Twierdzenie cosinusów

To twierdzenie Pitagorasa dla dowolnego trójkąta. Z dwóch boków i kąta między nimi policzysz trzeci bok, a z trzech boków dowolny kąt.

a2=b2+c2−2bccos⁡αa^2 = b^2 + c^2 - 2bc \cos \alpha

gdy szukasz kąta

cos⁡α=b2+c2−a22bc\displaystyle \cos \alpha = \frac{b^2 + c^2 - a^2}{2bc}

dla kąta prostego

a2=b2+c2\displaystyle a^2 = b^2 + c^2
Kąt α\alpha leży między bokami bb i cc, a naprzeciw boku aa. Wzór działa dla każdego boku, jeśli zamienisz litery: b2=a2+c2−2accos⁡βb^2 = a^2 + c^2 - 2ac \cos \beta i tak dalej.

Skąd się bierze to twierdzenie?

Poprowadź wysokość z wierzchołka naprzeciw boku cc. Odetnie ona trójkąt prostokątny, w którym przeciwprostokątną jest bok aa.

Wysokość ma długość bsin⁡αb \sin \alpha, a jej spodek odcina od podstawy odcinek bcos⁡αb \cos \alpha. Na prawo od spodka zostaje c−bcos⁡αc - b \cos \alpha.

Zapisz twierdzenie Pitagorasa dla prawego trójkąta prostokątnego i rozwiń nawias:

  1. a2=(bsin⁡α)2+(c−bcos⁡α)2a^2 = (b \sin \alpha)^2 + (c - b \cos \alpha)^2
  2. a2=b2sin⁡2α+c2−2bccos⁡α+b2cos⁡2αa^2 = b^2 \sin^2 \alpha + c^2 - 2bc \cos \alpha + b^2 \cos^2 \alpha
  3. a2=b2(sin⁡2α+cos⁡2α)+c2−2bccos⁡αa^2 = b^2 (\sin^2 \alpha + \cos^2 \alpha) + c^2 - 2bc \cos \alpha

Nawias to jedynka trygonometryczna, więc zostaje a2=b2+c2−2bccos⁡αa^2 = b^2 + c^2 - 2bc \cos \alpha. Ostatni składnik to poprawka do twierdzenia Pitagorasa: znika, gdy kąt α\alpha jest prosty.

Jak obliczyć bok trójkąta z twierdzenia cosinusów krok po kroku

W trójkącie dwa boki mają długości b=5b = 5 i c=8c = 8, a kąt między nimi α=60∘\alpha = 60^\circ. Oblicz trzeci bok aa.

Dane b=5, c=8, α=60∘b = 5,\ c = 8,\ \alpha = 60^\circ a2=25+64−40a^2 = 25 + 64 - 40 a=7a = 7
  1. Sprawdź, że kąt leży między danymi bokami

    Twierdzenie cosinusów potrzebuje kąta między dwoma znanymi bokami. Tu kąt α=60∘\alpha = 60^\circ leży między bokami b=5b = 5 i c=8c = 8, więc wzór da bok aa, który leży naprzeciw tego kąta.

  2. Podstaw dane do wzoru

    Znak cosinusa mówi, czy od sumy kwadratów odejmujesz, czy dodajesz:

    0∘<α<90∘0^\circ < \alpha < 90^\circ Kąt ostry

    Nasz cosinus: cos⁡60∘=12\cos 60^\circ = \tfrac{1}{2}

    a2<b2+c2a^2 < b^2 + c^2

    Cosinus jest dodatni, więc od sumy kwadratów coś odejmujesz.

