Granice wybranych ciągów

Większość granic liczy się z kilku gotowych wyników. Gdy w ułamku walczą ze sobą potęgi, wykładnicze i silnie, wygrywa ten składnik, który rośnie najszybciej.

ln⁡n  ≪  nk  ≪  an  ≪  n!  ≪  nn\ln n \;\ll\; n^k \;\ll\; a^n \;\ll\; n! \;\ll\; n^n

odwrotność potęgi, k > 0

lim⁡n→∞1nk=0\displaystyle \lim_{n \to \infty} \frac{1}{n^k} = 0

ciąg geometryczny, |q| < 1

lim⁡n→∞qn=0\displaystyle \lim_{n \to \infty} q^n = 0

pierwiastek n-tego stopnia

lim⁡n→∞nn=1\displaystyle \lim_{n \to \infty} \sqrt[n]{n} = 1
Zapis bn≪cnb_n \ll c_n znaczy, że bnb_n rośnie wolniej, czyli bn/cn→0b_n / c_n \to 0. Tu k>0k > 0 i a>1a > 1. Na przykład n100/2n→0n^{100} / 2^n \to 0, choć na początku licznik jest o wiele większy.

Granice, które warto znać na pamięć

Każda z tych granic działa jak gotowa cegiełka. W dłuższym zadaniu przekształcasz wyrażenie tak, żeby pojawiły się właśnie te ciągi, i od razu wstawiasz ich granice.

Odwrotność potęgi lim⁡n→∞1nk=0(k>0)\displaystyle \lim_{n \to \infty} \frac{1}{n^k} = 0 \quad (k > 0)
Na tym opiera się dzielenie licznika i mianownika przez najwyższą potęgę nn. Więcej na stronie o granicy ciągu odwrotności.
Ciąg geometryczny lim⁡n→∞qn=0(∣q∣<1)\displaystyle \lim_{n \to \infty} q^n = 0 \quad (|q| \lt 1)
Także dla ujemnego qq, na przykład (−0,5)n(-0{,}5)^n. Wyrazy skaczą wtedy nad i pod zerem, ale coraz bliżej niego.
Pierwiastek n-tego stopnia lim⁡n→∞nn=1\displaystyle \lim_{n \to \infty} \sqrt[n]{n} = 1
Liczba pod pierwiastkiem rośnie, ale stopień pierwiastka rośnie razem z nią. Dla n=1000n = 1000 wynik to około 1,0069.
Potęga kontra wykładnicza lim⁡n→∞nkan=0(a>1)\displaystyle \lim_{n \to \infty} \frac{n^k}{a^n} = 0 \quad (a > 1)
Ciąg wykładniczy wygrywa z każdą potęgą nn, nawet z n100n^{100}.
Wykładnicza kontra silnia lim⁡n→∞ann!=0\displaystyle \lim_{n \to \infty} \frac{a^n}{n!} = 0
Dla każdego aa. Od pewnego miejsca każdy kolejny czynnik silni jest większy od aa.
Silnia kontra nⁿ lim⁡n→∞n!nn=0\displaystyle \lim_{n \to \infty} \frac{n!}{n^n} = 0
Oba iloczyny mają nn czynników, ale w nnn^n każdy jest równy nn, a w silni tylko ostatni.

Kolejność ciągów najłatwiej zobaczyć w liczbach. Już dla n=20n = 20 różnice sięgają wielu rzędów wielkości:

Wartości ciągów ln n, n², 2ⁿ, n! i nⁿ dla n równego 5, 10 i 20
n=5n = 5 n=10n = 10 n=20n = 20
ln⁡n\ln n ≈1,61\approx 1{,}61 ≈2,30\approx 2{,}30 ≈3,00\approx 3{,}00
n2n^2 2525 100100 400400
2n2^n 3232 10241024 ≈1,05⋅106\approx 1{,}05 \cdot 10^6
n!n! 120120 ≈3,63⋅106\approx 3{,}63 \cdot 10^6 ≈2,43⋅1018\approx 2{,}43 \cdot 10^{18}
nnn^n 31253125 101010^{10} ≈1,05⋅1026\approx 1{,}05 \cdot 10^{26}

Gdy w ułamku licznik należy do niższego wiersza tabeli niż mianownik, granica wynosi 0. Gdy jest odwrotnie, ciąg dąży do nieskończoności.

Jak obliczyć granicę ciągu z potęgami i wykładniczymi krok po kroku

Obliczymy granicę ciągu an=n2⋅2n+3n3n+1+n5\displaystyle a_n = \frac{n^2 \cdot 2^n + 3^n}{3^{n+1} + n^5}. Licznik i mianownik dążą do nieskończoności, więc sam podział ∞/∞\infty / \infty nic nie mówi.

