Cosinus kąta uzupełniającego

Cosinus kąta 90∘−α90^\circ - \alpha to sinus kąta α\alpha. Dwa kąty ostre trójkąta prostokątnego mają te same przyprostokątne, tylko zamienione rolami, więc cosinus jednego z nich jest sinusem drugiego.

cos⁡(90∘−α)=sin⁡α\cos(90^\circ - \alpha) = \sin \alpha

w radianach

cos⁡(π2−α)=sin⁡α\displaystyle \cos\left(\frac{\pi}{2} - \alpha\right) = \sin \alpha

sinus kąta uzupełniającego

sin⁡(90∘−α)=cos⁡α\sin(90^\circ - \alpha) = \cos \alpha

para kątów uzupełniających

cos⁡2α+cos⁡2β=1\cos^2 \alpha + \cos^2 \beta = 1
Wzór działa dla każdego kąta α\alpha. Kąty α\alpha i β=90∘−α\beta = 90^\circ - \alpha uzupełniają się do kąta prostego, stąd nazwa.

Skąd się bierze ten wzór?

W trójkącie prostokątnym kąt prosty zabiera 90∘90^\circ ze 180∘180^\circ, więc dwa kąty ostre dają razem 90∘90^\circ. Gdy jeden z nich ma miarę α\alpha, drugi ma β=90∘−α\beta = 90^\circ - \alpha.

Pionowa przyprostokątna aa leży naprzeciw kąta α\alpha i przy kącie β\beta. Pozioma bb odwrotnie.

Z definicji sinus kąta α\alpha to przyprostokątna naprzeciw niego przez przeciwprostokątną, czyli ac\tfrac{a}{c}. Cosinus kąta β\beta to przyprostokątna przy nim przez przeciwprostokątną. Przy β\beta leży ten sam bok aa.

sin⁡α=ac\displaystyle \sin \alpha = \frac{a}{c} naprzeciw α\alpha przez przeciwprostokątną
cos⁡β=ac\displaystyle \cos \beta = \frac{a}{c} przy β\beta przez przeciwprostokątną

Wstaw β=90∘−α\beta = 90^\circ - \alpha, a oba ilorazy dadzą wzór:

  1. cos⁡(90∘−α)=ac=sin⁡α\displaystyle \cos(90^\circ - \alpha) = \frac{a}{c} = \sin \alpha

Ten sam rysunek daje też sinus kąta uzupełniającego, tylko dla drugiej przyprostokątnej. Poza trójkątem, dla dowolnego kąta, wzór wynika z okręgu jednostkowego: punkty kątów α\alpha i 90∘−α90^\circ - \alpha są swoimi odbiciami względem prostej y=xy = x, więc pierwsza współrzędna jednego jest drugą współrzędną drugiego.

Jak obliczyć sumę kwadratów cosinusów od 1° do 89° krok po kroku

Oblicz bez kalkulatora sumę kwadratów cosinusów wszystkich kątów od 1∘1^\circ do 89∘89^\circ, czyli cos⁡21∘+…+cos⁡289∘\cos^2 1^\circ + \ldots + \cos^2 89^\circ. Składników jest 89 i żadnego z nich nie znasz dokładnie, poza cos⁡45∘\cos 45^\circ.

Zadanie cos⁡21∘+cos⁡22∘+…+cos⁡289∘\cos^2 1^\circ + \cos^2 2^\circ + \ldots + \cos^2 89^\circ 44 pary+cos⁡245∘44\ \text{pary} + \cos^2 45^\circ cos⁡289∘=sin⁡21∘\cos^2 89^\circ = \sin^2 1^\circ 44⋅1=4444 \cdot 1 = 44 44+12=44,544 + \tfrac{1}{2} = 44{,}5
  1. Połącz składniki w pary kątów uzupełniających

    Szukaj kątów, które dają razem 90∘90^\circ: pierwszy z ostatnim, drugi z przedostatnim i tak dalej aż do środka.

    Pary kątów uzupełniających od 1° i 89° do 44° i 46°, kąt 45° bez pary
    α\alpha 1∘1^\circ 2∘2^\circ 3∘3^\circ …\ldots 44∘44^\circ 45∘45^\circ
    90∘−α90^\circ - \alpha 89∘89^\circ 88∘88^\circ 87∘87^\circ …\ldots 46∘46^\circ 45∘45^\circ

    Kąty od 1∘1^\circ do 44∘44^\circ tworzą 44 pary z kątami od 89∘89^\circ do 46∘46^\circ. Kąt 45∘45^\circ stoi w środku i uzupełnia sam siebie.

    1. (cos⁡21∘+cos⁡289∘)+…+cos⁡245∘(\cos^2 1^\circ + \cos^2 89^\circ) + \ldots + \cos^2 45^\circ
  2. Zamień cosinus większego kąta na sinus

    W każdej parze większy kąt zapisz jako 90∘90^\circ minus mniejszy i zastosuj wzór. Kwadrat przechodzi bez zmian, bo zamieniasz samą liczbę cos⁡89∘\cos 89^\circ na równą jej liczbę sin⁡1∘\sin 1^\circ.

