Twierdzenie o trzech ciągach

Gdy ciąg leży między dwoma innymi, a te dążą do tej samej liczby, on też musi do niej dążyć. Tak liczy się granice, których nie da się rozbić na proste części, na przykład z sinusem albo z pierwiastkiem stopnia nn.

an≤bn≤cn  ⇒  lim⁡bn=ga_n \leq b_n \leq c_n \;\Rightarrow\; \lim b_n = g

warunek: ograniczenia mają tę samą granicę

lim⁡an=lim⁡cn=g\lim a_n = \lim c_n = g

wartość bezwzględna

∣bn∣≤cn→0  ⇒  bn→0|b_n| \leq c_n \to 0 \;\Rightarrow\; b_n \to 0

pierwiastek z sumy potęg

an+bnn→max⁡(a,b)\sqrt[n]{a^n + b^n} \to \max(a, b)
bnb_n to ciąg, którego granicy szukasz, a ana_n i cnc_n to ograniczenia z dołu i z góry. Wniosek działa tylko wtedy, gdy oba ograniczenia dążą do tej samej liczby gg. Nierówność wystarczy od pewnego miejsca. Twierdzenie nazywa się też twierdzeniem o dwóch policjantach: dwaj policjanci prowadzą zatrzymanego do jednego miejsca, więc on też tam trafi.

Jak działa twierdzenie o trzech ciągach?

Weź ciąg bn=sin⁡n/nb_n = \sin n / n. Licznik nie ma granicy, bo sin⁡n\sin n skacze między −1 a 1, więc nie da się policzyć granicy ilorazu wprost. Wiadomo jednak, że −1≤sin⁡n≤1-1 \leq \sin n \leq 1. Po podzieleniu przez dodatnie nn nierówności się nie odwracają:

  1. −1n≤sin⁡nn≤1n\displaystyle -\frac{1}{n} \leq \frac{\sin n}{n} \leq \frac{1}{n}
Przy każdym wyrazie sin⁡n/n\sin n / n odcinek od −1/n-1/n do 1/n1/n. Wyraz zawsze leży na swoim odcinku, a odcinki kurczą się do zera.

Oba ograniczenia dążą do zera, więc ciąg ściśnięty między nimi nie ma wyboru i też dąży do zera. Gdyby ograniczenia dążyły do różnych liczb, odcinki by się nie kurczyły i twierdzenie nic by nie dawało.

Jak dobrać oszacowania krok po kroku

Policzymy granicę ciągu an=3n+5nna_n = \sqrt[n]{3^n + 5^n}. Pierwiastka z sumy nie da się rozbić na sumę pierwiastków, więc szukamy dwóch prostszych ciągów, między którymi leży ana_n.

Zadanie lim⁡3n+5nn\lim \sqrt[n]{3^n + 5^n} 5n5^n 5n≤3n+5n≤2⋅5n5^n \leq 3^n + 5^n \leq 2 \cdot 5^n 5≤an≤52n5 \leq a_n \leq 5\sqrt[n]{2}
  1. Znajdź składnik, który rośnie najszybciej

    Pod pierwiastkiem są dwie potęgi. Większą podstawę ma 5n5^n, więc to ona decyduje o wartości sumy: dla n=10n = 10 składnik 310=59 0493^{10} = 59\,049 to niecałe 0,6% składnika 510=9 765 6255^{10} = 9\,765\,625.

    1. 3n<5n3^n < 5^n
  2. Oszacuj sumę z dołu i z góry

    Z dołu: suma jest większa od samego 5n5^n, bo dodajesz coś dodatniego. Z góry: zastąp mniejszy składnik większym, czyli 3n3^n przez 5n5^n.

    1. 5n≤3n+5n≤5n+5n=2⋅5n5^n \leq 3^n + 5^n \leq 5^n + 5^n = 2 \cdot 5^n
  3. Wyciągnij pierwiastek stopnia n

    Pierwiastek z liczb dodatnich zachowuje nierówności. Pierwiastek z iloczynu to iloczyn pierwiastków, a 5nn=5\sqrt[n]{5^n} = 5:

    1. 5nn≤3n+5nn≤2⋅5nn\sqrt[n]{5^n} \leq \sqrt[n]{3^n + 5^n} \leq \sqrt[n]{2 \cdot 5^n}
    2. 5≤an≤5⋅2n5 \leq a_n \leq 5 \cdot \sqrt[n]{2}
  4. Sprawdź granice ograniczeń

