Okrąg wpisany w czworokąt

W czworokąt wypukły można wpisać okrąg tylko wtedy, gdy sumy jego przeciwległych boków są równe. Ten warunek wynika z jednej własności stycznych do okręgu.

a+c=b+da + c = b + d

odcinki stycznych z wierzchołka

∣AP∣=∣AS∣|AP| = |AS|

pole przez promień

P=r⋅p,p=a+b+c+d2\displaystyle P = r \cdot p,\quad p = \frac{a + b + c + d}{2}

romb i kwadrat

r=h2\displaystyle r = \frac{h}{2}
aa, bb, cc, dd to kolejne boki czworokąta ABCDABCD: a=∣AB∣a = |AB|, b=∣BC∣b = |BC|, c=∣CD∣c = |CD|, d=∣DA∣d = |DA|. Boki aa i cc leżą naprzeciw siebie, tak samo bb i dd. PP, QQ, RR, SS to punkty, w których okrąg dotyka boków.

Kiedy w czworokąt można wpisać okrąg?

Okrąg jest wpisany w czworokąt, gdy dotyka wszystkich czterech jego boków. Mówi się wtedy też, że czworokąt jest opisany na okręgu.

W czworokąt wypukły da się wpisać okrąg dokładnie wtedy, gdy a+c=b+da + c = b + d. Warunek działa w obie strony: gdy sumy przeciwległych boków są równe, okrąg wpisany istnieje, a gdy nie, żaden okrąg nie dotknie naraz wszystkich boków.

Niebieskie boki leżą naprzeciw siebie i dają razem 14, tak samo czarne: 7+7=9+57 + 7 = 9 + 5. Rysunek jest zrobiony w skali.

Skąd się bierze ten warunek?

Z punktu leżącego poza okręgiem można poprowadzić do niego dwie styczne, a odcinki od tego punktu do punktów styczności są równe. W czworokącie opisanym na okręgu tym punktem jest każdy wierzchołek. Oznacz odcinki stycznych z AA, BB, CC, DD literami xx, yy, zz, ww.

Każdy bok składa się z dwóch odcinków stycznych: jednego niebieskiego i jednego czarnego.
  1. a+c=(x+y)+(z+w)a + c = (x + y) + (z + w)
  2. b+d=(y+z)+(w+x)b + d = (y + z) + (w + x)

Po obu stronach stoją te same cztery odcinki, więc sumy są równe.

Okrąg wpisany daje też wzór na pole. Odcinki od środka do wierzchołków dzielą czworokąt na cztery trójkąty, a wysokością każdego z nich jest promień rr, bo promień jest prostopadły do stycznej w punkcie styczności.

Pole czworokąta to suma pól czterech trójkątów: 12r(a+b+c+d)=r⋅p\tfrac{1}{2}r(a + b + c + d) = r \cdot p, gdzie pp to połowa obwodu.

Jak obliczyć boki czworokąta opisanego na okręgu krok po kroku

W czworokąt ABCDABCD wpisano okrąg. Dotyka on boków ABAB, BCBC, CDCD, DADA w punktach PP, QQ, RR, SS. Wiadomo, że ∣AB∣=5|AB| = 5, ∣BC∣=9|BC| = 9, ∣CD∣=10|CD| = 10 i ∣AP∣=2|AP| = 2. Oblicz bok DADA, obwód czworokąta i odcinki, na które punkty styczności dzielą boki.

Zadanie a=5, b=9, c=10, ∣AP∣=2a = 5,\ b = 9,\ c = 10,\ |AP| = 2 ∣DS∣=4|DS| = 4 d=6d = 6 L=30L = 30
  1. Zaznacz równe odcinki stycznych

    Z wierzchołka AA wychodzą dwa odcinki stycznych: APAP i ASAS. Są równe, więc znasz oba.

    1. ∣AS∣=∣AP∣=2|AS| = |AP| = 2
    Oba niebieskie odcinki z wierzchołka AA mają długość 2. Pozostałe odcinki policzysz w następnym kroku.
  2. Przejdź dookoła czworokąta

    Od każdego boku odejmij znany odcinek stycznej. Reszta boku to odcinek stycznej z następnego wierzchołka, a drugi odcinek z tego wierzchołka jest mu równy.

    1. ∣BQ∣=∣PB∣=5−2=3|BQ| = |PB| = 5 - 2 = 3
    2. ∣CR∣=∣QC∣=9−3=6|CR| = |QC| = 9 - 3 = 6
    3. ∣DS∣=∣RD∣=10−6=4|DS| = |RD| = 10 - 6 = 4
    Odcinki stycznych z wierzchołków AA, BB, CC, DD mają kolejno 2, 3, 6 i 4.
  3. Oblicz czwarty bok

    Bok DADA składa się z odcinków stycznych z DD i z AA.

    1. d=∣DS∣+∣SA∣=4+2=6d = |DS| + |SA| = 4 + 2 = 6
    Przeciwległe boki dają razem tyle samo: 5+10=9+65 + 10 = 9 + 6.
  4. Oblicz obwód

    Dodaj cztery boki. Możesz też skorzystać z warunku: obwód to dwa razy suma jednej pary przeciwległych boków.

    1. L=5+9+10+6L = 5 + 9 + 10 + 6
    2. L=2⋅15=30L = 2 \cdot 15 = 30

    Odpowiedź: ∣DA∣=6|DA| = 6, obwód L=30L = 30, a punkty styczności dzielą boki na odcinki 2 i 3, 3 i 6, 6 i 4, 4 i 2.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Brakujący bok

W czworokąt ABCDABCD wpisano okrąg. Boki mają długości a=5a = 5, b=7b = 7, c=9c = 9. Oblicz dd.

Przykład 2. Czy da się wpisać okrąg?

Czworokąt wypukły ma kolejno boki 4, 6, 8 i 6. Czy można w niego wpisać okrąg?

Przykład 3. Prostokąt

Czy w prostokąt o bokach 2 i 5 można wpisać okrąg?

Przykład 4. Promień okręgu wpisanego w romb

Romb o boku 10 cm ma pole 96 cm². Oblicz promień okręgu wpisanego w ten romb.

Przykład 5. Trapez równoramienny opisany na okręgu

Trapez równoramienny o podstawach 8 i 2 jest opisany na okręgu. Oblicz długość ramienia, promień okręgu i pole trapezu.

Przykład 6. Deltoid

Deltoid ma boki ∣AB∣=∣AD∣=5|AB| = |AD| = 5 i ∣BC∣=∣CD∣=8|BC| = |CD| = 8. Czy można w niego wpisać okrąg?

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z okręgiem wpisanym w czworokąt.

Przypadki szczególne

Dla kilku znanych czworokątów odpowiedź znasz od razu.

Kwadrat i romb r=h2\displaystyle r = \frac{h}{2}
Wszystkie boki są równe, więc warunek zachodzi zawsze. Okrąg dotyka dwóch równoległych boków, więc jego średnica to wysokość, jak w przykładzie 4.
Deltoid a+b=b+a\displaystyle a + b = b + a
W każdy deltoid wypukły można wpisać okrąg, bo obie pary przeciwległych boków to bok krótszy i bok dłuższy.
Trapez a+c=b+d\displaystyle a + c = b + d
Suma podstaw musi być równa sumie ramion. W trapezie równoramiennym ramię to połowa sumy podstaw, a wysokość to 2r2r, jak w przykładzie 5.
Prostokąt i równoległobok a=b\displaystyle a = b
Przeciwległe boki są równe, więc warunek zachodzi tylko przy czterech równych bokach: w kwadracie i w rombie.

Gdzie jeszcze przydaje się ten warunek

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.