    Rozwiązanie krok po kroku: od kroku 1

    α=90∘\alpha = 90^\circ Kąt prosty

    a2=b2+c2a^2 = b^2 + c^2

    Cosinus jest zerem i zostaje twierdzenie Pitagorasa.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 4

    90∘<α<180∘90^\circ < \alpha < 180^\circ Kąt rozwarty

    a2>b2+c2a^2 > b^2 + c^2

    Cosinus jest ujemny, więc minus razy minus daje plus i do sumy kwadratów dodajesz.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 1

    1. a2=52+82−2⋅5⋅8⋅cos⁡60∘a^2 = 5^2 + 8^2 - 2 \cdot 5 \cdot 8 \cdot \cos 60^\circ
    2. a2=25+64−80⋅12\displaystyle a^2 = 25 + 64 - 80 \cdot \frac{1}{2}
  3. Policz kwadrat boku i wyciągnij pierwiastek

    Najpierw mnożenie, potem dodawanie i odejmowanie.

    1. a2=89−40=49a^2 = 89 - 40 = 49
    2. a=49=7a = \sqrt{49} = 7
  4. Sprawdź wynik wzorem na kąt

    Wstaw trzy boki do przekształconego wzoru. Musi wyjść cosinus danego kąta.

    1. cos⁡α=52+82−722⋅5⋅8=25+64−4980=4080=12\displaystyle \cos \alpha = \frac{5^2 + 8^2 - 7^2}{2 \cdot 5 \cdot 8} = \frac{25 + 64 - 49}{80} = \frac{40}{80} = \frac{1}{2}

    Odpowiedź: a=7a = 7.

Więcej przykładów

Spróbuj najpierw rozwiązać każde zadanie samodzielnie, a potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Kąt rozwarty

Dwa boki trójkąta mają długości 3 i 5, a kąt między nimi ma 120°. Oblicz trzeci bok.

Przykład 2. Kąt z trzech boków

Boki trójkąta mają długości 3, 5 i 7. Oblicz jego największy kąt.

Przykład 3. Rodzaj trójkąta bez liczenia kątów

Czy trójkąt o bokach 4, 5 i 6 jest ostrokątny, prostokątny, czy rozwartokątny?

Przykład 4. Kąt prosty

Dwa boki trójkąta mają długości 6 i 8, a kąt między nimi jest prosty. Oblicz trzeci bok.

Przykład 5. Przekątne równoległoboku

Boki równoległoboku mają długości 4 i 6, a kąt ostry ma 60°. Oblicz długości obu przekątnych.

Przykład 6. Dwa statki

Dwa statki wypływają z portu po prostych tworzących kąt 60°. Po godzinie jeden jest 30 km od portu, a drugi 50 km. Jak daleko są od siebie?

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z twierdzeniem cosinusów.

Przypadki szczególne

Wartości cosinusów dla typowych kątów znajdziesz w tabeli wartości dla kątów 30°, 45° i 60°.

Kąt prosty cos⁡90∘=0 ⇒ a2=b2+c2\displaystyle \cos 90^\circ = 0 \ \Rightarrow \ a^2 = b^2 + c^2
Twierdzenie Pitagorasa jest przypadkiem twierdzenia cosinusów.
Rodzaj trójkąta z boków a2<b2+c2 ⇔ α<90∘\displaystyle a^2 < b^2 + c^2 \ \Leftrightarrow \ \alpha < 90^\circ
Porównaj kwadrat najdłuższego boku z sumą kwadratów pozostałych. Mniejszy daje trójkąt ostrokątny, równy prostokątny, większy rozwartokątny, jak w przykładzie 3.
Trójkąt równoramienny b=c ⇒ a2=2b2(1−cos⁡α)\displaystyle b = c \ \Rightarrow \ a^2 = 2b^2 (1 - \cos \alpha)
Gdy ramiona są równe, podstawa zależy tylko od ramienia i kąta między ramionami.
Kąt 60° i 120° a2=b2+c2∓bc\displaystyle a^2 = b^2 + c^2 \mp bc
Dla 60° odejmujesz bcbc, dla 120° dodajesz bcbc, bo 2cos⁡60∘=12 \cos 60^\circ = 1 i 2cos⁡120∘=−12 \cos 120^\circ = -1.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.