Pochodna logarytmu

Pochodna logarytmu o podstawie aa to 1/x1/x podzielone jeszcze przez ln⁡a\ln a. Dla logarytmu naturalnego ten dzielnik jest równy 1 i znika.

(log⁡ax)′=1xln⁡a(\log_a x)' = \dfrac{1}{x \ln a}

logarytm dziesiętny

(log⁡x)′=1xln⁡10(\log x)' = \dfrac{1}{x \ln 10}

podstawa e, bo ln e = 1

(ln⁡x)′=1x(\ln x)' = \dfrac{1}{x}

wyrażenie pod logarytmem

(log⁡ag(x))′=g′(x)g(x)ln⁡a(\log_a g(x))' = \dfrac{g'(x)}{g(x) \ln a}
Podstawa spełnia warunki a>0a > 0 i a≠1a \neq 1, a argument x>0x > 0. W mianowniku stoi logarytm naturalny z podstawy, ln⁡a\ln a, a nie logarytm o podstawie aa. W polskim zapisie log⁡x\log x bez podstawy to logarytm dziesiętny.

Skąd w mianowniku bierze się ln a?

Ze wzoru na zmianę podstawy każdy logarytm da się zapisać przez logarytm naturalny. Liczba ln⁡a\ln a nie zależy od xx, więc jest zwykłym współczynnikiem:

  1. log⁡ax=ln⁡xln⁡a=1ln⁡a⋅ln⁡x\displaystyle \log_a x = \frac{\ln x}{\ln a} = \frac{1}{\ln a} \cdot \ln x
  2. (log⁡ax)′=1ln⁡a⋅1x=1xln⁡a\displaystyle (\log_a x)' = \frac{1}{\ln a} \cdot \frac{1}{x} = \frac{1}{x \ln a}

Na wykresie ten współczynnik jest rozciągnięciem. Wykres log⁡2x\log_2 x to wykres ln⁡x\ln x rozciągnięty w pionie 1/ln⁡2≈1,441/\ln 2 \approx 1{,}44 raza. Każda wysokość rośnie tyle samo razy, a razem z nią nachylenie każdej stycznej.

2 3 4 5 x y
Oba wykresy przechodzą przez punkt (1,0)(1, 0). Przerywana styczna do ln⁡x\ln x ma tam nachylenie 1, a ciągła styczna do log⁡2x\log_2 x nachylenie 1/ln⁡2≈1,441/\ln 2 \approx 1{,}44. Podstawa mniejsza od ee rozciąga wykres, większa go spłaszcza.

Jak liczyć pochodną logarytmu krok po kroku

Policzymy pochodną funkcji f(x)=log⁡2(x2+1)f(x) = \log_2(x^2 + 1), a potem nachylenie stycznej do jej wykresu w punkcie x=1x = 1.

Funkcja f(x)=log⁡2(x2+1)f(x) = \log_2(x^2 + 1) x∈Rx \in \mathbb{R} a=2a = 2 f′(x)=2x/((x2+1)ln⁡2)f'(x) = 2x / ((x^2 + 1)\ln 2)
  1. Ustal dziedzinę

    Wyrażenie pod logarytmem musi być dodatnie. Kwadrat jest nieujemny, więc x2+1≥1x^2 + 1 \geq 1 dla każdego xx.

    1. x∈Rx \in \mathbb{R}
  2. Zastosuj wzór na pochodną logarytmu

    Pod logarytmem stoi wyrażenie, więc jego pochodna idzie do licznika. W mianowniku zostaje samo wyrażenie razy ln⁡2\ln 2.

    1. f′(x)=(x2+1)′(x2+1)ln⁡2\displaystyle f'(x) = \frac{(x^2 + 1)'}{(x^2 + 1) \ln 2}

    log⁡ax\log_a x Samo x pod logarytmem

    (log⁡ax)′=1xln⁡a(\log_a x)' = \dfrac{1}{x \ln a}

    Podstawowy wzór, bez pochodnej wyrażenia w liczniku.

    Zobacz przykład 1

    log⁡ag(x)\log_a g(x) Wyrażenie pod logarytmem

    Nasza funkcja: log⁡2(x2+1)\log_2(x^2 + 1)

    g′(x)g(x)ln⁡a\dfrac{g'(x)}{g(x) \ln a}

    Pochodna wyrażenia w liczniku, wyrażenie razy ln⁡a\ln a w mianowniku.

    ln⁡x\ln x Logarytm naturalny

    (ln⁡x)′=1x(\ln x)' = \dfrac{1}{x}

    Podstawa ee, więc ln⁡a=1\ln a = 1 i dzielnik znika.

