Granica iloczynu ciągów

Granicę iloczynu liczysz czynnik po czynniku, gdy granica każdego czynnika jest liczbą. Gdy jeden czynnik dąży do zera, a drugi rośnie bez końca, wychodzi 0⋅∞0 \cdot \infty i iloczyn trzeba najpierw inaczej zapisać.

lim⁡(an⋅bn)=lim⁡an⋅lim⁡bn\lim (a_n \cdot b_n) = \lim a_n \cdot \lim b_n

gdy lim aₙ = a i lim bₙ = b

lim⁡(an⋅bn)=a⋅b\lim (a_n \cdot b_n) = a \cdot b

stała przed granicą

lim⁡(c⋅an)=c⋅lim⁡an\lim (c \cdot a_n) = c \cdot \lim a_n

nie wolno użyć, gdy wychodzi

0⋅∞0 \cdot \infty
ana_n i bnb_n to dwa ciągi, a granice liczymy przy n→∞n \to \infty. Wzór wymaga, żeby obie granice po prawej stronie istniały i były skończone. Wtedy granica iloczynu też istnieje.

Co mówi twierdzenie o granicy iloczynu?

Jeśli wyrazy ana_n są coraz bliżej liczby aa, a wyrazy bnb_n coraz bliżej bb, to ich iloczyny są coraz bliżej a⋅ba \cdot b. Widać to w tabeli dla an=2+1/na_n = 2 + 1/n i bn=3−1/nb_n = 3 - 1/n:

Wyrazy dwóch ciągów i ich iloczyny dla n równego 1, 10, 100 i 1000
n=1n = 1 n=10n = 10 n=100n = 100 n=1000n = 1000
ana_n 33 2,12{,}1 2,012{,}01 2,0012{,}001
bnb_n 22 2,92{,}9 2,992{,}99 2,9992{,}999
anbna_n b_n 66 6,096{,}09 ≈6,01\approx 6{,}01 ≈6,001\approx 6{,}001

Ciągi dążą do 2 i do 3, a ich iloczyn do 6. Dlaczego tak jest, widać z rozkładu różnicy między iloczynem a jego granicą:

  1. anbn−ab=an(bn−b)+b(an−a)a_n b_n - ab = a_n (b_n - b) + b (a_n - a)

W obu składnikach jest czynnik dążący do zera: bn−bb_n - b albo an−aa_n - a. Drugi czynnik jest liczbą bb albo wyrazem ana_n, który leży blisko aa. Cała różnica dąży więc do zera. Gdyby aa albo bb było nieskończonością, to rozumowanie by nie działało.

Co zrobić z symbolem 0 · ∞: krok po kroku

Policzymy granicę ciągu an=(n+1)⋅2n−1n2\displaystyle a_n = (n + 1) \cdot \frac{2n - 1}{n^2}. To iloczyn dwóch ciągów, więc najpierw sprawdzimy, czy wolno użyć twierdzenia o granicy iloczynu.

Zadanie lim⁡(n+1)⋅(2n−1):n2\lim (n + 1) \cdot (2n - 1) : n^2 ∞⋅0\infty \cdot 0 (n+1)/n⋅(2n−1)/n(n + 1)/n \cdot (2n - 1)/n 1⋅21 \cdot 2
  1. Sprawdź granice obu czynników

    Policz granicę każdego czynnika osobno. Pierwszy rośnie bez końca. Drugi rozbij na dwa ułamki, z których każdy dąży do zera (strzałka oznacza granicę przy n→∞n \to \infty):

    1. lim⁡n→∞(n+1)=∞\displaystyle \lim_{n \to \infty} (n + 1) = \infty
    2. 2n−1n2=2n−1n2  →  0\displaystyle \frac{2n - 1}{n^2} = \frac{2}{n} - \frac{1}{n^2} \;\to\; 0

    Wychodzi ∞⋅0\infty \cdot 0. Twierdzenie wymaga skończonych granic, więc tutaj go nie użyjesz.

    a,  b∈Ra,\; b \in \mathbb{R} Iloczyn granic

    lim⁡(anbn)=a⋅b\lim (a_n b_n) = a \cdot b

    Obie granice są liczbami. Twierdzenie działa i możesz liczyć czynnik po czynniku.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 1

    ∞⋅b,  b≠0\infty \cdot b,\; b \neq 0 Granica nieskończona

    lim⁡n(2+1n)=∞\lim n \left(2 + \tfrac{1}{n}\right) = \infty

    Czynnik dążący do liczby różnej od zera nie zatrzyma czynnika, który rośnie bez końca. Znak wyniku zależy od znaku bb.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 4

    ∞⋅0\infty \cdot 0 Symbol nieoznaczony

    Nasz ciąg: (n+1)(2n−1)/n2(n + 1)(2n - 1)/n^2

    Wszystko zależy od tego, czy szybciej rośnie jeden czynnik, czy szybciej maleje drugi. Trzeba tak przepisać iloczyn, żeby oba czynniki miały skończone granice.

