Twierdzenie o odcinkach stycznych

Z punktu leżącego poza okręgiem można poprowadzić do niego dwie styczne. Odcinki od tego punktu do punktów styczności są zawsze równe.

∣PA∣=∣PB∣|PA| = |PB|

długość odcinka stycznej

∣PA∣=∣PO∣2−r2|PA| = \sqrt{|PO|^2 - r^2}

kąty przy punkcie P

∠APO=∠BPO\angle APO = \angle BPO

odcinek z wierzchołka trójkąta

x=p−ax = p - a
PP to punkt poza okręgiem o środku OO i promieniu rr, a AA i BB to punkty, w których styczne z PP dotykają okręgu. W trójkącie z okręgiem wpisanym pp to połowa obwodu, a aa to bok naprzeciw wierzchołka, z którego wychodzi odcinek xx.

Co mówi twierdzenie o odcinkach stycznych?

Styczna to prosta, która dotyka okręgu tylko w jednym punkcie. Z punktu PP leżącego poza okręgiem przechodzą dokładnie dwie takie proste, a każda dotyka okręgu w innym miejscu: w punktach AA i BB.

Twierdzenie mówi o odcinkach PAPA i PBPB, czyli o kawałkach stycznych od punktu PP do punktów styczności. Te odcinki zawsze mają tę samą długość, niezależnie od wielkości okręgu i odległości punktu.

Kreski na niebieskich odcinkach oznaczają, że ∣PA∣=∣PB∣|PA| = |PB|. Same styczne biegną dalej za punkty styczności.

Skąd się bierze to twierdzenie?

Dorysuj promienie OAOA i OBOB oraz odcinek OPOP. Promień poprowadzony do punktu styczności jest prostopadły do stycznej, więc trójkąty OAPOAP i OBPOBP są prostokątne. Mają wspólną przeciwprostokątną OPOP i równe przyprostokątne OA=OB=rOA = OB = r.

Dwa zacienione trójkąty prostokątne są przystające: wspólna przeciwprostokątna i równe promienie.

Z twierdzenia Pitagorasa w obu trójkątach wychodzi to samo:

  1. ∣PA∣2=∣PO∣2−r2=∣PB∣2|PA|^2 = |PO|^2 - r^2 = |PB|^2

Trójkąty są przystające, więc odcinek OPOP dzieli kąt przy PP na połowy. Z tego samego rysunku wynika jeszcze jedna zależność: czworokąt OAPBOAPB ma dwa kąty proste, więc pozostałe dwa kąty dają razem 180∘180^\circ.

Gdy ∣PO∣=2r|PO| = 2r, styczne tworzą kąt 60∘60^\circ, a promienie kąt 120∘120^\circ: razem 180∘180^\circ.

Jak obliczyć odcinki stycznych w trójkącie krok po kroku

W trójkąt ABCABC o bokach ∣AB∣=13|AB| = 13, ∣BC∣=14|BC| = 14 i ∣CA∣=15|CA| = 15 wpisano okrąg. Oblicz długości odcinków, na które punkty styczności dzielą boki trójkąta.

Zadanie ∣AB∣=13, ∣BC∣=14, ∣CA∣=15|AB| = 13,\ |BC| = 14,\ |CA| = 15 x+y+z=21x + y + z = 21 x=7, y=6, z=8x = 7,\ y = 6,\ z = 8
  1. Oznacz równe odcinki stycznych

    Każdy bok trójkąta jest styczną do okręgu wpisanego. Z każdego wierzchołka wychodzą więc dwa odcinki stycznych, a z twierdzenia są one równe. Oznacz je jedną literą: xx przy AA, yy przy BB i zz przy CC.

    Oba odcinki z jednego wierzchołka mają ten sam kolor i tę samą literę. Rysunek jest zrobiony w skali dla tego trójkąta.
  2. Zapisz każdy bok przez odcinki stycznych

    Każdy bok to suma odcinków stycznych z jego dwóch końców.

    1. x+y=13x + y = 13
    2. y+z=14y + z = 14
    3. z+x=15z + x = 15
  3. Dodaj trzy równania

    Po dodaniu każda niewiadoma pojawia się dwa razy, a po prawej stronie stoi obwód trójkąta.

    1. 2(x+y+z)=13+14+15=422(x + y + z) = 13 + 14 + 15 = 42
    2. x+y+z=21x + y + z = 21

    Suma trzech odcinków to połowa obwodu, oznaczana pp.

  4. Odejmij od sumy bok naprzeciw wierzchołka

    Bok naprzeciw wierzchołka AA to BC=y+zBC = y + z. Odejmij go od sumy, a zostanie samo xx. Tak samo dla pozostałych wierzchołków.

    1. x=21−14=7x = 21 - 14 = 7
    2. y=21−15=6y = 21 - 15 = 6
    3. z=21−13=8z = 21 - 13 = 8
    4. x=7,y=6,z=8x = 7,\quad y = 6,\quad z = 8
    Bok ABAB to 7+67 + 6, bok BCBC to 6+86 + 8, a bok CACA to 8+78 + 7.

    Odpowiedź: punkty styczności dzielą bok ABAB na odcinki 7 i 6, bok BCBC na 6 i 8, a bok CACA na 8 i 7.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Odcinki z niewiadomą

Z punktu PP poprowadzono dwie styczne do okręgu, dotykające go w punktach AA i BB. Wiadomo, że ∣PA∣=3x−2|PA| = 3x - 2 i ∣PB∣=x+6|PB| = x + 6. Oblicz ∣PA∣|PA|.

Przykład 2. Długość stycznej

Punkt PP leży w odległości 13 cm od środka okręgu o promieniu 5 cm. Oblicz długość odcinka stycznej poprowadzonej z PP.

Przykład 3. Kąt między promieniami

Styczne poprowadzone z punktu PP do okręgu o środku OO tworzą kąt APB=60∘APB = 60^\circ. Oblicz kąt AOBAOB.

Przykład 4. Obwód z odcinków stycznych

Okrąg wpisany w trójkąt dzieli jego boki tak, że odcinki stycznych z wierzchołków mają 4, 6 i 8. Oblicz obwód trójkąta.

Przykład 5. Promień okręgu wpisanego w trójkąt prostokątny

Trójkąt prostokątny ma przyprostokątne 6 i 8 oraz przeciwprostokątną 10. Oblicz promień okręgu wpisanego.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z odcinkami stycznych.

Przypadki szczególne

W kilku sytuacjach odcinki stycznych dają wynik od razu.

Styczne pod kątem prostym ∣PA∣=r\displaystyle |PA| = r
Czworokąt OAPBOAPB ma wtedy cztery kąty proste i dwa równe sąsiednie boki, więc jest kwadratem. Punkt PP leży w odległości r2r\sqrt{2} od środka.
Trójkąt prostokątny r=a+b−c2\displaystyle r = \frac{a + b - c}{2}
Odcinek stycznej z wierzchołka kąta prostego jest równy promieniowi okręgu wpisanego, jak w przykładzie 5.
Czworokąt opisany na okręgu a+c=b+d\displaystyle a + c = b + d
Z każdego z czterech wierzchołków wychodzą dwa równe odcinki stycznych. Po zsumowaniu daje to warunek na okrąg wpisany w czworokąt.
Punkt na okręgu ∣PA∣=0\displaystyle |PA| = 0
Gdy PP leży na okręgu, przez niego przechodzi tylko jedna styczna, a odcinek ma długość zero. Z punktu wewnątrz okręgu nie da się poprowadzić żadnej stycznej.

Gdzie jeszcze przydaje się to twierdzenie

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.