Średnia wszystkich wyrazów ciągu arytmetycznego jest równa średniej jego pierwszego i ostatniego wyrazu. Nie musisz dodawać wszystkich wyrazów, a nawet nie musisz wiedzieć, ile ich jest.
aˉ=2a1+an
z definicji średniej
aˉ=na1+a2+…+an
suma przez średnią
Sn=aˉ⋅n
nieparzysta liczba wyrazów
aˉ=wyraz sˊrodkowy
aˉ to średnia arytmetyczna wszystkich wyrazów ciągu od a1 do an. Wzór działa tylko dla ciągu arytmetycznego. W innych ciągach średnia skrajnych wyrazów zwykle różni się od średniej wszystkich.
Dlaczego wystarczą dwa skrajne wyrazy?
Średnia to punkt, w którym wszystkie liczby się równoważą: odległości liczb leżących poniżej dają razem tyle samo, co odległości liczb leżących powyżej. W ciągu arytmetycznym wyrazy są rozłożone równo, więc ten punkt wypada dokładnie w połowie drogi między pierwszym a ostatnim wyrazem.
aˉ=8
Wyrazy 2, 5, 8, 11, 14 na osi liczbowej. Oś podparta w punkcie 8 jest w równowadze: wyrazy 2 i 5 leżą 6 i 3 pod nim, a 11 i 14 leżą 3 i 6 nad nim. Punkt 8 to też połowa drogi od 2 do 14.
To samo wynika z rachunku. Pierwszy i ostatni wyraz dają razem tyle samo co drugi i przedostatni, bo jeden rośnie o r, a drugi o tyle samo maleje. Wszystkie n wyrazów tworzy n:2 takich par, więc ich suma to (a1+an)⋅n:2. Po podzieleniu przez n zostaje sama połowa sumy skrajnych:
aˉ=nSn=2a1+an
Jak obliczyć średnią wyrazów ciągu krok po kroku
Ciąg arytmetyczny zaczyna się od 2, 5, 8 i kończy na 59. Obliczymy średnią arytmetyczną wszystkich jego wyrazów, a potem sprawdzimy wynik, licząc sumę.
Ciąg2,5,8,…,59aˉ=?a1=2,an=59aˉ=30,5n=20
Odczytaj pierwszy i ostatni wyraz
Wzór potrzebuje tylko dwóch liczb. Ile wyrazów ma ciąg, na razie nie jest ważne.
Skrajne wyrazy ciągu
a1
an
2
59
Najpierw upewnij się, że ciąg jest arytmetyczny: 5−2=8−5=3. Różnica jest stała, więc możesz użyć wzoru.
Policz średnią skrajnych wyrazów
Dodaj pierwszy i ostatni wyraz, a sumę podziel przez 2.
aˉ=22+59=261
aˉ=30,5
Policz, ile wyrazów ma ciąg
Do średniej liczba wyrazów nie była potrzebna, ale przyda się do sprawdzenia. Wyznacz ją z wzoru ogólnego, przyrównując ostatni wyraz do 59.
2+(n−1)⋅3=59
(n−1)⋅3=57,n−1=19
n=20
Sprawdź wynik sumą wyrazów
Średnia to suma podzielona przez liczbę wyrazów. Policz więc sumę wzorem na sumę i podziel ją przez 20.
S20=2(2+59)⋅20=610
aˉ=610:20=30,5
Odpowiedź: średnia arytmetyczna wszystkich wyrazów ciągu 2, 5, 8, …, 59 wynosi aˉ=30,5.
Więcej przykładów
Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.
Przykład 1. Średnia liczb od 1 do 100
Oblicz średnią arytmetyczną wszystkich liczb naturalnych od 1 do 100.
Kolejne liczby naturalne tworzą ciąg arytmetyczny, więc wystarczy średnia pierwszej i ostatniej.
aˉ=21+100=50,5
Liczb jest parzyście wiele, więc średnia leży między dwiema środkowymi, 50 i 51.
Odpowiedź:aˉ=50,5.
Przykład 2. Suma przez średnią
Ciąg arytmetyczny ma 20 wyrazów, pierwszy wyraz a1=5 i ostatni a20=62. Oblicz sumę wszystkich wyrazów.
Policz średnią skrajnych wyrazów.
aˉ=25+62=33,5
Suma to średnia razy liczba wyrazów.
S20=33,5⋅20=670
To ten sam rachunek co we wzorze na sumę, tylko zapisany w dwóch krokach.
Odpowiedź:S20=670.
Przykład 3. Ostatni wyraz ze średniej
Średnia arytmetyczna piętnastu wyrazów ciągu arytmetycznego wynosi 24, a pierwszy wyraz to a1=10. Oblicz ostatni wyraz i różnicę ciągu.
Zapisz wzór na średnią z niewiadomym ostatnim wyrazem.
210+a15=24
Pomnóż obie strony przez 2 i odejmij 10.
10+a15=48,a15=38
Od pierwszego do piętnastego wyrazu jest 14 kroków.
r=(38−10):14=2
Ciąg ma nieparzystą liczbę wyrazów, więc średnia 24 jest jego wyrazem środkowym: a8=10+7⋅2=24.
Odpowiedź:a15=38 i r=2.
Przykład 4. Liczby dwucyfrowe podzielne przez 7
Oblicz średnią arytmetyczną wszystkich liczb dwucyfrowych podzielnych przez 7. Ile jest takich liczb i jaka jest ich suma?
Najmniejsza taka liczba to 14, największa 98. Tworzą ciąg arytmetyczny o różnicy 7.
14,21,28,…,98
Policz średnią skrajnych.
aˉ=214+98=56
Policz liczbę wyrazów.
n=(98−14):7+1=13
Suma to średnia razy liczba wyrazów.
S13=56⋅13=728
Liczb jest 13, czyli nieparzyście wiele, więc średnia 56 to liczba środkowa, siódma z kolei.
Odpowiedź: średnia wynosi 56, liczb jest 13, a ich suma to 728.
Najczęstsze błędy
Unikaj ich w każdym zadaniu ze średnią wyrazów ciągu.