    Więcej: pochodna logarytmu naturalnego

  3. Policz pochodną wyrażenia

    Pochodna x2+1x^2 + 1 to 2x2x. Wstaw ją do licznika.

    1. f′(x)=2x(x2+1)ln⁡2\displaystyle f'(x) = \frac{2x}{(x^2 + 1) \ln 2}
  4. Policz nachylenie w punkcie x = 1

    Wstaw x=1x = 1. Wartość funkcji w tym punkcie to log⁡22=1\log_2 2 = 1, więc styczna przechodzi przez (1,1)(1, 1).

    1. f′(1)=22ln⁡2=1ln⁡2\displaystyle f'(1) = \frac{2}{2 \ln 2} = \frac{1}{\ln 2}
    2. f′(1)≈1,443f'(1) \approx 1{,}443
    Wykres f(x)=log⁡2(x2+1)f(x) = \log_2(x^2 + 1) i przerywana styczna y=1+x−1ln⁡2y = 1 + \tfrac{x - 1}{\ln 2} w punkcie (1,1)(1, 1).

    Odpowiedź: f′(x)=2x(x2+1)ln⁡2\displaystyle f'(x) = \frac{2x}{(x^2 + 1) \ln 2}, a f′(1)≈1,443f'(1) \approx 1{,}443.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Logarytm dziesiętny

Oblicz pochodną funkcji f(x)=log⁡xf(x) = \log x.

Przykład 2. Logarytm obok wielomianu

Oblicz pochodną funkcji f(x)=2log⁡2x−x2+5f(x) = 2\log_2 x - x^2 + 5.

Przykład 3. Liczba razy x pod logarytmem

Oblicz pochodną funkcji f(x)=log⁡2(3x)f(x) = \log_2(3x).

Przykład 4. Styczna do wykresu log₂ x

Wyznacz równanie stycznej do wykresu funkcji f(x)=log⁡2xf(x) = \log_2 x w punkcie o odciętej x0=4x_0 = 4.

Przykład 5. Podstawa mniejsza od 1

Oblicz pochodną funkcji f(x)=log⁡1/2xf(x) = \log_{1/2} x i ustal, czy funkcja rośnie, czy maleje.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z pochodną logarytmu.

Przypadki szczególne

Od podstawy zależy tylko liczba w mianowniku, a jej znak mówi, czy logarytm rośnie.

Podstawa e (ln⁡x)′=1xln⁡e=1x\displaystyle (\ln x)' = \frac{1}{x \ln e} = \frac{1}{x}
Jedyna podstawa, przy której dzielnik jest równy 1. Dlatego w rachunkach najwygodniej pracować na logarytmie naturalnym.
Podstawa 10 (log⁡x)′≈0,434x\displaystyle (\log x)' \approx \frac{0{,}434}{x}
Logarytm dziesiętny rośnie wolniej niż naturalny: jego pochodna jest około 2,3 raza mniejsza. Więcej o nim: logarytm dziesiętny.
Podstawa 2 (log⁡2x)′≈1,443x\displaystyle (\log_2 x)' \approx \frac{1{,}443}{x}
Podstawa mniejsza od ee, więc wykres rośnie szybciej niż ln⁡x\ln x, około 1,44 raza. Więcej o nim: logarytm binarny.
Podstawa między 0 a 1 (log⁡1/2x)′=−1xln⁡2\displaystyle (\log_{1/2} x)' = -\frac{1}{x \ln 2}
Logarytm podstawy jest ujemny, więc pochodna też. Taki logarytm maleje, jak w przykładzie 5.
Wyrażenie pod logarytmem (log⁡ag(x))′=g′(x)g(x)ln⁡a\displaystyle (\log_a g(x))' = \frac{g'(x)}{g(x) \ln a}
Na przykład (log⁡2x3)′=3x2x3ln⁡2=3xln⁡2(\log_2 x^3)' = \tfrac{3x^2}{x^3 \ln 2} = \tfrac{3}{x \ln 2}. To pochodna funkcji złożonej.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.