Szereg może mieć skończoną sumę tylko wtedy, gdy jego wyrazy maleją do zera. Jeśli granica wyrazu jest inna niż zero albo nie istnieje, szereg na pewno jest rozbieżny. Granica równa zero niczego jeszcze nie przesądza.
n→∞liman=0⇒n=1∑∞an jest rozbiez˙ny
gdy szereg jest zbieżny
limn→∞an=0
odwrotnie nie działa
limn1=0,ale∑n1=∞
szereg geometryczny jest zbieżny, gdy
∣q∣<1
an to wyraz ogólny szeregu, czyli wzór na jego n-ty składnik. To warunek konieczny: bez niego szereg nie może być zbieżny, ale sam nie wystarcza, żeby był. Gdy granica wychodzi zero, trzeba sprawdzić zbieżność inaczej.
Dlaczego wyrazy muszą dążyć do zera?
Szereg jest zbieżny, gdy jego sumy częściowe Sn=a1+a2+…+an zbliżają się do jednej liczby S. Każdy wyraz to różnica dwóch sąsiednich sum: an=Sn−Sn−1. Jeśli obie sumy zbliżają się do tego samego S, ich różnica zbliża się do zera:
limn→∞an=limn→∞(Sn−Sn−1)=S−S=0
Można to powiedzieć prościej. Gdyby wyrazy nie malały do zera, od pewnego miejsca każdy dokładałby do sumy co najmniej jakąś stałą porcję i suma rosłaby bez końca. Odwrotne rozumowanie nie działa: wyrazy mogą maleć do zera, a suma i tak może rosnąć bez końca, jak w szeregu harmonicznym.
Jak sprawdzić warunek zbieżności krok po kroku
Sprawdzimy, czy szereg n=1∑∞3n−12n+1 może być zbieżny. Warunek konieczny jest pierwszym testem w każdym takim zadaniu, bo jeśli nie jest spełniony, dalej nie trzeba liczyć.
Wyrazan=(2n+1):(3n−1)liman=2/3
Wypisz wyraz ogólny i kilka wyrazów
Wyraz ogólny to wyrażenie pod znakiem sumy. Podstaw kilka pierwszych liczb, żeby zobaczyć, jak się zachowuje.
Pierwsze wyrazy szeregu
a1
a2
a3
a4
1,5
1
0,875
0,818
Na przykład a3=7:8=0,875. Wyrazy maleją, ale wolno, i nic nie wskazuje, że zbliżają się do zera.
Oblicz granicę wyrazu ogólnego
Podziel licznik i mianownik przez najwyższą potęgę n, czyli przez samo n. Ułamki z n w mianowniku dążą do zera.
n→∞lim3n−12n+1=n→∞lim3−n12+n1
n→∞liman=3−02+0=32
02/311,512345678910n2/3
Dziesięć pierwszych wyrazów jako punkty. Zbliżają się do przerywanej linii na wysokości 2/3, a nie do osi, na której leży zero.
Wyciągnij wniosek z granicy
Wynik granicy prowadzi do jednego z trzech wniosków. U nas granica to 2/3, czyli liczba różna od zera, więc szereg jest rozbieżny.
liman=0Szereg rozbieżny
Nasz szereg: liman=2/3
Warunek konieczny nie jest spełniony. Nie trzeba niczego więcej liczyć.
Dla tych szeregów zbieżność rozstrzygasz od razu albo wiesz, czego się spodziewać.
Szereg geometrycznylimaqn=0⟺∣q∣<1
Tutaj warunek konieczny wystarcza do zbieżności: wyrazy dążą do zera dokładnie wtedy, gdy szereg ma sumę. Tak jest tylko dla szeregu geometrycznego, a nie dla każdego szeregu.
Szereg stałyn=1∑∞c,c=0
Wszystkie wyrazy są równe tej samej liczbie różnej od zera, więc granica wyrazu to c=0 i szereg jest rozbieżny: 2+2+2+… rośnie bez końca.
Szeregi postaci 1/n^p∑np1 zbiez˙ny⟺p>1
Dla każdego p>0 wyrazy dążą do zera, a zbieżne są tylko szeregi z p>1, na przykład ∑1/n2. Szereg harmoniczny to granica tego przedziału, p=1.
Granica nieskończonaliman=∞
Gdy wyrazy rosną bez końca, na przykład an=n, granica nie jest zerem i szereg jest rozbieżny. To najprostszy przypadek, bo widać go od razu z pierwszych wyrazów.