Wartość bezwzględna: definicja

Wartość bezwzględna liczby, czyli jej moduł, to odległość tej liczby od zera na osi liczbowej, więc nigdy nie jest ujemna. Definicja ma dwa przypadki: liczbę nieujemną zostawiasz bez zmian, a przy ujemnej zmieniasz znak na przeciwny.

∣x∣={xdla x≥0−xdla x<0|x| = \begin{cases} x & \text{dla } x \geq 0 \\ -x & \text{dla } x < 0 \end{cases}

zawsze nieujemna

∣x∣≥0|x| \geq 0

odległość dwóch liczb

d(a,b)=∣a−b∣d(a, b) = |a - b|

pierwiastek z kwadratu

x2=∣x∣\sqrt{x^2} = |x|
xx to dowolna liczba rzeczywista. Moduł i wartość bezwzględna to to samo. Definicję znajdziesz też w tablicach maturalnych CKE.

Czym jest wartość bezwzględna?

Liczby 33 i −3-3 leżą po różnych stronach zera, ale w tej samej odległości od niego. Dlatego obie mają tę samą wartość bezwzględną. Odległość nie może być ujemna, więc wartość bezwzględna jest zawsze liczbą nieujemną. Zero jest jedyną liczbą, której moduł jest równy zero.

−5 −4 −3 −2 −1 0 1 2 3 4 5 33 33
Liczby −3-3 i 33 są oddalone od zera o 3, więc ∣−3∣=∣3∣=3|{-}3| = |3| = 3.

Tak samo działa wyrażenie ∣a−b∣|a - b|. To odległość między liczbami aa i bb na osi liczbowej. Na przykład ∣5−2∣=3|5 - 2| = 3 to odległość punktów 5 i 2.

Dlaczego w drugim przypadku jest −x?

Zapis −x-x nie oznacza liczby ujemnej. Oznacza liczbę przeciwną do xx. Gdy xx jest ujemne, liczba przeciwna jest dodatnia, a o to chodzi, bo moduł ma być nieujemny.

  1. x=−4<0:∣x∣=−x=−(−4)=4x = -4 < 0:\quad |x| = -x = -(-4) = 4

Dla x≥0x \geq 0 nic nie trzeba zmieniać, bo liczba jest już nieujemna: ∣7∣=7|7| = 7 i ∣0∣=0|0| = 0. Wykres funkcji y=∣x∣y = |x| składa się więc z dwóch półprostych: y=xy = x dla x≥0x \geq 0 oraz y=−xy = -x dla x<0x < 0, i ma kształt litery V.

Jak rozwiązać równanie z wartością bezwzględną krok po kroku

Rozwiążemy równanie ∣x−3∣=5|x - 3| = 5, czyli znajdziemy liczby oddalone od 3 o 5. Wykorzystamy do tego definicję: moduł rozpisujemy na dwa przypadki i każdy rozwiązujemy osobno. Tych samych pięciu kroków użyjesz w każdym równaniu typu ∣wyraz˙enie∣=a|wyrażenie| = a.

Równanie ∣x−3∣=5|x - 3| = 5 x=8x = 8 x=−2x = -2
  1. Sprawdź prawą stronę równania

    Wartość bezwzględna nie bywa ujemna, więc liczba po prawej stronie rozstrzyga, czy równanie ma rozwiązania. U nas a=5>0a = 5 > 0, więc idziemy pierwszą ścieżką. Dwie pozostałe zebrano w przypadkach szczególnych niżej na stronie.

    a>0a > 0 Dwa rozwiązania

    Nasze równanie: a=5a = 5

    y=∣x−3∣y = |x - 3| i y=5y = 5

    Prosta y=ay = a przecina wykres modułu w dwóch punktach, więc są dwa rozwiązania.

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 3

    a=0a = 0 Jedno rozwiązanie

    y=∣x−3∣y = |x - 3| i y=0y = 0

    Moduł jest zerem tylko wtedy, gdy samo wyrażenie jest zerem. Zostaje równanie x−3=0x - 3 = 0.

    Więcej: przypadki szczególne

    a<0a < 0 Brak rozwiązań

    y=∣x−3∣y = |x - 3| i y=−2y = -2

    Wykres modułu leży nad osią OX, więc nie spotka prostej pod nią. Równanie jest sprzeczne i na tym kończysz.

