Warunek zbieżności szeregu

Szereg może mieć skończoną sumę tylko wtedy, gdy jego wyrazy maleją do zera. Jeśli granica wyrazu jest inna niż zero albo nie istnieje, szereg na pewno jest rozbieżny. Granica równa zero niczego jeszcze nie przesądza.

lim⁡n→∞an≠0  ⇒  ∑n=1∞an jest rozbiez˙ny\lim_{n \to \infty} a_n \neq 0 \;\Rightarrow\; \sum_{n=1}^{\infty} a_n \text{ jest rozbieżny}

gdy szereg jest zbieżny

lim⁡n→∞an=0\lim_{n \to \infty} a_n = 0

odwrotnie nie działa

lim⁡1n=0,  ale  ∑1n=∞\lim \frac{1}{n} = 0, \;\text{ale}\; \sum \frac{1}{n} = \infty

szereg geometryczny jest zbieżny, gdy

∣q∣<1|q| < 1
ana_n to wyraz ogólny szeregu, czyli wzór na jego nn-ty składnik. To warunek konieczny: bez niego szereg nie może być zbieżny, ale sam nie wystarcza, żeby był. Gdy granica wychodzi zero, trzeba sprawdzić zbieżność inaczej.

Dlaczego wyrazy muszą dążyć do zera?

Szereg jest zbieżny, gdy jego sumy częściowe Sn=a1+a2+…+anS_n = a_1 + a_2 + \ldots + a_n zbliżają się do jednej liczby SS. Każdy wyraz to różnica dwóch sąsiednich sum: an=Sn−Sn−1a_n = S_n - S_{n-1}. Jeśli obie sumy zbliżają się do tego samego SS, ich różnica zbliża się do zera:

  1. lim⁡n→∞an=lim⁡n→∞(Sn−Sn−1)=S−S=0\lim_{n \to \infty} a_n = \lim_{n \to \infty} (S_n - S_{n-1}) = S - S = 0

Można to powiedzieć prościej. Gdyby wyrazy nie malały do zera, od pewnego miejsca każdy dokładałby do sumy co najmniej jakąś stałą porcję i suma rosłaby bez końca. Odwrotne rozumowanie nie działa: wyrazy mogą maleć do zera, a suma i tak może rosnąć bez końca, jak w szeregu harmonicznym.

Jak sprawdzić warunek zbieżności krok po kroku

Sprawdzimy, czy szereg ∑n=1∞2n+13n−1\displaystyle \sum_{n=1}^{\infty} \frac{2n + 1}{3n - 1} może być zbieżny. Warunek konieczny jest pierwszym testem w każdym takim zadaniu, bo jeśli nie jest spełniony, dalej nie trzeba liczyć.

Wyraz an=(2n+1):(3n−1)a_n = (2n + 1) : (3n - 1) lim⁡an=2/3\lim a_n = 2/3
  1. Wypisz wyraz ogólny i kilka wyrazów

    Wyraz ogólny to wyrażenie pod znakiem sumy. Podstaw kilka pierwszych liczb, żeby zobaczyć, jak się zachowuje.

    Pierwsze wyrazy szeregu
    a1a_1 a2a_2 a3a_3 a4a_4
    1,51{,}5 11 0,8750{,}875 0,8180{,}818

    Na przykład a3=7:8=0,875a_3 = 7 : 8 = 0{,}875. Wyrazy maleją, ale wolno, i nic nie wskazuje, że zbliżają się do zera.

  2. Oblicz granicę wyrazu ogólnego

    Podziel licznik i mianownik przez najwyższą potęgę nn, czyli przez samo nn. Ułamki z nn w mianowniku dążą do zera.

    1. lim⁡n→∞2n+13n−1=lim⁡n→∞2+1n3−1n\displaystyle \lim_{n \to \infty} \frac{2n + 1}{3n - 1} = \lim_{n \to \infty} \frac{2 + \frac{1}{n}}{3 - \frac{1}{n}}
    2. lim⁡n→∞an=2+03−0=23\displaystyle \lim_{n \to \infty} a_n = \frac{2 + 0}{3 - 0} = \frac{2}{3}
    Dziesięć pierwszych wyrazów jako punkty. Zbliżają się do przerywanej linii na wysokości 2/3, a nie do osi, na której leży zero.
  3. Wyciągnij wniosek z granicy

    Wynik granicy prowadzi do jednego z trzech wniosków. U nas granica to 2/32/3, czyli liczba różna od zera, więc szereg jest rozbieżny.

    lim⁡an≠0\lim a_n \neq 0 Szereg rozbieżny

    Nasz szereg: lim⁡an=2/3\lim a_n = 2/3

    Warunek konieczny nie jest spełniony. Nie trzeba niczego więcej liczyć.

