Pole odcinka kołowego

Odcinek kołowy to część koła odcięta cięciwą. Jego pole liczysz w dwóch krokach: pole wycinka o tym samym kącie minus pole trójkąta, który tworzą dwa promienie i cięciwa.

P=α360∘⋅πr2−12r2sin⁡αP = \frac{\alpha}{360^\circ} \cdot \pi r^2 - \frac{1}{2} r^2 \sin\alpha

kąt w radianach

P=12r2(α−sin⁡α)\displaystyle P = \frac{1}{2} r^2 (\alpha - \sin\alpha)

kąt prosty

P=r2(π−2)4\displaystyle P = \frac{r^2 (\pi - 2)}{4}

większy odcinek tego samego koła

Pduz˙y=πr2−PP_{\text{duży}} = \pi r^2 - P
rr to promień, a α\alpha to kąt środkowy oparty na cięciwie. Pierwszy składnik wzoru to pole wycinka, drugi to pole trójkąta o bokach rr, rr i kącie α\alpha między nimi.

Skąd się bierze wzór na pole odcinka kołowego?

Cięciwa to odcinek łączący dwa punkty okręgu. Odcina ona od koła mniejszą część, ograniczoną cięciwą i łukiem. To jest odcinek kołowy.

Połącz końce cięciwy ze środkiem koła. Powstanie wycinek, który składa się z dwóch części: trójkąta pod cięciwą i odcinka nad nią. Pole odcinka to więc pole wycinka minus pole trójkąta. Trójkąt ma dwa boki rr i kąt α\alpha między nimi, więc jego pole to r2sin⁡α/2r^2 \sin\alpha / 2.

Niebieski odcinek leży między cięciwą a łukiem. Razem z szarym trójkątem pod cięciwą tworzy wycinek o kącie α\alpha.

Jak obliczyć pole odcinka kołowego krok po kroku

Koło ma promień 6 cm. Cięciwa odcina od niego odcinek, któremu odpowiada kąt środkowy 60°. Oblicz pole tego odcinka.

Dane r=6 cm, α=60∘r = 6\ \text{cm},\ \alpha = 60^\circ Pw=6πP_w = 6\pi Pt=93P_t = 9\sqrt{3} P≈3,26P \approx 3{,}26
  1. Narysuj wycinek i trójkąt

    Połącz końce cięciwy ze środkiem koła. Trójkąt ma dwa boki po 6 i kąt 60° między nimi. Kąty przy cięciwie są równe, więc każdy ma (180∘−60∘):2=60∘(180^\circ - 60^\circ) : 2 = 60^\circ. Trójkąt jest równoboczny, a cięciwa też ma 6.

    Szary trójkąt jest równoboczny o boku 6. Odcinek kołowy to cienki niebieski pasek nad cięciwą.
  2. Policz pole wycinka

    Kąt 60° to szósta część kąta pełnego, więc wycinek to szósta część koła.

    1. Pw=60∘360∘⋅π⋅62=16⋅36π\displaystyle P_w = \frac{60^\circ}{360^\circ} \cdot \pi \cdot 6^2 = \frac{1}{6} \cdot 36\pi
    2. Pw=6πP_w = 6\pi
  3. Policz pole trójkąta

    Trójkąt ma dwa boki rr i kąt α\alpha między nimi, więc jego pole to połowa iloczynu boków razy sinus tego kąta.

    1. Pt=12⋅6⋅6⋅sin⁡60∘=18⋅32\displaystyle P_t = \frac{1}{2} \cdot 6 \cdot 6 \cdot \sin 60^\circ = 18 \cdot \frac{\sqrt{3}}{2}
    2. Pt=93P_t = 9\sqrt{3}

    Ten sam wynik daje wzór na pole trójkąta równobocznego: 623:4=936^2 \sqrt{3} : 4 = 9\sqrt{3}.

  4. Odejmij pole trójkąta od pola wycinka

    Wynik dokładny zostaw z π\pi i pierwiastkiem. Przybliżenie pokazuje, jak mały jest ten odcinek.

    1. P=6π−93P = 6\pi - 9\sqrt{3}
    2. P≈18,85−15,59≈3,26 cm2P \approx 18{,}85 - 15{,}59 \approx 3{,}26\ \text{cm}^2
  5. Sprawdź wynik

    Policz to samo w radianach. Kąt 60° to π/3\pi/3, a sin⁡60∘\sin 60^\circ to około 0,866:

    1. P=12⋅36⋅(π3−32)≈18⋅(1,047−0,866)≈3,26\displaystyle P = \frac{1}{2} \cdot 36 \cdot \left(\frac{\pi}{3} - \frac{\sqrt{3}}{2}\right) \approx 18 \cdot (1{,}047 - 0{,}866) \approx 3{,}26

    Wynik jest dodatni i dużo mniejszy od pola wycinka, a na rysunku odcinek to właśnie wąski pasek. Wszystko się zgadza.

    Odpowiedź: pole odcinka kołowego wynosi 6π−93≈3,26 cm26\pi - 9\sqrt{3} \approx 3{,}26\ \text{cm}^2.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Odcinek dla kąta prostego

Oblicz pole odcinka kołowego w kole o promieniu 10 cm, jeśli jego kąt środkowy ma 90°.

Przykład 2. Odcinek dla kąta rozwartego

Oblicz pole odcinka kołowego w kole o promieniu 6 cm, jeśli jego kąt środkowy ma 120°.

Przykład 3. Większy z dwóch odcinków

Cięciwa dzieli koło o promieniu 10 cm na dwa odcinki. Mniejszemu odpowiada kąt środkowy 90°. Oblicz pole większego odcinka.

Przykład 4. Łuk nad oknem

Nad prostokątnym oknem szerokości 80 cm jest szyba w kształcie odcinka kołowego. Jej łuk ma promień 46 cm i kąt środkowy 120°. Oblicz pole tej szyby.

Przykład 5. Półkole jako odcinek

Sprawdź, co daje wzór na pole odcinka kołowego dla kąta 180°.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z polem odcinka kołowego.

Przypadki szczególne

Dla niektórych kątów wzór bardzo się upraszcza.

Kąt prosty α=90∘  ⇒  P=r2(π−2)4\displaystyle \alpha = 90^\circ \;\Rightarrow\; P = \frac{r^2 (\pi - 2)}{4}
Ćwiartka koła bez trójkąta prostokątnego o przyprostokątnych rr, jak w przykładzie 1.
Półkole α=180∘  ⇒  P=πr22\displaystyle \alpha = 180^\circ \;\Rightarrow\; P = \frac{\pi r^2}{2}
Cięciwa jest średnicą, a trójkąt ma pole zero, jak w przykładzie 5.
Kąt większy od 180° sin⁡α<0\displaystyle \sin\alpha < 0
Wzór działa dalej. Sinus jest wtedy ujemny, więc trójkąt się dodaje: większy odcinek to wycinek razem z trójkątem.
Bardzo mały kąt α→0  ⇒  P→0\displaystyle \alpha \to 0 \;\Rightarrow\; P \to 0
Cięciwa prawie pokrywa się z łukiem, a odcinek staje się coraz cieńszy.

Gdzie jeszcze przydaje się ten wzór

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.