    1. cos⁡89∘=cos⁡(90∘−1∘)=sin⁡1∘\cos 89^\circ = \cos(90^\circ - 1^\circ) = \sin 1^\circ
    2. cos⁡289∘=sin⁡21∘\cos^2 89^\circ = \sin^2 1^\circ

    Tak samo cos⁡288∘=sin⁡22∘\cos^2 88^\circ = \sin^2 2^\circ i dalej aż do cos⁡246∘=sin⁡244∘\cos^2 46^\circ = \sin^2 44^\circ.

  3. Zastosuj jedynkę trygonometryczną w każdej parze

    Każda para to teraz kwadrat cosinusa i kwadrat sinusa tego samego kąta. Z jedynki trygonometrycznej taka para daje 1.

    1. cos⁡21∘+sin⁡21∘=1\cos^2 1^\circ + \sin^2 1^\circ = 1
    2. 44 pary⋅1=4444\ \text{pary} \cdot 1 = 44
  4. Dodaj środkowy składnik

    Zostaje kwadrat cosinusa kąta 45∘45^\circ, którego wartość znasz z tablicy.

    1. cos⁡245∘=(22)2=24=12\displaystyle \cos^2 45^\circ = \left(\frac{\sqrt{2}}{2}\right)^2 = \frac{2}{4} = \frac{1}{2}
    2. 44+12=44,5\displaystyle 44 + \frac{1}{2} = 44{,}5

    Odpowiedź: suma wynosi 44,544{,}5.

Więcej przykładów

Spróbuj najpierw rozwiązać każde zadanie samodzielnie, a potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Różnica bez kalkulatora

Oblicz cos⁡72∘−sin⁡18∘\cos 72^\circ - \sin 18^\circ.

Przykład 2. Kąt rozwarty

Kąt α\alpha jest rozwarty i cos⁡α=−817\cos \alpha = -\tfrac{8}{17}. Oblicz cos⁡(90∘−α)\cos(90^\circ - \alpha).

Przykład 3. Drugi kąt ostry w trójkącie

W trójkącie prostokątnym kąty ostre mają miary α\alpha i β\beta, a sin⁡α=0,4\sin \alpha = 0{,}4. Oblicz cos⁡β\cos \beta.

Przykład 4. Równanie z kątem uzupełniającym

Rozwiąż równanie cos⁡(90∘−α)=32\cos(90^\circ - \alpha) = \tfrac{\sqrt{3}}{2} dla kąta ostrego α\alpha.

Przykład 5. Uproszczenie wyrażenia

Uprość wyrażenie sin⁡α⋅cos⁡(90∘−α)+cos⁡2α\sin \alpha \cdot \cos(90^\circ - \alpha) + \cos^2 \alpha.

Przykład 6. Tangens kąta uzupełniającego

Wykaż, że tg⁡(90∘−α)=ctg⁡α\operatorname{tg}(90^\circ - \alpha) = \operatorname{ctg} \alpha dla kąta ostrego α\alpha.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z kątem uzupełniającym.

Przypadki szczególne

Wartości dla typowych kątów znajdziesz w tablicy wartości trygonometrycznych.

Kąt 45° cos⁡45∘=sin⁡45∘=22\displaystyle \cos 45^\circ = \sin 45^\circ = \frac{\sqrt{2}}{2}
Kąt 45∘45^\circ jest sam dla siebie kątem uzupełniającym, dlatego jego cosinus i sinus są równe. To on zostaje bez pary w sumie od 1∘1^\circ do 89∘89^\circ.
Kąty 30° i 60° cos⁡60∘=sin⁡30∘=12\displaystyle \cos 60^\circ = \sin 30^\circ = \frac{1}{2}
Tak samo cos⁡30∘=sin⁡60∘=32\cos 30^\circ = \sin 60^\circ = \tfrac{\sqrt{3}}{2}. Z czterech wartości w tablicy dla tych kątów wystarczy pamiętać dwie.
Kąty 0° i 90° cos⁡90∘=sin⁡0∘=0\displaystyle \cos 90^\circ = \sin 0^\circ = 0
Druga para skrajna to cos⁡0∘=sin⁡90∘=1\cos 0^\circ = \sin 90^\circ = 1. Trójkąta z takimi kątami nie ma, ale na okręgu jednostkowym wzór działa.
Kąt rozwarty cos⁡(90∘−150∘)=sin⁡150∘\displaystyle \cos(90^\circ - 150^\circ) = \sin 150^\circ
Dla α=150∘\alpha = 150^\circ kąt uzupełniający wynosi −60∘-60^\circ. Obie strony są dodatnie: cos⁡(−60∘)=sin⁡150∘=12\cos(-60^\circ) = \sin 150^\circ = \tfrac{1}{2}. Dla kątów od 0∘0^\circ do 180∘180^\circ sinus nigdy nie jest ujemny, co widać w przykładzie 2.
Miara łukowa cos⁡(π2−α)=sin⁡α\displaystyle \cos\left(\frac{\pi}{2} - \alpha\right) = \sin \alpha
W radianach kąt prosty to π2\tfrac{\pi}{2}. Zapis cos⁡(90−α)\cos(90 - \alpha) bez znaku stopnia oznacza 90 radianów, czyli zupełnie inny kąt.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.