Przekątna prostokąta

Przekątna dzieli prostokąt na dwa trójkąty prostokątne, w których jest przeciwprostokątną. Jej długość liczysz więc z twierdzenia Pitagorasa: pierwiastek z sumy kwadratów boków.

d=a2+b2d = \sqrt{a^2 + b^2}

bok, gdy znasz przekątną

b=d2−a2b = \sqrt{d^2 - a^2}

kwadrat, gdy a = b

d=a2d = a\sqrt{2}

promień okręgu opisanego

R=d2\displaystyle R = \frac{d}{2}
aa i bb to długości dwóch sąsiednich boków prostokąta, a dd to długość przekątnej, czyli odcinka łączącego przeciwległe wierzchołki. Obie przekątne prostokąta są równe.

Skąd się bierze wzór na przekątną prostokąta?

Przekątna łączy dwa przeciwległe wierzchołki prostokąta i tnie go na dwa takie same trójkąty prostokątne. Przyprostokątne każdego z nich to boki aa i bb, a przeciwprostokątna to przekątna dd.

Z twierdzenia Pitagorasa d2=a2+b2d^2 = a^2 + b^2. Długość jest dodatnia, więc bierzesz dodatni pierwiastek i dostajesz wzór z tablicy powyżej.

Dla boków 4 i 3 przekątna ma 16+9=5\sqrt{16 + 9} = 5. Każdy z dwóch trójkątów to trójkąt prostokątny 3, 4, 5.

Jak obliczyć przekątną prostokąta krok po kroku

Ekran telewizora ma proporcje 16 : 9 i szerokość 140 cm. Wielkość telewizora podaje się jako długość przekątnej ekranu w calach. Jaki to telewizor? Jeden cal to 2,54 cm.

Dane a=140 cm, a:b=16:9a = 140\ \text{cm},\ a : b = 16 : 9 b=78,75b = 78{,}75 a2+b2≈25 802a^2 + b^2 \approx 25\,802 d≈160,6d \approx 160{,}6 d≈63 caled \approx 63\text{ cale}
  1. Wyznacz wysokość z proporcji

    Proporcje 16 : 9 oznaczają, że szerokość to 16 równych części, a wysokość 9 takich części. Jedna część ma 140:16=8,75140 : 16 = 8{,}75 cm.

    1. b=9⋅8,75=78,75 cmb = 9 \cdot 8{,}75 = 78{,}75\ \text{cm}
  2. Dodaj kwadraty boków

    Każdy bok podnieś do kwadratu osobno i dopiero wtedy dodaj.

    1. a2=1402=19 600a^2 = 140^2 = 19\,600
    2. b2=78,752≈6 201,6b^2 = 78{,}75^2 \approx 6\,201{,}6
    3. a2+b2≈25 801,6a^2 + b^2 \approx 25\,801{,}6
  3. Wyciągnij pierwiastek

    Suma kwadratów to d2d^2. Przekątna to jej pierwiastek.

    1. d=25 801,6≈160,6 cmd = \sqrt{25\,801{,}6} \approx 160{,}6\ \text{cm}
    Ekran na kratkach: 16 na 9 części po 8,75 cm, więc b=78,75b = 78{,}75. Przekątna dzieli go na dwa trójkąty prostokątne.
  4. Zamień centymetry na cale

    Podziel długość w centymetrach przez długość jednego cala.

    1. 160,6:2,54≈63,2160{,}6 : 2{,}54 \approx 63{,}2
    2. d≈63 caled \approx 63\ \text{cale}
  5. Sprawdź wynik

    Przekątna musi być dłuższa od dłuższego boku i krótsza od sumy boków: 140<160,6<218,75140 < 160{,}6 < 218{,}75. Zgadza się.

    Możesz też policzyć przekątną w częściach. Prostokąt 16 na 9 ma przekątną 256+81=337≈18,36\sqrt{256 + 81} = \sqrt{337} \approx 18{,}36 części, a jedna część ma 8,75 cm:

    1. 18,36⋅8,75≈160,618{,}36 \cdot 8{,}75 \approx 160{,}6

    Odpowiedź: przekątna ekranu ma około 160,6 cm160{,}6\ \text{cm}, czyli to telewizor 63-calowy.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Przekątna z dwóch boków

Oblicz długość przekątnej prostokąta o bokach 8 cm i 6 cm.

Przykład 2. Bok, gdy znasz przekątną

Przekątna prostokąta ma 13 m, a jeden z jego boków ma 5 m. Oblicz drugi bok.

Przykład 3. Czy rama ma kąty proste?

Stolarz zrobił ramę 120 cm na 90 cm. Jej przekątna ma 150 cm. Czy kąty ramy są proste?

Przykład 4. Boki z obwodu i przekątnej

Prostokąt ma obwód 14 cm i przekątną 5 cm. Oblicz jego pole i boki.

Przykład 5. Przekątna kwadratu

Oblicz przekątną kwadratu o boku 5 cm.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z przekątną prostokąta.

Przypadki szczególne

Niektóre prostokąty mają przekątne, które łatwo zapamiętać.

Kwadrat a=b  ⇒  d=a2\displaystyle a = b \;\Rightarrow\; d = a\sqrt{2}
Pod pierwiastkiem jest 2a22a^2, a z niego wychodzi a2a\sqrt{2}. Więcej na stronie o przekątnej kwadratu.
Boki z trójki pitagorejskiej 3,4,55,12,138,15,17\displaystyle 3, 4, 5 \quad 5, 12, 13 \quad 8, 15, 17
Gdy boki są dwiema pierwszymi liczbami takiej trójki albo ich wielokrotnością, przekątna wychodzi całkowita. Rama z przykładu 3 to trójka 3, 4, 5 razy 30.
Okrąg opisany na prostokącie R=d2\displaystyle R = \frac{d}{2}
Przekątne prostokąta są równe i dzielą się na połowy, więc ich punkt przecięcia jest jednakowo odległy od wszystkich wierzchołków. To środek okręgu opisanego.

Gdzie jeszcze przydaje się ten wzór

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.