Granica potęgi

Kolejne potęgi liczby z przedziału (−1,1)(-1, 1) maleją do zera. Gdy podstawa jest równa 1, większa od 1 albo nie większa od −1, ciąg zachowuje się zupełnie inaczej, więc przed użyciem wzoru zawsze sprawdź ∣q∣|q|.

lim⁡n→∞qn=0dla ∣q∣<1\lim_{n \to \infty} q^n = 0 \quad \text{dla } |q| < 1

q=1q = 1 ciąg stały

lim⁡1n=1\lim 1^n = 1

q>1q > 1 rośnie bez końca

lim⁡qn=∞\lim q^n = \infty

q≤−1q \leq -1 granica nie istnieje

−1, 1, −1, 1, …-1, \, 1, \, -1, \, 1, \, \ldots
qq to podstawa potęgi, a nn to wykładnik, który rośnie bez końca. Warunek ∣q∣<1|q| < 1 oznacza to samo co −1<q<1-1 < q < 1, więc obejmuje też liczby ujemne.

Dlaczego potęgi q dążą do zera?

Każdy wyraz ciągu qnq^n to poprzedni wyraz pomnożony przez qq. Gdy ∣q∣<1|q| < 1, każde takie mnożenie zmniejsza odległość od zera o tę samą część. Dla q=1/2q = 1/2 wyrazy to 12,14,18\tfrac{1}{2}, \tfrac{1}{4}, \tfrac{1}{8} i tak dalej, a dziesiąty jest już mniejszy od 0,001.

Przy ujemnym qq dochodzi zmiana znaku: potęga parzysta jest dodatnia, nieparzysta ujemna. Wyrazy skaczą na zmianę nad zero i pod zero, ale za każdym razem lądują bliżej niego.

Wyrazy ciągu (−0,6)n(-0{,}6)^n: pierwszy to −0,6-0{,}6, drugi 0,360{,}36, trzeci −0,216-0{,}216. Leżą na zmianę pod osią i nad nią, coraz bliżej zera.

Ścisłe uzasadnienie korzysta z granicy ciągu odwrotności. Dla q=0q = 0 wszystkie wyrazy są zerami. Jeśli 0<∣q∣<10 < |q| < 1, to 1/∣q∣=1+h1/|q| = 1 + h dla pewnego h>0h > 0, a z nierówności Bernoulliego (1+h)n≥1+nh(1 + h)^n \geq 1 + nh:

  1. ∣qn∣=1(1+h)n≤11+nh<1h⋅1n\displaystyle |q^n| = \frac{1}{(1 + h)^n} \leq \frac{1}{1 + nh} < \frac{1}{h} \cdot \frac{1}{n}

Prawa strona dąży do zera, bo 1/n1/n dąży do zera. Odległość qnq^n od zera jest od niej jeszcze mniejsza, więc też dąży do zera.

Jak liczyć granicę ułamka z potęgami krok po kroku

Policzymy granicę ciągu an=2n+3n+13n+1\displaystyle a_n = \frac{2^n + 3^{n+1}}{3^n + 1}. Licznik i mianownik rosną bez końca, więc trzeba je tak przekształcić, żeby pojawiły się potęgi o podstawie mniejszej od 1.

Zadanie lim⁡(2n+3n+1):(3n+1)\lim (2^n + 3^{n+1}) : (3^n + 1) przez 3n\text{przez } 3^n (3+(2/3)n):(1+(1/3)n)(3 + (2/3)^n) : (1 + (1/3)^n) (2/3)n→0(2/3)^n \to 0
  1. Znajdź największą podstawę w mianowniku

    W mianowniku 3n+13^n + 1 najszybciej rośnie 3n3^n. Przez nią podzielisz licznik i mianownik. Najpierw zapisz 3n+13^{n+1} tak, żeby było widać w nim 3n3^n:

    1. 3n+1=3⋅3n3^{n+1} = 3 \cdot 3^n
  2. Podziel licznik i mianownik przez 3ⁿ

    Podziel każdy składnik osobno. Iloraz potęg o tym samym wykładniku to potęga ilorazu podstaw.

    1. 2n+3⋅3n3n=(23)n+3\displaystyle \frac{2^n + 3 \cdot 3^n}{3^n} = \left(\frac{2}{3}\right)^n + 3
    2. 3n+13n=1+(13)n\displaystyle \frac{3^n + 1}{3^n} = 1 + \left(\frac{1}{3}\right)^n
    3. an=3+(23)n1+(13)n\displaystyle a_n = \frac{3 + \left(\dfrac{2}{3}\right)^n}{1 + \left(\dfrac{1}{3}\right)^n}
  3. Sprawdź podstawy i zamień potęgi na zera

    Tu działa nasz wzór. Obie podstawy, 2/32/3 i 1/31/3, leżą między −1 a 1, więc obie potęgi dążą do zera.

