Kryterium d'Alemberta

Kryterium d'Alemberta sprawdza, ile razy każdy wyraz szeregu jest mniejszy od poprzedniego. Jeśli wyrazy maleją w stałym tempie, jak w szeregu geometrycznym o ilorazie mniejszym od 1, szereg jest zbieżny. Najlepiej działa dla szeregów z silnią i potęgami.

L=lim⁡n→∞∣an+1an∣\displaystyle L = \lim_{n \to \infty} \left| \frac{a_{n+1}}{a_n} \right|

L<1L < 1 szereg zbieżny

∑an<∞\textstyle\sum a_n < \infty

L>1L > 1 szereg rozbieżny

an↛0a_n \not\to 0

L=1L = 1 kryterium nie rozstrzyga

Trzeba użyć innego sposobu.

ana_n to wyraz ogólny szeregu, a an+1a_{n+1} to następny wyraz. Iloraz porównuje dwa sąsiednie wyrazy, a jego granica LL mówi, jak szybko maleją dalsze wyrazy. Wartość bezwzględna pozwala stosować kryterium także do wyrazów ujemnych.

Na czym polega kryterium d'Alemberta?

W szeregu geometrycznym każdy wyraz jest dokładnie qq razy większy od poprzedniego, a szereg jest zbieżny, gdy ∣q∣<1|q| < 1. Inne szeregi nie mają stałego ilorazu, ale często iloraz sąsiednich wyrazów zbliża się do jakiejś liczby LL. Dalekie wyrazy zachowują się wtedy prawie jak wyrazy szeregu geometrycznego o ilorazie LL.

Stąd trzy przypadki. Gdy L<1L < 1, wyrazy w końcu maleją co najmniej tak szybko jak w zbieżnym szeregu geometrycznym. Gdy L>1L > 1, wyrazy rosną i nie mogą dążyć do zera, więc nie spełniają warunku koniecznego. Gdy L=1L = 1, tempo jest zbyt bliskie stałemu, żeby iloraz coś przesądził.

Jak zastosować kryterium d'Alemberta krok po kroku

Zbadamy zbieżność szeregu ∑n=1∞n2n=12+24+38+…\displaystyle \sum_{n=1}^{\infty} \frac{n}{2^n} = \frac{1}{2} + \frac{2}{4} + \frac{3}{8} + \ldots Wyraz ma potęgę w mianowniku, więc kryterium d'Alemberta jest tu dobrym wyborem.

Wyraz an=n:2na_n = n : 2^n (n+1):(2n)(n + 1) : (2n) L=1/2L = 1/2
  1. Zapisz wyraz ogólny i wyraz następny

    W miejsce nn wpisz n+1n + 1, w liczniku i w wykładniku.

    1. an=n2n\displaystyle a_n = \frac{n}{2^n}
    2. an+1=n+12n+1\displaystyle a_{n+1} = \frac{n + 1}{2^{n+1}}
  2. Podziel następny wyraz przez poprzedni

    Dzielenie przez ułamek to mnożenie przez jego odwrotność. Potem skróć potęgi dwójki: 2n+1=2⋅2n2^{n+1} = 2 \cdot 2^n.

    1. an+1an=n+12n+1⋅2nn\displaystyle \frac{a_{n+1}}{a_n} = \frac{n + 1}{2^{n+1}} \cdot \frac{2^n}{n}
    2. an+1an=n+12n\displaystyle \frac{a_{n+1}}{a_n} = \frac{n + 1}{2n}
  3. Oblicz granicę ilorazu

    Podziel licznik i mianownik przez nn. Wyrazy są dodatnie, więc wartość bezwzględna niczego nie zmienia.

    1. L=lim⁡n→∞n+12n=lim⁡n→∞1+1n2\displaystyle L = \lim_{n \to \infty} \frac{n + 1}{2n} = \lim_{n \to \infty} \frac{1 + \frac{1}{n}}{2}
    2. L=12\displaystyle L = \frac{1}{2}
    Ilorazy an+1:ana_{n+1} : a_n dla n=1,2,…,10n = 1, 2, \ldots, 10. Zaczynają od 1, a potem zbliżają się do 1/2: dalekie wyrazy maleją prawie o połowę na każdym kroku.
  4. Odczytaj wniosek z wartości L

    Porównaj granicę z jedynką. U nas L=1/2L = 1/2, więc szereg jest zbieżny.