Zadanie an=(n2⋅2n+3n):(3n+1+n5)a_n = (n^2 \cdot 2^n + 3^n) : (3^{n+1} + n^5) dziel przez 3n\text{dziel przez } 3^n lim⁡an=13\lim a_n = \tfrac{1}{3}
  1. Znajdź składnik, który rośnie najszybciej

    W liczniku 3n3^n wygrywa z n2⋅2nn^2 \cdot 2^n, bo ich iloraz to n2⋅(2/3)nn^2 \cdot (2/3)^n, a ten dąży do zera. W mianowniku 3n+13^{n+1} wygrywa z n5n^5. W obu miejscach rządzi więc 3n3^n. Przez ten składnik podziel licznik i mianownik:

    1. dziel przez 3n\text{dziel przez } 3^n
  2. Podziel licznik i mianownik

    Podziel każdy składnik osobno. Pamiętaj, że 3n+1=3⋅3n3^{n+1} = 3 \cdot 3^n:

    1. n2⋅2n3n=n2(23)n\displaystyle \frac{n^2 \cdot 2^n}{3^n} = n^2 \left(\frac{2}{3}\right)^n
    2. 3n+13n=3\displaystyle \frac{3^{n+1}}{3^n} = 3
    3. an=n2(23)n+13+n53n\displaystyle a_n = \frac{n^2 \left(\frac{2}{3}\right)^n + 1}{3 + \frac{n^5}{3^n}}
  3. Wstaw znane granice

    Oba ułamki z nn mają postać potęga przez wykładniczą, bo n2(2/3)n=n2/1,5nn^2 (2/3)^n = n^2 / 1{,}5^n:

    1. n21,5n→0,n53n→0\displaystyle \frac{n^2}{1{,}5^n} \to 0, \qquad \frac{n^5}{3^n} \to 0

    qnq^n Ciąg geometryczny

    qn→0    (∣q∣<1)q^n \to 0 \;\; (|q| \lt 1)

    Same wykładnicze o różnych podstawach: po podzieleniu zostają potęgi ułamków.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 2

    nk/ann^k / a^n Potęga przez wykładniczą

    Nasz ułamek: n2/1,5nn^2 / 1{,}5^n

    nk/an→0    (a>1)n^k / a^n \to 0 \;\; (a > 1)

    Wykładnicza w mianowniku wygrywa z każdą potęgą nn w liczniku.

    an/n!a^n / n! Wykładnicza przez silnię

    an/n!→0a^n / n! \to 0

    Gdy w zadaniu jest silnia, to zwykle ona rośnie najszybciej i przez nią dzielisz.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 5

  4. Policz granicę ułamka

    1. lim⁡n→∞an=0+13+0\displaystyle \lim_{n \to \infty} a_n = \frac{0 + 1}{3 + 0}
    2. lim⁡n→∞an=13\displaystyle \lim_{n \to \infty} a_n = \frac{1}{3}

    Odpowiedź: granica ciągu wynosi 1/31/3.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Dzielenie przez najwyższą potęgę

Oblicz granicę ciągu an=3n2+1n2−5\displaystyle a_n = \frac{3n^2 + 1}{n^2 - 5}.

Przykład 2. Wykładnicze o różnych podstawach

Oblicz granicę ciągu an=2n+3n4n\displaystyle a_n = \frac{2^n + 3^n}{4^n}.

Przykład 3. Duża potęga przeciw małej wykładniczej

Oblicz granice ciągów n1002n\displaystyle \frac{n^{100}}{2^n} i 2nn100\displaystyle \frac{2^n}{n^{100}}.

Przykład 4. Pierwiastek n-tego stopnia z iloczynu

Oblicz granicę ciągu an=5nna_n = \sqrt[n]{5n}.

Przykład 5. Silnia w liczniku i mianowniku

Oblicz granicę ciągu an=n!+4nn!+n3\displaystyle a_n = \frac{n! + 4^n}{n! + n^3}.

Przykład 6. Granica typu 1 do nieskończoności

Oblicz granicę ciągu an=(1+3n)n\displaystyle a_n = \left(1 + \frac{3}{n}\right)^n.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z granicą ciągu.

Przypadki szczególne

Kilka granic, które uzupełniają zestawienie i często wracają w zadaniach.

Ciąg qⁿ poza przedziałem (−1, 1) lim⁡n→∞qn=+∞(q>1)\displaystyle \lim_{n \to \infty} q^n = +\infty \quad (q > 1)
Dla q=1q = 1 granica wynosi 1. Dla q≤−1q \leq -1 ciąg nie ma granicy: przy q=−1q = -1 wyrazy to na zmianę 1 i −1, a przy q=−2q = -2 skaczą coraz dalej od zera. Więcej na stronie o granicy potęgi.
Pierwiastek z liczby lim⁡n→∞an=1(a>0)\displaystyle \lim_{n \to \infty} \sqrt[n]{a} = 1 \quad (a > 0)
Działa zarówno dla a>1a > 1, jak i dla 0<a<10 \lt a \lt 1. Na przykład 0,01n→1\sqrt[n]{0{,}01} \to 1.
Logarytm kontra potęga lim⁡n→∞ln⁡nnk=0(k>0)\displaystyle \lim_{n \to \infty} \frac{\ln n}{n^k} = 0 \quad (k > 0)
Logarytm rośnie wolniej niż każda potęga, nawet n0,01n^{0{,}01}.
Granica z liczbą e lim⁡n→∞(1+an)n=ea\displaystyle \lim_{n \to \infty} \left(1 + \frac{a}{n}\right)^n = e^a
Dla a=1a = 1 to definicja liczby e, a dla a=−1a = -1 granica wynosi 1/e1/e.
Symbole nieoznaczone ∞∞,    00,    0⋅∞\displaystyle \frac{\infty}{\infty}, \;\; \frac{0}{0}, \;\; 0 \cdot \infty
Do tej grupy należą też ∞−∞\infty - \infty i 1∞1^\infty. Taki zapis nie daje wyniku. Przekształć wyrażenie, zanim wstawisz granice.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.