Długość łuku okręgu

Łuk jest taką częścią okręgu, jaką jego kąt środkowy jest częścią kąta pełnego. Wystarczy więc policzyć tę część i pomnożyć przez nią obwód.

l=α360∘⋅2πrl = \frac{\alpha}{360^\circ} \cdot 2\pi r

kąt w radianach

l=αrl = \alpha r

kąt, gdy znasz łuk

α=l2πr⋅360∘\displaystyle \alpha = \frac{l}{2\pi r} \cdot 360^\circ

pole wycinka o tym samym kącie

P=α360∘⋅πr2\displaystyle P = \frac{\alpha}{360^\circ} \cdot \pi r^2
ll to długość łuku, rr to promień, a α\alpha to kąt środkowy, czyli kąt o wierzchołku w środku okręgu, którego ramiona przechodzą przez końce łuku. Iloczyn 2πr2\pi r to obwód całego okręgu.

Skąd się bierze wzór na długość łuku?

Dwa promienie dzielą okrąg na dwa łuki. Kąt między promieniami, z wierzchołkiem w środku okręgu, to kąt środkowy α\alpha. Gdy kąt rośnie dwa razy, łuk też rośnie dwa razy, bo oba są tą samą częścią całości.

Pełny kąt to 360°, a cały okrąg ma długość 2πr2\pi r. Kąt 90° to ćwiartka kąta pełnego, więc jego łuk to ćwiartka obwodu. Ogólnie łuk to ułamek α:360∘\alpha : 360^\circ obwodu i stąd wzór.

Niebieski łuk ll leży naprzeciw kąta środkowego α\alpha. Zajmuje taką część okręgu, jaką zacieniony wycinek zajmuje w kole.

Jak obliczyć długość łuku krok po kroku

Wskazówka minutowa zegara ma 12 cm długości. Jaką drogę przebywa jej koniec w ciągu 20 minut? Koniec wskazówki porusza się po okręgu o promieniu 12 cm, więc szukamy długości łuku.

Dane r=12 cm, t=20 minr = 12\ \text{cm},\ t = 20\ \text{min} α=120∘\alpha = 120^\circ 1/3 okręgu1/3 \text{ okręgu} L=24πL = 24\pi l=8πl = 8\pi
  1. Wyznacz kąt środkowy

    W ciągu 60 minut wskazówka obraca się o pełny kąt, czyli 360°. Na każdą minutę przypada więc 360∘:60=6∘360^\circ : 60 = 6^\circ.

    1. α=20⋅6∘=120∘\alpha = 20 \cdot 6^\circ = 120^\circ
    Od pełnej godziny do 20 minut po niej wskazówka przechodzi z kreski 12 na kreskę 4. To 4 z 12 części tarczy.
  2. Policz, jaką częścią okręgu jest łuk

    Podziel kąt środkowy przez kąt pełny. Ten ułamek mówi, jaką część obwodu stanowi łuk.

    1. α360∘=120∘360∘=13\displaystyle \frac{\alpha}{360^\circ} = \frac{120^\circ}{360^\circ} = \frac{1}{3}
  3. Policz obwód całego okręgu

    Promień to długość wskazówki.

    1. L=2πr=2π⋅12=24πL = 2\pi r = 2\pi \cdot 12 = 24\pi
  4. Pomnóż obwód przez tę część

    Łuk to jedna trzecia obwodu. Wynik z π\pi jest dokładny, a przybliżenie pokazuje, ile to centymetrów.

    1. l=13⋅24π\displaystyle l = \frac{1}{3} \cdot 24\pi
    2. l=8π≈25,1 cml = 8\pi \approx 25{,}1\ \text{cm}
  5. Sprawdź wynik

    Policz to samo w radianach. Kąt pełny to 2π2\pi, więc 120° to jego trzecia część, czyli 2π/32\pi/3. W radianach łuk to po prostu kąt razy promień:

    1. l=αr=2π3⋅12=8π\displaystyle l = \alpha r = \frac{2\pi}{3} \cdot 12 = 8\pi

    Łuk musi też być dłuższy od cięciwy, czyli odcinka łączącego jego końce. Dla kąta 120° i promienia 12 cięciwa ma 123≈20,812\sqrt{3} \approx 20{,}8, a łuk 25,1, więc wynik jest możliwy.

    Cięciwa (linia przerywana) to najkrótsza droga między końcami łuku. Łuk zawsze jest od niej dłuższy.

    Odpowiedź: koniec wskazówki przebywa 8π≈25,1 cm8\pi \approx 25{,}1\ \text{cm}.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Łuk dla kąta w stopniach

Oblicz długość łuku okręgu o promieniu 10 cm wyznaczonego przez kąt środkowy 72°.

Przykład 2. Łuk dla kąta w radianach

Oblicz długość łuku okręgu o promieniu 6 cm wyznaczonego przez kąt środkowy π/4\pi/4 radiana.

Przykład 3. Kąt, gdy znasz łuk

Łuk okręgu o promieniu 8 cm ma długość 10 cm. Oblicz kąt środkowy w stopniach.

Przykład 4. Długość zakrętu

Zakręt drogi jest łukiem okręgu o promieniu 50 m, a droga skręca na nim o 60°. Jak długi jest zakręt?

Przykład 5. Promień, gdy znasz łuk i kąt

Łuk o długości 6π6\pi cm odpowiada kątowi środkowemu 135°. Oblicz promień okręgu.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z długością łuku.

Przypadki szczególne

Dla niektórych kątów łuk to prosty ułamek obwodu.

Ćwiartka okręgu α=90∘  ⇒  l=πr2\displaystyle \alpha = 90^\circ \;\Rightarrow\; l = \frac{\pi r}{2}
Kąt prosty to ćwiartka kąta pełnego, więc łuk to ćwiartka obwodu. Dla promienia 10 to 5π5\pi.
Półokrąg α=180∘  ⇒  l=πr\displaystyle \alpha = 180^\circ \;\Rightarrow\; l = \pi r
Ramiona kąta leżą na jednej prostej, a łuk to połowa obwodu.
Kąt 1 radiana α=1 rad  ⇒  l=r\displaystyle \alpha = 1\ \text{rad} \;\Rightarrow\; l = r
Tak określa się radian: to kąt, którego łuk jest równy promieniowi. Jeden radian to około 57,3°.
Kąt pełny α=360∘  ⇒  l=2πr\displaystyle \alpha = 360^\circ \;\Rightarrow\; l = 2\pi r
Łuk obejmuje cały okrąg i wzór przechodzi we wzór na obwód okręgu.

Gdzie jeszcze przydaje się ten wzór

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.