  2. Rozdziel n² między oba czynniki

    Mianownik n2n^2 to n⋅nn \cdot n. Jedno nn zostaw pod 2n−12n - 1, a drugie przenieś pod n+1n + 1. Iloczyn się nie zmienia, bo ułamki mnoży się licznik przez licznik i mianownik przez mianownik.

    1. an=(n+1)(2n−1)n⋅n\displaystyle a_n = \frac{(n + 1)(2n - 1)}{n \cdot n}
    2. an=n+1n⋅2n−1n\displaystyle a_n = \frac{n + 1}{n} \cdot \frac{2n - 1}{n}
  3. Policz granice nowych czynników

    Podziel każdy składnik licznika przez nn. Teraz oba czynniki dążą do liczb, więc twierdzenie wreszcie działa.

    1. n+1n=1+1n  →  1\displaystyle \frac{n + 1}{n} = 1 + \frac{1}{n} \;\to\; 1
    2. 2n−1n=2−1n  →  2\displaystyle \frac{2n - 1}{n} = 2 - \frac{1}{n} \;\to\; 2
  4. Pomnóż granice czynników

    Obie granice są skończone, więc granica iloczynu to iloczyn granic.

    1. lim⁡n→∞an=lim⁡n→∞n+1n⋅lim⁡n→∞2n−1n\displaystyle \lim_{n \to \infty} a_n = \lim_{n \to \infty} \frac{n + 1}{n} \cdot \lim_{n \to \infty} \frac{2n - 1}{n}
    2. lim⁡n→∞an=1⋅2=2\displaystyle \lim_{n \to \infty} a_n = 1 \cdot 2 = 2
    Oś pionowa zaczyna się od 1,9, żeby było widać różnice przy 2. Pierwszy wyraz jest równy 2, drugi to 2,25, a potem wyrazy maleją i zbliżają się do linii 2 od góry.

    Odpowiedź: granica ciągu an=(n+1)(2n−1)/n2a_n = (n + 1)(2n - 1)/n^2 wynosi 2.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Iloczyn dwóch ciągów zbieżnych

Oblicz granicę ciągu an=(3+1n)(2−1n)\displaystyle a_n = \left(3 + \frac{1}{n}\right)\left(2 - \frac{1}{n}\right).

Przykład 2. Stała przed nawiasem

Oblicz granicę ciągu an=5⋅(1+2n)\displaystyle a_n = 5 \cdot \left(1 + \frac{2}{n}\right).

Przykład 3. Potęga ciągu

Oblicz granicę ciągu an=(2+1n)3\displaystyle a_n = \left(2 + \frac{1}{n}\right)^3.

Przykład 4. Czynnik, który rośnie bez końca

Oblicz granicę ciągu an=n⋅(2+1n)\displaystyle a_n = n \cdot \left(2 + \frac{1}{n}\right).

Przykład 5. 0 · ∞ z wynikiem zero

Oblicz granicę ciągu an=1n2⋅(n+1)\displaystyle a_n = \frac{1}{n^2} \cdot (n + 1).

Przykład 6. 0 · ∞ z wynikiem nieskończonym

Oblicz granicę ciągu an=(n2+1)⋅1n\displaystyle a_n = (n^2 + 1) \cdot \frac{1}{n}.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym rozbijasz granicę iloczynu.

Przypadki szczególne

Te sytuacje często wracają w zadaniach o granicach iloczynów.

Stała przed granicą lim⁡(c⋅an)=c⋅lim⁡an\displaystyle \lim (c \cdot a_n) = c \cdot \lim a_n
Stała to ciąg stały o granicy cc, więc wolno ją wyciągnąć przed granicę. Na przykład lim⁡(7/n)=7⋅0=0\lim (7/n) = 7 \cdot 0 = 0.
Potęga o stałym wykładniku lim⁡(an)k=(lim⁡an)k\displaystyle \lim (a_n)^k = \left(\lim a_n\right)^k
Dla naturalnego kk potęga to iloczyn kk jednakowych czynników. Na przykład lim⁡(2+1/n)4=24=16\lim (2 + 1/n)^4 = 2^4 = 16.
Wykładnik zależny od n lim⁡(1+1n)n=e\displaystyle \lim \left(1 + \tfrac{1}{n}\right)^n = e
Tu wzór na potęgę nie działa, bo liczba czynników rośnie razem z nn. Podstawa dąży do 1, a mimo to granica to e≈2,718e \approx 2{,}718. Więcej na stronie o liczbie e jako granicy.
Zero razy ciąg ograniczony lim⁡sin⁡nn=0\displaystyle \lim \frac{\sin n}{n} = 0
Gdy jeden czynnik dąży do zera, a drugi jest ograniczony, iloczyn dąży do zera, nawet jeśli drugi czynnik nie ma granicy. Uzasadnia to twierdzenie o trzech ciągach.
Nieskończoność razy nieskończoność ∞⋅∞=∞\displaystyle \infty \cdot \infty = \infty
Gdy oba czynniki rosną bez końca, iloczyn też rośnie bez końca. Symbolem nieoznaczonym jest tylko 0⋅∞0 \cdot \infty.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.