Pole koła

Pole koła to liczba π razy kwadrat promienia. W zadaniach promień rzadko jest podany wprost: częściej dostajesz średnicę albo obwód i promień musisz z nich najpierw wyznaczyć.

P=πr2P = \pi r^2

pole ze średnicy

P=πd24\displaystyle P = \frac{\pi d^2}{4}

promień z obwodu

r=L2π\displaystyle r = \frac{L}{2\pi}

promień z pola

r=Pπ\displaystyle r = \sqrt{\frac{P}{\pi}}
rr to promień, czyli odległość środka koła od jego brzegu, d=2rd = 2r to średnica, a L=2πrL = 2\pi r to obwód, czyli długość okręgu, który ogranicza koło. Liczba π\pi wynosi w przybliżeniu 3,14.

Skąd się bierze wzór na pole koła?

Koło to wszystkie punkty płaszczyzny, które leżą od jego środka nie dalej niż o promień rr. Jego brzegiem jest okrąg o długości 2πr2\pi r. Liczba π≈3,14159\pi \approx 3{,}14159 mówi, ile razy obwód jest dłuższy od średnicy, i ma nieskończone rozwinięcie dziesiętne.

Pokrój koło na wąskie wycinki i ułóż je obok siebie, na zmianę ostrzem w górę i w dół. Powstanie figura prawie prostokątna. Jej wysokość to promień rr, a szerokość to połowa obwodu, czyli πr\pi r, bo górny brzeg tworzy jedna połowa okręgu, a dolny druga. Pole wynosi więc πr⋅r=πr2\pi r \cdot r = \pi r^2. Im węższe wycinki, tym bliżej tej figurze do prostokąta.

Niebieskie wycinki pochodzą z górnej połowy koła, szare z dolnej. Po ułożeniu każda połowa okręgu tworzy jeden brzeg figury o szerokości πr\pi r.

Jak obliczyć pole koła krok po kroku

Okrąg, który ogranicza koło, ma długość 12π12\pi cm. Obliczymy pole tego koła, najpierw dokładnie, a potem w przybliżeniu. Promienia nie podano, więc zaczniemy od niego.

Dane L=12πL = 12\pi r=6r = 6 r2=36r^2 = 36 P=36πP = 36\pi P≈113P \approx 113
  1. Wyznacz promień z obwodu

    Obwód koła to 2πr2\pi r. Wpisz do tego wzoru podaną długość i podziel obie strony przez 2π2\pi.

    1. 2πr=12π2\pi r = 12\pi
    2. r=12π2π=6\displaystyle r = \frac{12\pi}{2\pi} = 6
    Niebieski brzeg to okrąg o długości 12π12\pi. Średnica ma 12 kratek, promień połowę tego. Jedna kratka to 1 cm.
  2. Podnieś promień do kwadratu

    Kwadrat promienia to promień pomnożony przez siebie.

    1. r2=6⋅6=36r^2 = 6 \cdot 6 = 36
  3. Pomnóż przez π

    Wynik z π\pi jest dokładny. Jeśli zadanie nie prosi o przybliżenie, możesz na nim skończyć. Promień był w centymetrach, więc pole jest w centymetrach kwadratowych.

    1. P=πr2=π⋅36P = \pi r^2 = \pi \cdot 36
    2. P=36π cm2P = 36\pi\ \text{cm}^2
  4. Przybliż wynik, jeśli zadanie tego wymaga

    Za π\pi wstaw 3,14 dopiero na samym końcu. Jeśli przybliżysz wcześniej, na przykład promień, błąd będzie rósł w każdym kolejnym działaniu.

    1. P=36π≈36⋅3,14=113,04P = 36\pi \approx 36 \cdot 3{,}14 = 113{,}04
    2. P≈113 cm2P \approx 113\ \text{cm}^2
  5. Sprawdź wynik na rysunku

    Koło mieści się w kwadracie o boku 2r2r, a samo zawiera kwadrat, którego przekątna to średnica. Pole koła musi leżeć między polami tych kwadratów:

    1. (2r)22=2r2=72\displaystyle \frac{(2r)^2}{2} = 2r^2 = 72
    2. (2r)2=4r2=144(2r)^2 = 4r^2 = 144

    Wynik 113 leży między 72 a 144, więc jest możliwy. Na rysunku duży kwadrat ma 144 kratki, a koło zajmuje wyraźnie więcej niż połowę z nich.

    Kwadrat wpisany (szary) ma pole 2r22r^2, kwadrat opisany (linia przerywana) 4r24r^2. Pole koła, πr2\pi r^2, leży między nimi, bo 2<π<42 < \pi < 4.

    Odpowiedź: pole koła wynosi P=36π cm2P = 36\pi\ \text{cm}^2, czyli około 113 cm2113\ \text{cm}^2.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Pole z promienia

Oblicz pole koła o promieniu 5 cm.

Przykład 2. Pole ze średnicy

Okrągły blat stołu ma średnicę 14 dm. Oblicz jego pole.

Przykład 3. Promień, gdy znasz pole

Koło ma pole 100π100\pi cm². Oblicz jego promień.

Przykład 4. Dwa razy większy promień

Jedno koło ma promień 4 cm, a drugie dwa razy większy. Ile razy pole drugiego koła jest większe od pola pierwszego?

Przykład 5. Która pizza się bardziej opłaca?

Pizza o średnicy 30 cm kosztuje 30 zł, a pizza o średnicy 40 cm kosztuje 45 zł. W której płacisz mniej za centymetr kwadratowy?

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z polem koła.

Przypadki szczególne

Z tego samego wzoru dostajesz pola części koła i figur z kół złożonych.

Wzór ze średnicą P=πd24\displaystyle P = \frac{\pi d^2}{4}
Wstaw r=d:2r = d : 2 do wzoru. Kwadrat połowy średnicy to jej kwadrat podzielony przez 4. Dla średnicy 10 pole wynosi 25π25\pi.
Półkole P=πr22\displaystyle P = \frac{\pi r^2}{2}
Średnica dzieli koło na dwie równe części. Półkole o promieniu 6 ma pole 18π18\pi.
Wycinek koła P=α360∘⋅πr2\displaystyle P = \frac{\alpha}{360^\circ} \cdot \pi r^2
Wycinek o kącie α\alpha to taka część koła, jaką ten kąt jest częścią kąta pełnego. Więcej na stronie o polu wycinka koła.
Pierścień P=π(R2−r2)\displaystyle P = \pi (R^2 - r^2)
Od pola dużego koła odejmij pole małego. Pierścień o promieniach 5 i 3 ma pole π(25−9)=16π\pi (25 - 9) = 16\pi. Zobacz pole pierścienia.

Gdzie jeszcze przydaje się ten wzór

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.