    L<1L < 1 Szereg zbieżny

    Nasz szereg: L=1/2L = 1/2

    Dalekie wyrazy maleją co najmniej jak w zbieżnym szeregu geometrycznym.

    Sprawdzenie: krok 5

    L>1L > 1 Szereg rozbieżny

    ∑nnn!,L=e\displaystyle \sum \frac{n^n}{n!}, \quad L = e

    Od pewnego miejsca każdy wyraz jest większy od poprzedniego, więc wyrazy nie dążą do zera.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 2

    L=1L = 1 Nie rozstrzyga

    ∑1n=∞,∑1n2<∞\displaystyle \sum \frac{1}{n} = \infty, \quad \sum \frac{1}{n^2} < \infty

    Oba szeregi mają L=1L = 1, a jeden jest rozbieżny, drugi zbieżny.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 4

  5. Sprawdź wniosek na sumach częściowych

    Dodaj kilka pierwszych wyrazów. Sumy częściowe powinny zbliżać się do jednej liczby.

    Sumy częściowe szeregu
    S1S_1 S2S_2 S3S_3 S4S_4 S5S_5 S6S_6
    0,50{,}5 11 1,3751{,}375 1,6251{,}625 1,7811{,}781 1,8751{,}875

    Odpowiedź: L=1/2<1L = 1/2 < 1, więc szereg ∑n/2n\sum n/2^n jest zbieżny.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Szereg z silnią w mianowniku

Zbadaj zbieżność szeregu ∑n=1∞2nn!\displaystyle \sum_{n=1}^{\infty} \frac{2^n}{n!}.

Przykład 2. Granica większa od 1

Zbadaj zbieżność szeregu ∑n=1∞nnn!\displaystyle \sum_{n=1}^{\infty} \frac{n^n}{n!}.

Przykład 3. Szereg geometryczny

Zbadaj zbieżność szeregu ∑n=1∞3n4n\displaystyle \sum_{n=1}^{\infty} \frac{3^n}{4^n} kryterium d'Alemberta i porównaj z warunkiem dla szeregu geometrycznego.

Przykład 4. Gdy kryterium nie rozstrzyga

Policz granicę LL dla szeregów ∑1/n\sum 1/n i ∑1/n2\sum 1/n^2. Co mówi kryterium d'Alemberta?

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z kryterium d'Alemberta.

Przypadki szczególne

Po tych cechach wyrazu poznasz, czy kryterium d'Alemberta pomoże.

Silnia w wyrazie n!(n+1)!=1n+1\displaystyle \frac{n!}{(n + 1)!} = \frac{1}{n + 1}
Silnie skracają się w ilorazie prawie całkowicie, dlatego to kryterium jest pierwszym wyborem dla szeregów z silnią. Silnia w mianowniku zwykle daje L=0L = 0.
Szereg geometryczny an=aqn  ⇒  L=∣q∣\displaystyle a_n = a q^n \;\Rightarrow\; L = |q|
Iloraz jest stały, więc kryterium daje dokładnie ten sam wniosek co warunek ∣q∣<1|q| < 1.
Wyraz bez potęg i silni an=n+1n3  ⇒  L=1\displaystyle a_n = \frac{n + 1}{n^3} \;\Rightarrow\; L = 1
Gdy wyraz jest ułamkiem z samymi potęgami nn, iloraz zawsze dąży do 1. Takich szeregów nie badaj kryterium d'Alemberta, tylko porównaj je z szeregiem ∑1/np\sum 1/n^p.
Granica nieskończona L=∞\displaystyle L = \infty
Gdy iloraz rośnie bez końca, na przykład dla an=n!a_n = n!, kolejne wyrazy rosną coraz szybciej i szereg jest rozbieżny, tak jak przy L>1L > 1.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.