    Sprawdzenie: krok 4

    lim⁡an=0\lim a_n = 0 Jeszcze nie wiadomo

    ∑(12)n=1,∑1n=∞\sum \left(\tfrac{1}{2}\right)^n = 1, \quad \sum \tfrac{1}{n} = \infty

    Warunek jest spełniony, ale szereg może być zbieżny albo rozbieżny. Trzeba użyć innego kryterium.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 3

    lim⁡an nie istnieje\lim a_n \text{ nie istnieje} Szereg rozbieżny

    −1+1−1+1−…-1 + 1 - 1 + 1 - \ldots

    Wyrazy nie dążą do zera, bo nie dążą do niczego. To też oznacza rozbieżność.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 4

  4. Sprawdź wniosek na sumach częściowych

    Każdy wyraz jest większy od 2/32/3, bo 3(2n+1)>2(3n−1)3(2n + 1) > 2(3n - 1), czyli 6n+3>6n−26n + 3 > 6n - 2. Suma nn wyrazów jest więc większa od nn razy 2/32/3.

    1. Sn>23⋅n\displaystyle S_n > \frac{2}{3} \cdot n

    Odpowiedź: granica wyrazu to 2/3≠02/3 \neq 0, więc szereg jest rozbieżny.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Granica równa 1

Zbadaj, czy szereg ∑n=1∞nn+1\displaystyle \sum_{n=1}^{\infty} \frac{n}{n + 1} może być zbieżny.

Przykład 2. Granica zero i szereg zbieżny

Zbadaj zbieżność szeregu ∑n=1∞(12)n\displaystyle \sum_{n=1}^{\infty} \left(\frac{1}{2}\right)^n.

Przykład 3. Granica zero i szereg rozbieżny

Pokaż, że szereg harmoniczny 1+1/2+1/3+1/4+…1 + 1/2 + 1/3 + 1/4 + \ldots jest rozbieżny, choć jego wyrazy dążą do zera.

Przykład 4. Granica nie istnieje

Zbadaj zbieżność szeregu ∑n=1∞(−1)n=−1+1−1+1−…\displaystyle \sum_{n=1}^{\infty} (-1)^n = -1 + 1 - 1 + 1 - \ldots

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym badasz zbieżność szeregu.

Przypadki szczególne

Dla tych szeregów zbieżność rozstrzygasz od razu albo wiesz, czego się spodziewać.

Szereg geometryczny lim⁡aqn=0  ⟺  ∣q∣<1\displaystyle \lim a q^n = 0 \iff |q| < 1
Tutaj warunek konieczny wystarcza do zbieżności: wyrazy dążą do zera dokładnie wtedy, gdy szereg ma sumę. Tak jest tylko dla szeregu geometrycznego, a nie dla każdego szeregu.
Szereg stały ∑n=1∞c,c≠0\displaystyle \sum_{n=1}^{\infty} c, \quad c \neq 0
Wszystkie wyrazy są równe tej samej liczbie różnej od zera, więc granica wyrazu to c≠0c \neq 0 i szereg jest rozbieżny: 2+2+2+…2 + 2 + 2 + \ldots rośnie bez końca.
Szeregi postaci 1/n^p ∑1np zbiez˙ny  ⟺  p>1\displaystyle \sum \frac{1}{n^p} \text{ zbieżny} \iff p > 1
Dla każdego p>0p > 0 wyrazy dążą do zera, a zbieżne są tylko szeregi z p>1p > 1, na przykład ∑1/n2\sum 1/n^2. Szereg harmoniczny to granica tego przedziału, p=1p = 1.
Granica nieskończona lim⁡an=∞\displaystyle \lim a_n = \infty
Gdy wyrazy rosną bez końca, na przykład an=na_n = n, granica nie jest zerem i szereg jest rozbieżny. To najprostszy przypadek, bo widać go od razu z pierwszych wyrazów.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.