    Dolne ograniczenie to stała 5. W górnym 2n=21/n\sqrt[n]{2} = 2^{1/n}, a wykładnik 1/n1/n dąży do zera, więc 2n→20=1\sqrt[n]{2} \to 2^0 = 1:

    1. lim⁡n→∞5=5\displaystyle \lim_{n \to \infty} 5 = 5
    2. lim⁡n→∞52n=5⋅1=5\displaystyle \lim_{n \to \infty} 5\sqrt[n]{2} = 5 \cdot 1 = 5
    3. lim⁡n→∞an=5\displaystyle \lim_{n \to \infty} a_n = 5

    Oba ograniczenia dążą do tej samej liczby, więc twierdzenie działa. Gdy wychodzą różne granice, wynik bywa inny:

    an→g,  cn→ga_n \to g,\; c_n \to g Granica równa g

    Nasze ograniczenia: 5 i 55 \text{ i } 5

    Ograniczenia mają tę samą granicę, więc ciąg ściśnięty między nimi też ją ma.

    an→g1,  cn→g2a_n \to g_1,\; c_n \to g_2 Nic nie wiadomo

    −1≤(−1)n≤1-1 \leq (-1)^n \leq 1

    Ograniczenia dążą do różnych liczb. Ciąg między nimi może mieć granicę albo nie mieć jej wcale.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 5

    an→∞a_n \to \infty Granica nieskończona

    n+sin⁡n≥n−1→∞n + \sin n \geq n - 1 \to \infty

    Gdy dolne ograniczenie rośnie bez końca, górne nie jest potrzebne: ciąg nad nim też rośnie bez końca.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 6

    Oś pionowa zaczyna się od 4,5. Każdy wyraz leży na odcinku od 5 do 52n5\sqrt[n]{2}. Odcinki kurczą się do linii 5, a pierwszy wyraz, równy 8, jest daleko od granicy.

    Odpowiedź: granica ciągu 3n+5nn\sqrt[n]{3^n + 5^n} wynosi 5.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Znak, który się zmienia

Oblicz granicę ciągu bn=(−1)nn2\displaystyle b_n = \frac{(-1)^n}{n^2}.

Przykład 2. Sinus i cosinus w liczniku

Oblicz granicę ciągu bn=cos⁡n+2sin⁡nn\displaystyle b_n = \frac{\cos n + 2\sin n}{n}.

Przykład 3. Pierwiastek z trzech potęg

Oblicz granicę ciągu bn=2n+3n+4nnb_n = \sqrt[n]{2^n + 3^n + 4^n}.

Przykład 4. Granica różna od zera

Oblicz granicę ciągu bn=n+sin⁡n2n\displaystyle b_n = \frac{n + \sin n}{2n}.

Przykład 5. Ograniczenia o różnych granicach

Wiadomo, że 0≤bn≤10 \leq b_n \leq 1 dla każdego nn. Czy ciąg bnb_n musi mieć granicę?

Przykład 6. Granica nieskończona

Oblicz granicę ciągu bn=n+sin⁡nb_n = n + \sin n.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym szacujesz ciąg z dołu i z góry.

Przypadki szczególne

Te wersje twierdzenia wracają w zadaniach najczęściej.

Wartość bezwzględna ∣bn∣≤cn→0  ⇒  bn→0\displaystyle |b_n| \leq c_n \to 0 \;\Rightarrow\; b_n \to 0
Nierówność ∣bn∣≤cn|b_n| \leq c_n to to samo co −cn≤bn≤cn-c_n \leq b_n \leq c_n. Wystarczy więc jedno ograniczenie dążące do zera.
Pierwiastek z sumy potęg an+bnn→max⁡(a,b)\displaystyle \sqrt[n]{a^n + b^n} \to \max(a, b)
Dla dodatnich aa i bb wygrywa większa podstawa, jak w zadaniu krok po kroku. Tak samo działa przy trzech i więcej składnikach.
Nierówność od pewnego miejsca an≤bn≤cn dla n≥n0\displaystyle a_n \leq b_n \leq c_n \text{ dla } n \geq n_0
Kilka pierwszych wyrazów nie wpływa na granicę, więc nierówność nie musi zachodzić od początku.
Granica nieskończona bn≥an→∞  ⇒  bn→∞\displaystyle b_n \geq a_n \to \infty \;\Rightarrow\; b_n \to \infty
Przy nieskończoności wystarczy jeden „policjant”: dolny dla +∞+\infty, górny dla −∞-\infty.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.