    Więcej: przypadki szczególne

  2. Zapisz definicję dla wyrażenia pod modułem

    Wyrażenie pod modułem to x−3x - 3. Rozpisz moduł według definicji, podstawiając je za xx. Warunki przypadków mówią, dla jakich xx wyrażenie jest nieujemne, a dla jakich ujemne.

    1. ∣x−3∣={x−3dla x−3≥0−(x−3)dla x−3<0|x - 3| = \begin{cases} x - 3 & \text{dla } x - 3 \geq 0 \\ -(x - 3) & \text{dla } x - 3 < 0 \end{cases}
    2. x≥3lubx<3x \geq 3 \quad\text{lub}\quad x < 3
  3. Rozwiąż pierwszy przypadek

    Dla x≥3x \geq 3 wyrażenie jest nieujemne, więc moduł jest równy samemu wyrażeniu i zostaje zwykłe równanie.

    1. x−3=5x - 3 = 5
    2. x=8x = 8
  4. Rozwiąż drugi przypadek

    Dla x<3x < 3 wyrażenie jest ujemne, więc moduł zmienia jego znak. Minus przed nawiasem dotyczy całego wyrażenia.

    1. −(x−3)=5-(x - 3) = 5
    2. −x+3=5-x + 3 = 5
    3. x=−2x = -2

    Sprawdź warunek: −2<3-2 < 3, więc rozwiązanie pasuje.

  5. Sprawdź wynik na osi liczbowej

    Równanie ∣x−3∣=5|x - 3| = 5 pyta, które liczby leżą w odległości 5 od liczby 3. Na osi liczbowej to dwie liczby, po jednej z każdej strony: osiem i minus dwa.

    −3 −2 −1 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 55 55
    Czarny punkt to liczba 3. Oba niebieskie leżą w odległości 5 od niego.

    Odpowiedź: równanie ∣x−3∣=5|x - 3| = 5 ma dwa rozwiązania: x=8x = 8 i x=−2x = -2.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Moduł liczby

Oblicz ∣7∣|7|, ∣−5∣|{-}5|, ∣0∣|0| oraz ∣−23∣\left|{-}\frac{2}{3}\right|.

Przykład 2. Wyrażenie z kilkoma modułami

Oblicz wartość wyrażenia ∣−6∣−∣2−7∣+3⋅∣−1∣|{-}6| - |2 - 7| + 3 \cdot |{-}1|.

Przykład 3. Odległość dwóch liczb

Oblicz odległość liczb −3-3 i 44 na osi liczbowej.

Przykład 4. Nierówność z modułem

Rozwiąż nierówność ∣x−1∣≤3|x - 1| \leq 3.

Przykład 5. Opuszczanie modułu

Zapisz wyrażenie ∣x−4∣+x|x - 4| + x bez symbolu wartości bezwzględnej dla x<4x < 4.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z wartością bezwzględną.

Przypadki szczególne

Kilka sytuacji przewija się w zadaniach tak często, że warto znać ich wynik na pamięć.

Równanie |x| = a x=a lub x=−a\displaystyle x = a \text{ lub } x = -a
Dla a>0a > 0 są dwa rozwiązania. Dla a=0a = 0 jest jedno, x=0x = 0, bo zero jest jedyną liczbą o module zero. Dla a<0a < 0 nie ma rozwiązań, bo moduł nie bywa ujemny.
Liczby przeciwne ∣−x∣=∣x∣\displaystyle |{-}x| = |x|
Liczby przeciwne leżą po obu stronach zera w tej samej odległości od niego. Na przykład ∣−7∣=∣7∣=7|{-}7| = |7| = 7.
Pierwiastek z kwadratu x2=∣x∣\displaystyle \sqrt{x^2} = |x|
Pierwiastek kwadratowy daje liczbę nieujemną, więc nie zawsze jest równy xx. Dla x=−3x = -3 wychodzi 9=3\sqrt{9} = 3, czyli ∣−3∣|{-}3|. Podobnie ∣x∣2=x2|x|^2 = x^2.
Nierówności z modułem ∣x∣<a  ⟺  −a<x<a\displaystyle |x| < a \iff -a < x < a
Dla a>0a > 0 nierówność ∣x∣<a|x| < a opisuje liczby bliżej zera niż aa. Odwrotna nierówność ∣x∣>a|x| > a daje liczby dalej niż aa, czyli x<−ax < -a lub x>ax > a.

Gdzie jeszcze przydaje się wartość bezwzględna

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.