    1. lim⁡n→∞(23)n=0\displaystyle \lim_{n \to \infty} \left(\frac{2}{3}\right)^n = 0
    2. lim⁡n→∞(13)n=0\displaystyle \lim_{n \to \infty} \left(\frac{1}{3}\right)^n = 0

    ∣q∣<1|q| < 1 Granica równa 0

    Nasza potęga: q=23q = \tfrac{2}{3}

    (23)n→0\left(\tfrac{2}{3}\right)^n \to 0

    Każdy kolejny wyraz to poprzedni pomnożony przez liczbę mniejszą od 1 co do wartości bezwzględnej.

    q>1q > 1 Granica nieskończona

    (43)n→∞\left(\tfrac{4}{3}\right)^n \to \infty

    Każde mnożenie przez q>1q > 1 powiększa wyraz, więc ciąg rośnie bez końca.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 5

    q≤−1q \leq -1 Granica nie istnieje

    −1, 1, −1, 1, …-1, \, 1, \, -1, \, 1, \, \ldots

    Tak wyglądają potęgi −1-1. Znak zmienia się co krok, a wyrazy nie maleją, więc ciąg nie zbliża się do żadnej liczby.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 6

  4. Oblicz granicę ilorazu

    Licznik dąży do 3, a mianownik do 1, czyli do liczby różnej od zera. Granica ilorazu to więc iloraz granic.

    1. lim⁡n→∞an=3+01+0\displaystyle \lim_{n \to \infty} a_n = \frac{3 + 0}{1 + 0}
    2. lim⁡n→∞an=3\displaystyle \lim_{n \to \infty} a_n = 3
    Oś pionowa zaczyna się od 2,6, żeby było widać różnice przy 3. Pierwszy wyraz to 2,75, a już drugi przekracza 3. Najwyżej leży trzeci, a potem wyrazy maleją i zbliżają się do linii 3 od góry.

    Odpowiedź: granica ciągu an=(2n+3n+1)/(3n+1)a_n = (2^n + 3^{n+1})/(3^n + 1) wynosi 3.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Podstawa w postaci ułamka

Oblicz granicę ciągu an=(13)n\displaystyle a_n = \left(\frac{1}{3}\right)^n.

Przykład 2. Ujemna podstawa

Oblicz granicę ciągu an=(−0,5)na_n = (-0{,}5)^n.

Przykład 3. Potęga w sumie ze stałą

Oblicz granicę ciągu an=3⋅(25)n+1\displaystyle a_n = 3 \cdot \left(\frac{2}{5}\right)^n + 1.

Przykład 4. Większa podstawa w mianowniku

Oblicz granicę ciągu an=2n+3n4n\displaystyle a_n = \frac{2^n + 3^n}{4^n}.

Przykład 5. Większa podstawa w liczniku

Oblicz granicę ciągu an=4n−12n+3n\displaystyle a_n = \frac{4^n - 1}{2^n + 3^n}.

Przykład 6. Podstawa mniejsza od −1

Zbadaj, czy ciąg an=(−3)n2n\displaystyle a_n = \frac{(-3)^n}{2^n} ma granicę.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym liczysz granicę z potęgami.

Przypadki szczególne

Te sytuacje pojawiają się w zadaniach najczęściej obok samego wzoru.

Podstawa równa 1 lim⁡n→∞1n=1\displaystyle \lim_{n \to \infty} 1^n = 1
Każda potęga jedynki to 1, więc ciąg jest stały, a jego granica to 1, a nie 0. To granica ciągu stałego.
Stała przed potęgą lim⁡n→∞c⋅qn=0,  ∣q∣<1\displaystyle \lim_{n \to \infty} c \cdot q^n = 0, \; |q| < 1
Stała nie zmienia granicy, nawet duża: 1000⋅(0,5)n1000 \cdot (0{,}5)^n też dąży do zera, tylko zaczyna wyżej.
Potęga w mianowniku lim⁡n→∞1qn=∞,  0<q<1\displaystyle \lim_{n \to \infty} \frac{1}{q^n} = \infty, \; 0 < q < 1
1/qn=(1/q)n1/q^n = (1/q)^n, a podstawa 1/q1/q jest większa od 1. Na przykład 1/(0,5)n=2n1/(0{,}5)^n = 2^n. Dla ujemnego qq znak się zmienia i granica nie istnieje.
Potęga i wielomian lim⁡n→∞nkqn=0,  ∣q∣<1\displaystyle \lim_{n \to \infty} n^k q^n = 0, \; |q| < 1
Potęga o podstawie z przedziału (−1,1)(-1, 1) maleje szybciej, niż rośnie dowolna potęga nn. Nawet n100⋅0,99nn^{100} \cdot 0{,}99^n dąży do zera, choć długo rośnie.
Szereg geometryczny ∑n=0∞qn=11−q,  ∣q∣<1\displaystyle \sum_{n=0}^{\infty} q^n = \frac{1}{1 - q}, \; |q| < 1
Ten sam warunek decyduje o tym, czy suma potęg jest skończona. Więcej na stronie o szeregu geometrycznym.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.