC przez środek OO do punktu PP. Trójkąty AOCAOC i BOCBOC są równoramienne, bo dwa boki każdego z nich to promienie. W trójkącie AOCAOC kąty przy CC i AA są więc równe. Oznacz je xx.

Kąt AOPAOP jest kątem zewnętrznym trójkąta AOCAOC, a taki kąt równa się sumie dwóch kątów trójkąta, które do niego nie przylegają: x+x=2xx + x = 2x. W trójkącie BOCBOC tak samo wychodzi 2y2y.

Kąt wpisany to x+yx + y, a kąt środkowy 2x+2y2x + 2y, czyli dokładnie dwa razy więcej.

Gdy środek okręgu leży poza kątem albo na jego ramieniu, rachunek jest podobny: kąty odejmuje się zamiast dodawać, a wynik jest ten sam.

Jak obliczyć kąt wpisany krok po kroku

Punkty AA, BB i CC leżą na okręgu o środku OO, przy czym CC leży na dłuższym z łuków ABAB. Kąt OABOAB ma miarę 25∘25^\circ. Oblicz miarę kąta ACBACB.

Zadanie ∠OAB=25∘, C na dłuz˙szym łuku AB\angle OAB = 25^\circ,\ C \text{ na dłuższym łuku } AB ∠OBA=25∘\angle OBA = 25^\circ β=130∘\beta = 130^\circ α=65∘\alpha = 65^\circ
  1. Zauważ trójkąt równoramienny

    Odcinki OAOA i OBOB to promienie, więc są równe. Trójkąt AOBAOB jest równoramienny, a kąty przy jego podstawie ABAB są równe.

    1. ∠OBA=∠OAB=25∘\angle OBA = \angle OAB = 25^\circ
    Kreski na promieniach oznaczają, że ∣OA∣=∣OB∣|OA| = |OB|. Kąty przy podstawie mają po 25∘25^\circ.
  2. Oblicz kąt środkowy

    Kąt AOBAOB to kąt środkowy oparty na krótszym łuku ABAB. Policz go z sumy kątów trójkąta AOBAOB.

    1. β=180∘−25∘−25∘=130∘\beta = 180^\circ - 25^\circ - 25^\circ = 130^\circ
    Kąt przy środku okręgu to kąt środkowy β=130∘\beta = 130^\circ.
  3. Sprawdź, na którym łuku leży wierzchołek

    Cięciwa ABAB dzieli okrąg na dwa łuki: krótszy o mierze 130∘130^\circ i dłuższy o mierze 360∘−130∘=230∘360^\circ - 130^\circ = 230^\circ. Kąt wpisany opiera się na tym łuku, na którym nie leży jego wierzchołek.

    α=12β\alpha = \tfrac{1}{2}\beta C na dłuższym łuku

    Nasz kąt: β=130∘\beta = 130^\circ

    Kąt opiera się na krótszym łuku, tym samym co kąt środkowy AOBAOB.

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 4

    α=180∘−12β\alpha = 180^\circ - \tfrac{1}{2}\beta C na krótszym łuku

    Kąt opiera się na dłuższym łuku 360∘−β360^\circ - \beta, więc jest rozwarty.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 4

    α=90∘\alpha = 90^\circ AB jest średnicą

    Oba łuki to półokręgi, a kąt środkowy ma 180∘180^\circ.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 3

  4. Podziel kąt środkowy przez 2

    Kąty ACBACB i AOBAOB opierają się na tym samym łuku, więc kąt wpisany jest połową kąta środkowego.

    1. α=12⋅130∘=65∘\displaystyle \alpha = \frac{1}{2} \cdot 130^\circ = 65^\circ
    Kąt wpisany przy CC i kąt środkowy przy OO opierają się na tym samym niebieskim łuku.
    Kąty przy CC i DD opierają się na dwóch łukach, które razem dają cały okrąg.

    Odpowiedź: kąt ACBACB ma miarę 65∘65^\circ.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Kąt wpisany z kąta środkowego

Kąt środkowy oparty na łuku ABAB ma 80∘80^\circ. Oblicz kąt wpisany oparty na tym samym łuku.

Przykład 2. Kąt środkowy z kąta wpisanego

Kąt wpisany oparty na łuku ABAB ma 35∘35^\circ. Oblicz kąt środkowy oparty na tym samym łuku.

Przykład 3. Trójkąt oparty na średnicy

Punkt CC leży na okręgu o średnicy ABAB. Wiadomo, że ∣AB∣=10|AB| = 10 i ∣AC∣=6|AC| = 6. Oblicz ∣BC∣|BC|.

Przykład 4. Wierzchołek na krótszym łuku

Kąt środkowy AOBAOB ma 100∘100^\circ. Punkt DD leży na krótszym łuku ABAB. Oblicz kąt ADBADB.

Przykład 5. Kąty trójkąta z łuków

Wierzchołki trójkąta ABCABC dzielą okrąg opisany na trzy łuki, których miary są w stosunku 2:3:42 : 3 : 4. Oblicz kąty trójkąta.

Przykład 6. Kąty na tej samej cięciwie

Punkty CC, DD i EE leżą na okręgu. CC i DD są po tej samej stronie cięciwy ABAB, a EE po drugiej. Kąt ACBACB ma 52∘52^\circ. Oblicz kąty ADBADB i AEBAEB.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z kątem wpisanym.

Przypadki szczególne

Te sytuacje wracają w zadaniach maturalnych najczęściej.

Kąt oparty na średnicy α=90∘\displaystyle \alpha = 90^\circ
Kąt środkowy oparty na półokręgu ma 180∘180^\circ, więc kąt wpisany jest prosty. Każdy trójkąt wpisany w okrąg, którego bokiem jest średnica, jest prostokątny, jak w przykładzie 3.
Czworokąt wpisany w okrąg α+δ=180∘\displaystyle \alpha + \delta = 180^\circ
Przeciwległe wierzchołki leżą po dwóch stronach przekątnej, a ich kąty opierają się na łukach, które razem dają cały okrąg. Więcej na stronie o okręgu opisanym na czworokącie.
Łuk 90° i łuk 120° 90∘→45∘120∘→60∘\displaystyle 90^\circ \to 45^\circ \qquad 120^\circ \to 60^\circ
Bok kwadratu wpisanego w okrąg odcina łuk 90∘90^\circ, więc kąt wpisany na nim ma 45∘45^\circ. Bok trójkąta równobocznego odcina łuk 120∘120^\circ, stąd jego kąty po 60∘60^\circ.

Gdzie jeszcze przydaje się to twierdzenie

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.